نگاهی به کتاب «پس از نفت و انرژی خورشیدی»

در جنوب آسیا، جایی که خورشید تقریباً در تمام روزهای سال بر زمین می‌تابد، هند رکورد تازه‌ای در بهره‌گیری از انرژی خورشیدی ثبت کرده است. پرجمعیت‌ترین شبه‌جزیره منطقه، در نه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۵ بیش از ۲۹ گیگاوات ظرفیت جدید تجدیدپذیر به شبکه برق خود افزود که بیش از دوسوم آن خورشیدی بود. براساس داده‌های رسمی وزارت انرژی‌های نو و تجدیدپذیر هند (MNRE)، تا پایان سپتامبر ۲۰۲۵ ظرفیت کل نصب‌شده انرژی‌های تجدیدپذیر این کشور به حدود ۲۴۷.۳ گیگاوات رسیده است.

عددها ساده‌اند اما معناهای بزرگی پشت خود دارند: بیش از ۲۷ تا ۲۸ هزار مگاوات مجوز نیروگاه تجدیدپذیر در کشور صادر شده و زمین‌ها هم واگذار شده‌اند. اما در عمل، کل نیروگاه‌هایی که واقعاً وارد مدار شده‌اند به کمتر از ۱۵۰۰ مگاوات می‌رسد. این شکاف بزرگ گویای یک حقیقت تلخ است؛ وعده‌های دولت در حوزه انرژی خورشیدی بیشتر روی کاغذ مانده است. توسعه نیروگاه‌های خورشیدی که قرار بود نسخه نهایی بحران ناترازی برق باشد، حالا بیش از هر چیز شبیه «رؤیافروشی» شده است؛ زمین‌ها داده شده و مجوزها صادر، اما پروژه‌ها هنوز در هزارتوی بوروکراسی و کمبود منابع مالی گرفتارند. کارشناسان می‌گویند پیچیدگی‌های اداری و کمبود تأمین مالی بزرگ‌ترین مانع پیشرفت است و بخش خصوصی بدون حمایت دولت قادر به تکمیل پروژه‌ها نیست. در پروسه سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر قرار است ۲۰ درصد آورده از بخش خصوصی و ۸۰ درصد از طریق صندوق توسعه ملی تأمین شود. دست‌اندرکاران این صنعت می‌گویند سهم ۸۰ درصدی صندوق یا دیر تخصیص داده شده یا اصلاً تخصیص داده نشده است.

هفتمین کنفرانس نیروگاههای خورشیدی ایران، ۲۲ و ۲۳ مهر امسال در پژوهشگاه نیرو برگزار می‌شود.

بحران انرژی و تغییر اقلیم، قرن بیست‌ویکم را به میدان رقابتی تازه برای کشورها بدل کرده است؛ رقابتی که در آن اتکای صرف به نفت و گاز دیگر به معنای امنیت نیست و هر روز اقتصاد کشورها در معرض شوکی تازه قرار می‌‌گیرد. در چنین شرایطی، چین با سرمایه‌گذاری گسترده در انرژی خورشیدی و بادی نشان داد که گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر نه‌تنها راهی برای مهار بحران‌های زیست‌محیطی است، بلکه می‌تواند ستون اصلی تاب‌آوری اقتصادی و ارتقای جایگاه کشورها در جهان امروز باشد.

مصر ساخت نخستین نیروگاه ترکیبی خورشیدی و ذخیره‌ساز باتری در مقیاس بزرگ را آغاز کرده است؛ پروژه‌ای که این کشور را به‌ بهره‌گیری از آفتاب فراوانش برای مقابله با بحران انرژی امیدوار کرده است. این پروژه که «اُبلیسک» نام دارد، در منطقه نجع حمادی در حال اجراست و قرار است ۱.۱ گیگاوات برق خورشیدی تولید و ۲۰۰ مگاوات‌ساعت انرژی را در باتری‌ها ذخیره کند.