بایگانی مطالب برچسب: انتقال آب
زخمی دیگر بر پیکره دریاچه ارومیه
یک اشتباه استراتژیک
فرونشست با فروچاله فرق دارد
اعلامیه فوت قناتی زنده
«نبادان» هنوز زنده است، اما حکم مرگش را امضا کردند. مسئولان امور آب ابرکوه، هیئت‌امنای قنات و بهره‌برداران محلی در جلسه‌ای، فوت قنات را اعلام کردند. مثل اینکه برای بیماری که در تخت بیمارستان بستری است، فاتحه بخوانند و برای خاکسپاری‌اش برنامه بریزند. بدون اینکه مهم باشد آب جاری در رگ‌های نبادان، صدها و بلکه هزاران سال است، سرو ابرکوه را سیراب می‌کند. با لوله پولیکایی که از قنات به‌سمت زمین‌های کشاورزی کشیدند، مزرعه‌هایشان را سیراب کردند و مظهر نبادان را خشکاندند. اکنون سرنوشت سرو کهنسال ابرکوه چه می‌شود؟
از علم تا رؤیافروشی
بحران آب در ایران، داستانی پیچیده و چندلایه است؛ روایتی نه از یک حادثه ناگهانی، بلکه از روندی طولانی‌مدت که هم عوامل طبیعی و هم دست‌اندازی‌های انسانی در آن سهم دارند. کاهش بارندگی و تغییراقلیم، تنها حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از سهم این بحران را به خود اختصاص داده‌اند. سهم عمده و فاجعه‌بارتر در ایجاد بحران آب را مدیریت نادرست منابع آب، توسعه بی‌رویه کشاورزی پرمصرف، انتقال آب‌های گسترده و حفر چاه‌های غیرمجاز فراوان، جانمایی و بارگذاری صنعتی و جمعیتی بیش از توان اکولوژیکی مناطق مختلف کشور، به‌ویژه مناطق مرکزی و تخریب اکوسیستم‌های طبیعی، برعهده دارند. مشکل اصلی اینجاست که مصرف آب کشور در بخش‌های شرب، صنعت و کشاورزی به حدود ۹۶ میلیارد مترمکعب رسیده، درحالی‌که میزان مجاز برداشت از منابع آب تجدیدپذیر، فقط ۴۲ میلیارد مترمکعب است. این عدم توازن (بهره‌برداری بیش از ۲۰۰ درصدی نسبت به حد مجاز) که مسئله اصلی و واقعی آب ایران است، نه‌تنها باعث کم‌آبی یا خشکی رودها و چشمه‌ها و دریاچه‌ها شده، بلکه دشت‌ها را هم تشنه و دچار فرونشست کرده است و رشد بیابان‌زایی را نیز در پی داشته است.
آینده تاریک «سفیدرود»
بسته‌شدن راه کنشگری با چراغ‌سبز محیط‌زیست
«شینا انصاری»، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور در سفری به استان کهگیلویهوبویراحمد در پاسخ به اعتراضات فعالان محیط‌زیست این استان درباره چرایی سکوت سازمان متبوع خود برای جلوگیری از ساخت سدهای ماندگان و خرسان روی سرشاخه‌های کارون که فاقد مجوزهای محیط‌زیستی هستند و حکم قطعی برای توقف ساخت یکی از آنها وجود دارد، با سکوت درباره سد خرسان بیان کرده است «درباره سد ماندگان موضع ما مخالفت بود؛ اما تأکید دکتر پزشکیان این است که دستگاه‌های دولتی علیه هم شکایت نکنیم.»
«وفاق» دولت، علیه «محیط‌زیست»
نخستین بار که نام معاون اول رئیس‌جمهوری در تکمیل و مداخله برای تعجیل در اجرای سد ماندگان، سدی بر سرشاخه رودخانه «ماربر» اصفهان به گوش رسید، سخنگوی دولت اعلام کرد قصد مداخله‌ای در کار نبوده و موضوع فقط تأکید بر تسریع بررسی طرح است. حالا اما پای رئیس‌جمهوری هم به میان آمده است. رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست هفته گذشته اعلام کرد طرحی که از ابتدا نیز مجوزهای محیط‌زیستی و مطالعه نداشته، با وجود مخالفت کارشناسی سازمان تکمیل شده است و امکان شکایت از وزارت نیرو را هم ندارد؛ چون رئیس‌جمهوری دستور داده دستگاه‌ها از هم شکایت نکنند. بنابراین، موضوع به معاونت غیرتخصصیِ حقوقی در دولت ارجاع داده شده است. هم‌زمان بیش از یک سال است که سازمان حفاظت محیط‌زیست هیچ اطلاعاتی در مورد تصمیمات پیرامون این سد ارائه نمی‌دهد و در تازه‌ترین پاسخ دولت در سامانه شفافیت به کنشگران اعلام شده است: «در اين مورد نيز تشخيص امر در صلاحيت معاونت‌های محترم تخصصی و با تأیيد اداره‌كل محترم حراست می‌باشد.» ماربر یکی از سرشاخه‌های اصلی کارون است و سد ماندگان در دل منطقه حفاظت‌شده قرار گرفته، نه مجوز دارد و نه مطالعاتی برای آن ارائه شده است. فعلان محیط‌زیست از پنهان‌کاری‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست ابزار نگرانی می‌کنند و می‌گویند حیات «ماربر» و «دنا» هر روز بیش‌ازپیش در خطر است.
رودخانه «اعلا» را به کجا می‌برید؟
اعتراض خوزستانی‌ها به طرح‌های انتقال آب دوباره بالا گرفته است. این بار طرح انتقال آب از سرشاخه رودخانه علاء (اعلا) در شمال‌شرق خوزستان به استان کهگیلویهوبویراحمد است که صدای اعتراض مردم را بلند کرده. طرح انتقال آب از رودخانه علاء در حالی چراغ خاموش، آغاز شده که نگاه‌ها در جای دیگر، متوجه فشارهای وزارت نیرو برای اجرای طرح‌های جدید انتقال آب از سرشاخه‌های رودخانه کارون بود. واکنش‌ها به انتشار خبر اجرای این پروژه که در بی‌اطلاعی خوزستانی‌ها کلید خورده، از دو هفته پیش شروع شد. در پی آن، تعدادی از اهالی روستاهای شهرستان صیدون که هم‌مرز با استان کهگیلویه است، روز جمعه تجمعی اعتراضی برپا کردند. آنها با پای پیاده عازم کارگاه محل اجرای طرح شدند تا خودشان ماشین‌آلات را جمع‌آوری کنند. وقتی نیروی انتظامی جلوی راهشان را گرفت، با سنگ جاده خوزستان به کهگیلویه را مسدود کردند.
صفر
آخرین آمار شرکت مدیریت منابع آب ایران، تصویر روشن بحران است. کمتر از یک ماه مانده به پایان سال آبی جاری، سه سد مهم کشور خالیِ خالی شده‌اند، موجودی آب سدهای بزرگ در مقایسه با پارسال ۲۵ درصد کاهش یافته و مجموع رقم پرشدگی سدهای مهم فقط ۴۱ درصد است. بحرانی که اکنون در آن زیست می‌کنیم، قابل‌انتظار بود و بارها در هشدارهای کارشناسان تکرار شد، اما تمرکز بر تأمین آب مورد نیاز بخش کشاورزی، بدون توجه به خشکسالی ادامه یافت. اکنون که بحران آب، به سخنرانی‌های مسئولان رده‌بالای کشور راه پیدا کرده، یک پژوهشگر حوزه آب می‌گوید اگر بارندگی‌های پاییز ما را از این وضع نجات ندهد و تغییری در مدیریت تقاضای آب رخ ندهد، دچار فروپاشی اجتماعی و اقتصادی می‌شویم.
مرگ دسته‌جمعی ماهیان «پری»
ماهیان به گل نشسته‌اند، نه یک و ۱۰ و ۱۰۰، بلکه هزاران ماهی فقط طی زمانی کمتر از یک تابستان. تنها دریاچه طبیعی فصلی در استان زنجان که روزگاری یکی از جاذبه‌های دیدنی این استان بود، خشک شده است. حالا دریاچه «پری» یا «خندقلو» تمام ماهیانش را به کام مرگ کشانده است. اهالی روستاهای حاشیه پری می‌گویند به قصد توسعه کشاورزی، آنقدر برداشت بی‌رویه در بالادست و حاشیه دریاچه احداث انجام شده است که دیگر آبی برای تأمین حقابه دریاچه باقی نمانده است، اما مسئولان محلی می‌گویند خشکسالی مزید بر علت است؛ باران نیامده و حتی اگر می‌خواستند هم آبی برای رساندن به پری وجود نداشت.
آخرین فرصت نجات
بعد از پنج سال خشکسالی فراگیر در کشور حالا دیگر همه می‌دانند و باور دارند که آب یکی از مهم‌ترین مسائل کشور بود که با مجموعه‌ای بی‌توجهی‌های مدیریتی، خلأهای قانونی و به‌ویژه مصرف بی‌رویه به اصلی‌ترین بحران کشور تبدیل شد؛ بحرانی که حتی پایتخت را در وضعیت قرمز قرار داده است. انتقادها به عملکرد همه دستگاه‌های دخیل در مدیریت منابع کشور یک‌به‌یک از سوی کارشناسان ارائه می‌شود و هر یک در ساحتی تلاش در ارائه راه‌حل برای رفع یا کاهش این چالش دارند. چالشی که «عیسی بزرگ‌زاده»، سخنگوی صنعت آب کشور به «پیام‌ما» می‌گوید بخش قابل‌توجهی از آن از طرف دولت پذیرفته می‌شود، اما آنچه باید بیشتر از همه مورد توجه قرار گیرد، خلأهای قانونی و اعتباری است که دست کارگزاران آب را برای اقدامات مطلوب بسته است. او همچنین تأکید می‌کند برنامه هفتم پیشرفت با همه کاستی‌ها، آخرین فرصت برای بهبود شرایط آبی و زیست‌بوم ایران است. فرصتی که اگر از دست برود، قابل جبران نیست. او بخش کشاورزی را نیازمند اصلاحات گسترده می‌داند تا بتواند پایداری را به اکوسیستم آبی ایران برگرداند. بزرگ‌زاده می‌گوید نه مردم و نه دولت، نه مجلس و نه کارشناسان نباید از فرصت برنامه هفتم برای اصلاح امور کوتاه بیایند.
انتقال آب از دریا با دور زدن «محیط‌زیست»
با شتاب گرفتن اجرای طرح‌های انتقال آب مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی مجوزهای محیط‌زیستی این طرح‌ها را زیر سؤال برده و اعلام کرده است در مورد بهره‌برداری از فاز دو و سه خلیج‌فارس مجوزی صادر نشده و مطالعات ارزیابی محیط‌زیستی ارائه شده برای توسعه تأسیسات شیرین‌سازی نیز از سوی سازمان حفاظت محیط‌زیستی ناقص برآورد شده است. همچنین این گزارش می‌گوید در سامانه پارسیان - فارس - اصفهان، تأسیسات شیرین‌سازی و قسمتی از مسیر انتقال (از ساحل پارسیان استان هرمزگان تا پاقلات استان فارس) دارای مجوز محیط‌زیستی بوده، اما ادامه مسیر خط انتقال فاقد مجوز است. سامانه سیریک - اصفهان، فاقد مجوز محیط‌زیستی برای تأسیسات شیرین‌سازی و خط انتقال بوده و مطالعات ارزیابی محیط زیستی ارائه شده برای قسمتی از مسیر انتقال (از ساحل سیریک تا نقطه انشعاب اصفهان) نیز از سوی سازمان حفاظت محیط‌زیست ناقص برآورد شده است. باوجود این موضوع سازمان حفاظت محیط‌زیست، دفتر آب‌وخاک و دفتر ارزیابی تاکنون هیچ صحبتی در مورد طرح‌های انتقال آب انجام نداده و در سکوت این سازمان این طرح‌ها در حال انجام است. گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس هم در هیچ بخشی عنوان نمی‌کند که مجوزهای اجرای این طرح‌ها از سوی چه دستگاه یا نهادی صادر شده است.
