تابستان ۱۳۷۰، طاهره با یک چمدان از خانه‌اش در کلاچای بیرون آمد. خزر پیش آمده بود و آب دریاچه خانه‌ها را در خود محو می‌کرد. برای او و بسیاری دیگر خانه لب ساحل آرزویی شد گمشده در دل آب. همان زمان «جهان‌بخش»، معاون عمرانی استاندار گیلان، گفته بود بر اثر بالا آمدن آب دریای خزر حدود ۳۰ واحد تجاری و ۳۵۰ واحد مسکونی در سطح شهرها، غیرقابل‌سکونت شده‌اند و «جزایری»، مدیرکل برنامه‌ریزی و امور شهری ضمن بازدید از خط ساحلی دریا در منطقه نوشهر و کورکورسر گفته بود پیشروی آب ۵۰۰ خانه مسکونی در تنکابن را تخریب کرده است. خانه‌ها در آب تمام شدند و زندگی بسیاری از مردم حاشیه خزر هم معلق روی آب ماند. حالا سه دهه بعد از آن پیشروی، خزر در سال‌های اخیر شروع به پسروی کرده. خانه‌ها، حیاط‌ها، مغازه‌ها و زندگی‌هایی که سال‌های قبل به زیر آب رفته بودند، شاید چون مردگان متحرک سر از آب بیرون بیاورند و این داستان خزر است؛ داستان پسروی‌ها و پیشروی‌های دائم.

سد کجکی در افغانستان در پی سیلابی شدن رودخانه هیرمند در بالادست سرریز کرد. خبری که براساس تصویر ماهواره‌ای نیز قابل‌تأیید است. براساس تصاویر ماهواره‌ای «سد کجکی»، ۳۰ فرودین ۱۴۰۴ در بیشترین میزان ذخیره آب در بالاترین حد ممکن و کاملاً پر است. طبق معاهده هیرمند میان ایران و افغانستان معیار اندازه‌گیری آب از سوی کمیساران آب ایران برای تأمین و رهاسازی حقابه از سوی افغانستان، ایستگاه «دهراوود» در بالادست سد کجکی است. با وجود ذخیره قابل‌توجه هیچ واکنشی از سوی ایران برای بازدید و اندازه‌گیری آب انجام نشده است. آن‌هم در شرایطی که خلاف آنچه در معاهده قید شده است، طرف افغانستانی مکلف به نصف دستگاه اندازه‌گیری در این ایستگاه بوده است.

نوروز، واژه‌ای که نشان از نو شدن دارد و پیام‌آور صلح و نیکی است. هرساله در نوروز و در طول تعطیلات نوروزی، شاهد سفرهای بی‌شماری به اقصی‌ نقاط ایران هستیم. باتوجه‌به گسترش چشم‌گیر رسانه‌های اجتماعی در زندگی مردم، آشنایی بیشتر مردم با شهرهای زیبای ایران افزایش یافته است؛ از جمله جزیره هرمز که به‌دلیل موقعیت زمین‌شناسی خاص خود، زیبایی خارق‌العاده‌ای دارد و امسال مورد بازدید بی‌شمار گردشگران قرار گرفت. اما در اتفاقی بسیار تلخ و دردآور، جزیره با حادثه‌ای روبه‌رو شد؛ خاک سرخ جزیره هرمز، توسط گردشگرانی که فاقد فرهنگ صحیح گردشگری بودند، در بطری‌های پلاستیکی ریخته و به سرقت برده شد. این حادثه تلخ آسیب بسیار چشم‌گیری به جزیره وارد کرده است. خاک سرخ هرمز در اثر فرایندهای زمین‌شناسی و آتشفشانی طی حدود ۶۰۰ میلیون سال شکل گرفته است. برداشت این خاک، باعث برهم خوردن تعادل زیستی، رطوبتی و میکروبی جزیره می‌شود. خاک سرخ هرمز، تنها قربانی ایام نوروز نبود؛ حضور گردشگران و صید خرچنگ‌ها نیز از دیگر آسیب‌هایی بود که توسط دوربین‌ها ثبت شد. خرچنگ‌ها که عامل مهمی در تعادل محیط‌زیست دریایی به‌شمار می‌روند، تبدیل به غذای مسافرانی ناآگاه شدند. این فجایع تنها به جزیره هرمز محدود نماند. بالا رفتن گردشگران از سی‌وسه‌پل، نوشتن یادگاری روی دیواره‌های پل و موارد بی‌شمار دیگری که به طبیعت و تاریخ این سرزمین آسیب می‌زنند، نمونه‌های بارز عدم آموزش گردشگر نسبت به رفتار صحیح با منطقه مورد بازدید و نیز ضعف مدیریتی در کنترل حجم ورودی گردشگران، فراتر از ظرفیت مناطق گردشگری است. گردشگری در ایران، ظرفیت قابل‌توجهی برای رشد اقتصادی دارد؛ از صنایع‌دستی جوامع محلی گرفته تا اکوسیستم و فرهنگ غنی. اما به‌دلیل نبود مدیریت صحیح، برنامه‌ریزی‌های نادرست، بهره‌برداری‌های غلط و... به‌سمت ناپایداری سوق پیدا کرده است؛ که این مسئله، چالش‌های فراوانی برای آینده این بخش در کشور به‌وجود آورده است.

|پیام ما| در سال‌های پس از پایان جنگ تحمیلی ایران و عراق، زمین‌های بسیاری در جنوب و غرب کشور به سلاحی پنهان تبدیل شدند؛ مین‌هایی که در دل خاک پنهان شده و همچنان جان‌ها را تهدید می‌کنند. در روستاها و شهرهای مرزی، هر قدمی که مردم بر می‌دارند، ممکن است به فاجعه‌ای ناگهانی منتهی شود، اما بعد از گذشت سال‌ها از جنگ، تبعات اجتماعی انفجار این مین‌ها بر توسعه و پایداری کشور چه هستند و چطور محیط‌زیست را تهدید می‌کنند؟

در قرن‌های اخیر شاهد افزایش شدید جمعیت انسانی و تشدید تأثیرات با منشأ انسانی بر اکوسیستم‌ها و جوامع طبیعی هستیم. همین موضوع سبب شده است نرخ انقراض گونه‌ها تقریباً ۲۰ برابر بیشتر از نرخ طبیعی انقراض پس‌زمینه باشد. طبق پیش‌بینی‌ها ممکن است این رقم ۱۰ یا ۲۰ برابر دیگر نیز افزایش یابد. اگر این پیش‌بینی‌ها تحقق یابند، نرخ‌های انقراض پیش‌بینی‌شده قطعاً قابل‌مقایسه با نرخ‌های انقراض در دوران‌های انقراض جمعی گذشته خواهند بود.

مسئله حوضه آبریز زاینده‌رود، صرفاً سهم‌خواهی یا منطقه‌گرایی نیست

اکو-فیکشن، ژانری است که دغدغه‌های زیست‌محیطی را در قالب داستان به تصویر می‌کشد و دیگر محدود به ادبیات مکتوب نیست. سینما و حتی بازی‌های ویدئویی نیز به این عرصه وارد شده‌اند. این اصطلاح، ترکیبی از واژه‌های اکوسیستم و فیکشن به‌معنای فیلم داستانی است که زیرشاخه‌های فراوانی دارد و روزبه‌روز گسترده‌تر می‌شود.

جهان امروز با چالش‌های بی‌سابقه‌ای در حوزه‌های محیط‌زیستی، اجتماعی و اقتصادی مواجه است. مسائلی سر بر می‌آورند که باید با مجموعه‌ای از دانش‌های گوناگون به آنها پاسخ داد و این درحالی‌است که جامعه در مسیر هرچه تخصصی‌تر شدن پیش می‌رود. در حال حاضر محیط‌زیست یکی از مهمترین حوزه‌های تجلی‌گر این تناقض محسوب می‌شود و برای مثال، تشخیص و اعلام خطرات تغییراقلیم را در حالی متخصصان جغرافیا برعهده گرفته‌اند که این مسئله با سویه‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی همراه است. در مواجهه با چنین معضلاتی، لزوم ترک رویکردهای گذشته و اتخاذ تصمیمات بین‌رشته‌ای بیش‌ازپیش نمایان شده است. ازاین‌رو، دانشمندان از طریق رویکردی نوین به‌نام «پایداری محاسباتی» که با ترکیب علوم مختلف، بهره‌گیری از ظرفیت‌های اجتماعی و استفاده از امکانات به‌روز تکنولوژی به‌وجودآمده، در پی آنند تا این چالش‌ها را به مسائل قابل‌حل تبدیل کنند.

|پیام ما| نمایشگاهی در نورفولک انگلستان با آثاری خلاقانه تلاش می‌کند تأثیر تغییراقلیم و بالا آمدن سطح دریاها را به تصویر بکشد. این نمایشگاه، با بررسی گذشته و آینده، مخاطبان را به سفری در اعماق آب‌ها و چالش‌های محیط‌زیستی می‌برد.