معاون گردشگری وزیر میراث فرهنگی با اعلام اینکه ۵۹ درصد آلودگی هوای کشور از منابع متحرک به‌ویژه بخش حمل‌ونقل ناشی می‌شود، تأکید کرد: فرسودگی ناوگان و کیفیت پایین سوخت از مهم‌ترین دلایل این وضعیت است و اجرای کامل قانون هوای پاک می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش مرگ‌ومیر ناشی از آلودگی داشته باشد.

رئیس سازمان هواشناسی اعلام کرد پنجره زمانی برای مهار بحران اقلیمی به‌سرعت در حال بسته شدن است و بدون تغییر رویکرد به سمت توسعه پایدار، شرایط محیط‌زیستی برای نسل‌های آینده دشوارتر خواهد شد.

استفاده از فناوری برای حفاظت همچنان گرفتار برخوردهای امنیتی است. تعدادی از حفاظتگران در گفت‌وگو با «پیام‌ما» می‌گویند در طول یک ماه گذشته در کنار قطعی اینترنت، برای استفاده از دوربین‌های تله‌ای دچار محدودیت‌های بیشتری شده‌اند. این محدودیت‌ها که سابقه‌ای بسیار طولانی دارد، این‌بار هم کار حفاظت از محیط‌زیست را دشوارتر کرده؛ آن‌هم درحالی‌که حفاظت در جهان به‌سمت استفاده از پیشرفته‌ترین فناوری‌ها در حرکت است.

همین امروز،‌ همین امروز که همه اندوهگین ویدئوها را نگاه می‌کنند،‌ همین امروز که مسئولان از آمادگی کامل برای جنگ دوباره می‌گویند‌، همین امروز که نمی‌دانیم فردا چه می‌‌شود‌، وقت صحبت از مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط‌زیست است. «هوشنگ ضیایی» بیش از نیم‌قرن سابقه حفاظت از طبیعت ایران را دارد. او می‌گوید همین امروز نباید دست روی دست بگذاریم‌، اگر چنین کنیم نتیجه ده‌ها سال تلاش ممکن است از دست برود. او در گفت‌وگو با «پیام ما» تقویت روحیه محیطبانان،‌ تشکیل شوراهای محلی و حضور پررنگ تشکل‌ها را برای حفاظت از مناطق ضروری می‌داند و از همه می‌خواهد کنار هم باشند برای گذر از این روزهای دشوار.

لایحه پیشنهادی با برخی نقاط ضعف نظیر کاهش اعتبارات هزینه‌ای اجرای قانون هوای پاک، اصلاح قانون معادن، انطباق ناکافی لایحه پیشنهادی با قانون برنامه هفتم پیشرفت و کمرنگ بودن موضوع آموزش و مشارکت مردمی مواجه است

«چه امیدی و به کدام تغییر وقتی حتی برای ارسال یک ایمیل هم به مشکل برمی‌خوری؟ امیدوار بودن نه کمکی به من می‌کند،‌ نه به دیگران و نه باعث می‌شود حس کنم تأثیرگذار خواهم بود.» اینها گفته‌های «الوند محمدعلیزادگان»، حفاظتگر دهه هشتادی، است. او این هفته‌ها مصمم‌تر از سابق، به رفتن از ایران فکر می‌کند. در مقابل «شایان رومی» دیگر حفاظتگر دیگر دهه هشتادی ترجیح می‌دهد اندکی منتظر بماند و بعد تصمیم بگیرد. «سیدابراهیم طباطبایی»، دانشجوی کارشناسی محیط‌زیست، تصمیمش را برای ماندن در ایران گرفته، اما بدون امید یا دلخوشی به آینده.

داشتن مجوز محیط‌زیستی از الزامات اجرای پروژه‌های بزرگ در کشور است، اما در سال‌های گذشته دست‌کم نیمی از طرح‌ها بدون دریافت این مجوز وارد فاز اجرا شده‌اند. با وجود الزام‌های قانونی، سازمان حفاظت محیط‌زیست در تمام این سال‌ها از فرایند ارزیابی عقب مانده و قدرت لازم برای جلوگیری از اجرای پروژه‌های بدون مجوز را نداشته است. پس از جنجال طولانی ۴۱۱ پروژه بدون مجوزی که در لایحه ۱۴۰۲ ردیف بودجه گرفتند، سرانجام اسفند پارسال دولت مصوبه‌ای برای تعیین‌تکلیف این طرح‌ها تصویب کرد. سرپرست دفتر ارزیابی اثرات زیست‌محیطی با تأکید بر اینکه این مصوبه به کاهش تبعات محیط‌زیستی پروژه‌های بدون مجوز کمک می‌کند، ناآگاهی سازمان حفاظت محیط‌زیست از برخی پروژه‌ها پیش از آغاز احداث را ناشی از «ضعف هماهنگی بین‌بخشی» می‌داند.

در جهانی که بحران آب، تغییر اقلیم و تخریب زیست‌بوم‌ها هر روز ملموس‌تر می‌شود، تالاب‌ها آرام‌آرام از حاشیه به متن گفت‌وگوهای بین‌المللی راه یافته‌اند. سال ۲۰۲۵ نشان داد حفاظت از تالاب‌ها دیگر صرفاً یک دغدغه محیط‌زیستی نیست، بلکه به مسئله‌ای گره‌خورده با امنیت غذایی، معیشت جوامع محلی و آینده توسعه پایدار تبدیل شده است. مرور رویدادهای بین‌المللی این سال حاکی از آن است که آگاه‌سازی عمومی و مشارکت اجتماعی به محور اصلی سیاست‌گذاری جهانی در حوزه تالاب‌ها بدل شده‌اند.

صدای پارو خوردن قایق‌های چوبی در هورالعظیم، بوی نی‌های خیس در تالاب انزلی، باد شورِ برخاسته از بستر خشکیده دریاچه ارومیه و دستان ترک‌خورده زنانی که در هامون حصیر می‌بافند، تصاویری آشنا اما رو به محوشدن‌اند. تالاب‌ها و دریاچه‌ها فقط پهنه‌هایی آبی با پرندگان مهاجر و چشم‌اندازهای شاعرانه نیستند؛ برای میلیون‌ها نفر در ایران و سراسر جهان، تالاب «خانه»، «منبع معاش»، «پناهگاهی در برابر بحران‌ها» و بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت فرهنگی، تاریخی و اجتماعی است. بااین‌حال، سرنوشت مردم تالاب‌نشین اغلب در سایه تصمیم‌هایی رقم می‌خورد که کیلومترها دورتر از زیست آنان شکل گرفته است؛ تصمیم‌هایی که تالاب را نه به‌مثابه یک سیستم زنده، بلکه به‌عنوان منبعی برای بهره‌برداری کوتاه‌مدت یا زمینی بلااستفاده می‌نگرند. این یادداشت تلاشی است برای نگاهی تشریحی و تطبیقی به وضعیت مردم تالاب‌نشین ایران در مقایسه با تجربه‌های جهانی. هدف، صرفاً فهرست‌کردن تالاب‌ها یا مقایسه جغرافیاها نیست، بلکه نشان‌دادن این واقعیت است که شباهت‌های معیشتی، فرهنگی و زیست‌محیطی میان تالاب‌نشینان جهان بسیار عمیق است و تفاوت اصلی، در شیوه حکمرانی آب، طبیعت و مشارکت جوامع محلی نهفته است. ایران از نظر تنوع تالاب‌ها و پیشینه فرهنگی تالاب‌نشینی، چیزی کمتر از بسیاری از کشورهای دارای تجربه‌های موفق جهانی ندارد، اما در تبدیل این سرمایه طبیعی و انسانی به توسعه پایدار، با چالش‌های جدی مواجه است.

تالاب‌های ایران، از هورالعظیم و شادگان در جنوب‌غربی تا گاوخونی، انزلی و میانکاله، در دهه‌های اخیر به یکی از حساس‌ترین نقاط تلاقی توسعه صنعتی و بحران‌های زیست‌محیطی بدل شده‌اند. در این میان، شرکت‌های نفتی و پتروشیمی به‌عنوان بازیگران اصلی اقتصاد انرژی کشور، بیش از هر بخش دیگری در معرض پرسش‌های جدی درباره مسئولیت اجتماعی شرکتی (Corporate Social Responsibility – CSR) قرار دارند. آیا مسئولیت اجتماعی در صنعت نفت و پتروشیمی کشور صرفاً به مجموعه‌ای از اقدامات نمایشی و مقطعی تقلیل یافته، یا می‌تواند به ابزاری واقعی برای حفاظت از تالاب‌ها تبدیل شود؟