جنایت جنگی اصطلاحی حقوقی است که خروجی کنوانسیون‌های ۱۸۹۹- ۱۹۰۷ لاهه و ۱۹۴۹ ژنو به‌حساب می‌آید. جنایت جنگی به مجموعه اقداماتی که منجر به کشته‌شدن و آسیب غیرنظامیان و اسرای جنگی شود، می‌گویند. مفاد این کنوانسیون بیش و پیش از همه بر حقوق افراد غیرنظامی به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم تأکید دارد. اما روی دیگر جنگ که در دادگاه‌های بین‌المللی و گفتمان سران حکومت‌ها بررسی نمی‌شود زندگی شخصی مردمی است که قربانیان اصلی جنگ‌ها هستند. مردمی که نقشی در تصمیم‌گیری‌ها برای جنگ ندارند. اگرچه جنایت جنگی مصادیق مشخصی دارد، اما چه بسیار آسیب‌هایی که جنگ در زندگی مردم ایجاد کرده و در هیچ دادگاه و کنوانسیونی موردبررسی قرار نمی‌گیرد. در این گزارش پای صحبت تعدادی از هم‌وطنان در اقصی‌نقاط ایران نشستیم و یک سؤال را مطرح کردیم: جنگ در زندگی شخصی آن‌ها چه اثری برجای گذاشته که تبعاتش تا مدت‌ها باقی‌مانده و از آن به‌عنوان جنایت جنگی زندگی‌شان یاد می‌کنند؟

این روزها هر صدای انفجاری، حتی اگر بارها شنیده شده باشد، همه ما را به بهت و وحشت فرومی‌برد. در هر واقعه، سایه‌ای از مرگ و ویرانی بر سر خانواده‌ها سایه می‌اندازد؛ یادآور اینکه جایی احتمالاً کسی جانش را ازدست‌داده، زیر آوار گیر افتاده یا شاهد مرگ عزیزی بوده است. در این فضای پر از ترس و ناامیدی، ناجیان بی‌لباس، نیروهای هلال‌احمر، اولین کسانی هستند که سر هر صحنه می‌رسند. آنها در خط مقدم نبرد با مرگ ایستاده‌اند، درحالی‌که خودشان نیز در معرض خطراتی مانند ریزش آوار و حملات احتمالی قرار دارند.  شاید در نگاه اول تصور شود که در این روزهای پرخطر، هیچ‌کس جرئت نزدیک‌شدن به این خطوط را ندارد. اما نکته‌ای تکان‌دهنده وجود دارد: سیل داوطلبان از اقشار مختلف جامعه، از هنرمندان و نویسندگان تا پزشکان و دامپزشکان، برای پیوستن به هلال‌احمر راهی شده‌اند. این افراد، با وجود تفاوت در عقاید و حرفه‌ها، در یک هدف مشترک متحد شده‌اند: کمک به هم‌وطنان آسیب‌دیده.

چگونه با کودکان از جنگ بگوییم؟

در روزهای جنگ درباره مراقبت از کودکان مدام صحبت می‌شود؛ مراقبت از طریق صحبت‌کردن، در آغوش‌گرفتن و بازی‌کردن و غیره. جهان ذهنی آنها باید امن باشد، حتی اگر بیرون از خانه و در خیابان ناامنی مداوم جریان دارد. «علی جانب‌الهی»، فعال حوزه کودک و بازی‌پرداز، از ایده خود در این روزها برای مراقبت عاطفی از کودکان به «پیام ما» می‌گوید و روایت یک روز از اجرای این ایده را شرح می‌دهد.

معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور با اعلام اینکه ۵۳ هزار کودک تحت پوشش این سازمان هستند، گفت: از این تعداد، ۲۵ هزار نفر در قالب فرزندخواندگی، ۱۸ هزار نفر در قالب امداد در خانه و حدود ۱۰ هزار نفر نیز در مراکز نگهداری می‌شوند.

موشکی که در آسمان جای خورشید را گرفته، یک دیو یا اژدها و رنگ‌ها به‌جای لغات روی کاغذ می‌نشینند تا پل ارتباطی میان کودکان و بزرگسالان باشد. در بحران‌های اجتماعی که کمتر خبری از زندگی روزمره است و کودکان بیشتر در معرض اخبار و احوالات نامناسب بزرگسالان قرار می‌گیرند، فعالیت‌های هنری راهی هستند تا کودک بتواند احساسات خود را نشان دهد. هنردرمانی ساختارمند، ابزاری برای کودک است تا خاطرات دشوار را پردازش و با استرس مقابله کند. به همین دلیل لازم است والدین یا مراقبان کودک، به هنر اعم از موسیقی، تجسمی، نمایشی و ادبیات به‌عنوان شکلی از برقراری ارتباط با آنان نگاه کنند. در این گزارش، مربیان هنر کودکان از اهمیت این موضوع و تجربه‌های خود در فعالیت با این گروه در بحران‌های اجتماعی می‌گویند.