|پیام ما| زباله‌سوزی یكى از راهكارهاى مرسوم تولید تركیبی حرارت و برق از پسماند است كه دو هدف كلی بازیابی انرژی و كاهش حجم پسماند فنى را دنبال مى‌كند. توسعه نیروگاه‌هاى زباله‌سوز در كشورهاى درحال‌توسعه با چالش‌هایى نظیر مطلوبیت پایین كیفیت پسماند، ناپایداری اقتصادی، نگرانى‌هاى محیط‌زیستی و بهداشتى، نارضایتی اجتماعی و عدم انطباق با مدیریت یكپارچه پسماند مواجه است. محدودیت‌هاى موجود در دفن نهایی پسماندهای عادى به‌خصوص در شهرهاى شمالى كشور باعث شده است در طی سالیان اخیر این فناورى مورد توجه سیاستگذاران وتصمیم‌گیران ملى و منطقه‌اى قرار گیرد. در حال حاضر، در كشور دو نیروگاه زباله‌سوز در شهرهاى تهران و نوشهر در حال بهره‌بردارى است و دو مجتمع نیروگاهی در شهرهاى سارى و رشت در حال ساخت است. بررسی وضعیت موجود نشان مى‌دهد توسعه نیروگاه‌های زباله‌سوز در كشور با چالش‌هایى نظیر زیرساخت ناكافى براى سنجش آلاینده‌هاى خروجى، عدم تطابق ضوابط ملى استقرار نیروگاه‌هاى زباله‌سوز با ضوابط بین‌المللى و ارزش حرارتى پایین پسماند ورودى مواجه است. بر همین اساس، دفتر مطالعات زیربنایی (گروه محیط‌زیست) مرکز پژوهش‌های مجلس گزارشی با عنوان «گزارش نظارتی وضعیت احداث زباله‌‌سوزها در کشور و مشکلات پیش رو» منتشر کرده و در آن به بررسی وضعیت فعلی و پیش رو پرداخته است و به‌منظور غلبه بر چالش‌هاى موجود پیشنهادهایی نظیر توسعه نیروگاه‌های زباله‌سوز در چارچوب برنامه ملى راهبردی مدیریت پسماندها، بومى‌سازى الگوریتم امكان‌سنجى فناورى‌هاى تبدیل پسماند به انرژی و مستندسازی تجربیات موفق و ناموفق نیروگاه‌های موجود زباله‌سوز ارائه داده است.

وعده‌ها و واقعیت‌های ساخت نیروگاه‌های تجدیدپذیر

حلیاسادات حسینی، مدیرکل دفتر توسعه نیروگاه‌های زیست‌توده ساتبا، در گفت‌وگو با پیام‌ما:

|پیام ما| بزرگترین رویداد سالانه صنعت انرژی تجدیدپذیر صبح روز پنجشنبه در حالی آغاز به کار کرد که وزیر نیرو علی‌رغم اعلام قبلی در افتتاحیه آن حاضر نشد. چهاردهمین نمایشگاه بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق که میزبان ۱۵۰ شرکت داخلی و ۱۹ شرکت خارجی از کشورهای آسیایی و اروپایی است، اما از همان افتتاحیه با خبرهای خوبی همراه شد؛ از امضای دو تفاهمنامه، چندین قرارداد و موافقتنامه برای توسعه نیروگاه‌ها، قول معاون وزیر نیرو برای ارائه تسهیلات به شرکت‌های فعال در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر تا اعلام آمادگی سازمان ملل برای توسعه این انرژی‌ در ایران.

یک دهه پس از تشکیل سازمان و ایجاد سازوکاری برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، سهم این حوزه در سبد انرژی کشور همچنان ثابت مانده است. باوجود تلاش‌ها و سرمایه‌گذاری‌های صورت گرفته، ظرفیت تولید انرژی‌های تجدیدپذیر تنها به ۱۳۰۰ مگاوات رسیده که معادل ۱ تا ۲ درصد از کل تولید انرژی کشور است. دولت سیزدهم نتوانست وعده ۱۰ هزار مگاواتی انرژی تجدیدپذیرش را محقق کند و حالا دولت پزشکیان با رشد ۳ برابر این عدد از ۳۰ هزار مگاوات نیروگاه تجدیدپذیری وعده می‌دهد که قرار است تا پایان دولت بسازد. توانیر در ابلاغیه جدیدش که پیشنهاد ساتبا است اعلام کرده است که تا تابستان ۱۴۰۴ واحدهای صنعتی یک شیفت کار به میزان ۵۰ درصد دیماند، واحدهای دو شیفت کار ۶۵ درصد دیماند و واحدهای سه شیفت کار ۸۰ درصد دیماند (یا ۳۵ درصد از حجم مصرف ماهانه) باید نیروگاه تجدیدپذیر احداث کنند تا خاموش نشوند. ابلاغیه‌ای که آرش نجفی، رئیس کمیسیون انرژی معتقد است مصوبه‌ای برای قطع راحت‌تر برق صنایع و موج جدید گرانی است. از نگاه این فعال بخش خصوصی وزارت نیرو در طول ۱۰ الی ۱۵ سال گذشته نشان داده که نه می‌تواند تصمیمات خوب بگیرید و نه می‌تواند پیشنهادهای خوب اقتصادی بدهد. علیرضا کفش‌کنان کارشناس حوزه انرژی اما معتقد است صنایعی که نمی‌توانند از عهده تأمین برق برآیند بهتر است از چرخه تولید حذف شوند.

کارشناسان حوزه انرژی در یک سال گذشته بارها هشدار داده‌اند که اگر به مشکل ناترازی انرژی توجه جدی نشود، تبعات قابل توجهی در آینده گریبان‌گیر مردم خواهد شد. سرمایه‌گذاری در تولید انرژی‌های پاک، که از اوایل سال ۲۰۰۰ میلادی در کشورهای توسعه‌یافته آغاز شده، به یک ضرورت جهانی تبدیل شده است. اما در ایران، راه توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر با موانع و چالش‌های جدی مواجه است.

|پیام ما| وزارت نیرو هفته گذشته اعلام کرده بود مشکل قطع برق مشترکان خانگی حل شده است، بااین‌حال تا زمان تنظیم گزارش همچنان قطع برق اعمال می‌شود. حالا و در شرایطی که این وزارتخانه امکان تأمین برق حتی برای مشترکان خانگی را ندارد، از «احداث نیروگاه تجدیدپذیر به‌منظور تأمین برق مراکز استخراج رمزدارایی‌ها»‌ صحبت می‌کند: «در این چارچوب نیز تاکنون برای شش ساختگاه به ظرفیت ۲۶.۵ مگاوات پروانه احداث صادر شده که از این ظرفیت، یک نیروگاه ۱۳ مگاواتی خورشیدی احداث شده است.»

گام اول با محدودیت گاز شروع شد. اکنون محدودیت گاز صنایع به ۸۰ درصد رسیده است. گاز نیروگاه‌ها تأمین نشده و این یعنی برق نیست. چرخه به مرحله دوم، یعنی قطعی برق، رسید. مسئله ناترازی جدی‌تر از هر زمان دیگری است. صنایع نگران‌اند قطعی برق خانوار به‌دلیل کاهش مازوت‌سازی در نیروگاه‌ها به صنایع سرایت کند و قطعی برق علاوه‌بر تابستان در زمستان هم گریبانگیر تولید شود. دولت سربسته سعی دارد صنایع خصوصاً صنایع بزرگ را مکلف به تأمین برق خود کند، سیاستی که منتقدانی جون «نجفی»، رئیس کمیسیون صنایع اتاق بازرگانی و اعضای سندیکای برق را به‌دنبال داشته است؛ اما «زارعی»، مدیرعامل نیرونویان قشم از شرکت‌های بزرگ تأمین برق در زمینه خورشیدی و از فعالان پیشرو در سطح ملی و منطقه‌ای، سیاست ساخت نیروگاه توسط صنایع را سیاست درستی می‌داند. او به پیام‌ما می‌گوید: «در بیشتر صنایع هزینه برق بخش بسیار ناچیزی از قیمت تمام‌شده آنها را تشکیل می‌دهند و صنایع به‌راحتی می‌توانند مبلغ واقعی قیمت تمام‌شده برق را پرداخت کنند.»

هر چند ایرانیان سده‌هاست پیش‌گام استفاده از انرژی بادی هستند؛ اما به دلایل مختلف از جمله اقتصاد مبتنی بر نفت و تکیه بر سوخت‌های فسیلی خیلی دیر و کند به فکر کاربرد صنعتی انرژی حاصل از این منابع طبیعی ارزان، فراوان و سازگار با محیط‌زیست افتادند. مطابق با سند چشم‌انداز بیست‌ساله باید به سمت تولید انرژی‌های نو در سراسر کشور حرکت می‌کردیم. براساس برنامه ششم و برای‌آنکه از شتاب توسعه عقب نمانیم باید ظرفیت انرژی تجدیدپذیر کشور به ۵۰۰۰ مگاوات می‌رسید. باید سالانه ۱۰۰۰ مگاوات و هر ماه یک نیروگاه ۷۵ مگاواتی بادی یا خورشیدی در ایران نصب و راه‌اندازی می‌شد. در ماده ۱۹ قانون هوای پاک اشاره شد که سالانه ۳۰ درصد از توسعه برق کشور از محل انرژی‌های تجدیدپذیر باشد. این اقدامات که در برنامه توسعه پنجم هم پیش‌بینی اما فراموش شده بود همچنان بی‌سرانجام رها شد و عدد ظرفیت انرژی تجدیدپذیر کشور روی کمتر از ۵ درصد ثابت ماند. ایران در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر فرصت‌های زیادی را از دست می‌دهد. از میان انرژی‌های حاصل از آب، باد، نور خورشید، جاذبه ماه، جزرومد، زیست‌توده و ژئوترمال (زمین‌گرمایی)، تنها انرژی حاصل از آب، کمی بادی و خورشیدی و کمتر زمین‌گرمایی و زیست‌توده موردتوجه قرار گرفته‌اند. گرچه بهره‌برداری از این منابع به دلیل تناسب وضعیت جغرافیایی و آب‌وهوایی مهیا است و شمالی‌ترین تا جنوبی‌ترین نقاط ایران ظرفیت استفاده از این انرژی‌ها را دارند.

ساتبا درنظر دارد جهت توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر از مشارکت حداکثری بخش غیر دولتی بهره‌مند شود.

انرژی دیگر مزیت ایران در بین کشورهای منطقه نیست. یک‌چهارم حجم مصرف برق نداریم. دولت رئیسی قرار بود ۱۰ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی بزند، یک‌دهم هم اتفاق نیفتاد. آخرین آمار رسمی، خبر از رشد ۱۶۶درصدی ناترازی برق دارد. اکنون ناترازی نزدیک ۲۰ هزار مگاوات است. فقط ضرر صنایع نیست، تولید دارو در پی محدودیت برق، ۳۰ درصد کاهش‌ یافته است. «محمد دانای معنوی» عضو کمیسیون مهندسی سیستم‌های سندیکای شرکت‌های تولیدکنندۀ برق، معتقد است سال دیگر ناترازی به بیش از ۲۵ هزار مگاوات می‌رسد؛ این یعنی بیشتر از یک‌چهارم حجم مصرف. وضعیت انرژی کشور در شرایط اورژانسی است. کمبود گاز در تابستان داشتیم، اما اکنون طبق گفتۀ معنوی، کمبود گاز به تابستان هم سرایت کرده و اکنون نیروگاه‌های شهید رجایی، نیروگاه شهید منتظر قائم و نیروگاه بندرعباس، همه مازوت سوزاندند. ما با یک‌ چرخه طرف هستیم؛ وقتی گاز نداریم و آب پشت سدها خالی است، صحبت از نیروگاه سیکل ترکیبی برای عبور از بحران انرژی، خنده‌دار است. وزیر نیروی دولت «پزشکیان» نیز مثل دولت قبل، تعهد ۱۰ هزار مگاوات احداث نیروگاه خورشیدی داده است؛ تعهدی که از دید معنوی تا زمانی که شبکه اصلاح نشود، مشکلات کشور را دوچندان می‌کند.