همه در انتظارند؛ انتظار اینکه چه می‌شود. فردا به آینده‌ای دور بدل شده و هر لحظه می‌تواند شرایط تغییر کند. اغلب سرشان در اخبار است و مدام چک می‌‌کنند آخرین اتفاق چیست. در این وضعیت اضطراری تکلیف محیط‌زیست چه می‌شود؟ «بهمن ایزدی» و سایر فعالان محیط‌زیست در استان فارس در تلاش‌اند جلوی دست‌اندازی‌های امروز و فردا را بگیرند. آنها از تجربه حریق‌های زاگرس،‌ فعالیت میدانی را به‌خوبی آموخته‌اند. او در گفت‌وگو با «پیام ما» از تجربه قبل و درس‌آموخته‌هایش برای امروز ایران می‌گوید.

برای دهه‌ها، جنگ در حقوق بین‌الملل داستانی انسانی بود؛ روایت سربازان، غیرنظامیان، اسرا و شهرها. اگر جنگلی می‌سوخت یا رودخانه‌ای آلوده می‌شد، کسی آن را مسئله‌ای حقوقی نمی‌دانست. بااین‌حال، جنگ‌های قرن بیستم آرام‌آرام این نگاه را تغییر دادند و مفهومی به‌نام «اکوساید»، در حقوق بین‌الملل مطرح شد. البته اکوساید یا بوم‌کشی محدود به دوران جنگ نیست و تخریب محیط‌زیست به‌‌ دست شرکت‌های بزرگ و درون یک کشور نیز رخ می‌دهد. اما پس از گذشت ۵۰ سال از مطرح شدن این مفهوم، به‌دلیل آنکه قانونی‌شدن اکوساید به‌نفع کشورهای پیشرفته و شرکت‌های بزرگ چندملیتی نیست، هنوز که هنوز است چندان مورد توجه قرار نگرفته. در قوانین ایران هم قانونی مختص به این امر وجود ندارد و فقط یک ماده قانونی به‌طور کلی به جرائم محیط‌زیستی می‌پردازد.

رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا با اشاره به کاهش محسوس دما در اغلب مناطق کشور، از ورود سامانه بارشی جدید از روز جمعه خبر داد و گفت: این سامانه بخش‌های غربی، شمال‌غربی و سپس مناطق مرکزی و شرقی کشور را تحت تأثیر قرار خواهد داد.

در زمانه جنگ و ناآرامی‌ها که جامعه درگیر وضعیت اضطراری است، در حوزه محیط‌زیست، تصمیماتی گرفته و اجرایی می‌شود که جامعه نسبت به آنها حساسیت داشت و مخالفت می‌کرد. متخلفان هم انواع و اقسام دیوارکشی‌ها در اراضی ملی،‌ شکار غیرمجاز و... را انجام می‌دهند. در این وضعیت شبکه تشکل‌های محیط‌زیست و منابع‌طبیعی چه می‌تواند انجام دهد؟ «محمد الموتی»، دبیر این شبکه،‌ در گفت‌وگو با «پیام ما» می‌گوید سازوکار قانونی برای شبکه تعریف نشده و آنها بیش از گزارش تخلفات، کاری از دستشان ساخته نیست.

|پیام ما| موضوع پایش آنلاین مناطق تحت مدیریت محیط‌‌زیست سال‌هاست که مطرح شده‌. مدیران سازمان حفاظت محیط‌زیست از هوشمندسازی حفاظت و جایگزینی آن با نیروهای میدانی می‌گویند. بااین‌حال، تجربه این روزها در قطع سراسری اینترنت شکننده بودن چنین تصمیم‌هایی را آشکار می‌کند. زمانی که اپلیکیشن‌ها و پایگاه‌های اطلاع‌رسانی داخلی نیز به‌سختی باز می‌شود‌، چطور می‌توان حفاظت از طبیعت و تنوع‌‌زیستی ایران را بر این پایه استوار کرد.با قطع سراسری اینترنت،‌ جست‌وجو و یافتن تاریخچه درباره اظهارنظر مسئولان درباره پایش آنلاین دشوار است. بااین‌حال، مروری بر اخبار پایگاه اطلاع‌رسانی سازمان حفاظت محیط‌زیست نشان می‌دهد تنها در سه ماه اخیر مسئولان مختلف بارها دراین‌باره صحبت کرده‌اند. استاندار اردبیل ۲۷ آبان‌ماه در آیین افتتاح و بهره‌برداری مرکز پایش هوشمند محیط‌زیست کشور اعلام کرد سامانه پایش آنلاین رودخانه ارس راه‌اندازی و به‌روز می‌شود. یک روز بعد، یعنی در ۲۸ آبان، خبر دیگری این‌بار به‌نقل از «حمید ظهرابی»، معاون محیط‌زیست طبیعی سازمان حفاظت محیط‌زیست، منتشر شد. این مقام مسئول در نشست کمیته مشورتی هوشمندسازی سازمان حفاظت محیط‌زیست بر اهمیت شتاب‌بخشی به فرایند هوشمندسازی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در پایش، مدیریت و حفاظت از مناطق حساس کشور تأکید کرد و خواستار تمرکز ویژه بر مناطق بحرانی همچون پارک ملی گلستان و تندوره شد. نهم آذرماه شاهد افتتاح مرکز پایش هوشمند محیط‌زیست بودیم. در جلسه‌ای که به همین منظور تشکیل شد، معاون توسعه مدیریت، حقوقی و امور مجلس سازمان حفاظت محیط‌زیست گفت: «با راه‌اندازی مرکز پایش هوشمند علاوه‌بر آنکه رصد خیلی دقیقتری بر اتفاقات محیط‌زیست اتفاق خواهد افتاد، آمادگی داریم براساس شاخص‌هایی که با هماهنگی دستگاه‌های اجرایی و متخصصین سازمان حفاظت محیط‌زیست تبیین می‌شود، برنامه‌های عملیاتی برای بهبود چالش‌ها و جلوگیری از تشدید آن ارائه دهیم. * اینترنت،‌ ضرورت هوشمندسازی «احمد رادمان»، رئیس پارک ملی گلستان، درباره آنچه تحت عنوان هوشمندسازی و پایش آنلاین در پارک ملی گلستان اتفاق افتاده، می‌گوید: «دو هفته پیش نامه‌ای به پژوهشکده محیط‌زیست زده شده است. همچنین، کتابچه‌ای تهیه شده که در آن مناطق پرخطر و... را مشخص کرده‌ایم.» به‌گفته او، در گذشته هم برای چهار نقطه از پارک ملی گلستان دوربین خریداری شده بود که همچنان فعال نیستند. او می‌افزاید: «بااین‌حال، تمام این موارد تنها زمانی قابل اجراست که دسترسی به اینترنت فراهم باشد.» * پایش آنلاین،‌ ضربه دوم به حفاظت یک منبع آگاه با اشاره به اینکه دوربین‌های پارک ملی گلستان در سال ۱۳۹۶ تهیه شدند تا کار کنترل جاده را انجام دهند، می‌گوید: «ما در بحث پایش آنلاین با دو بحث مواجه‌ایم؛‌ کارایی این شیوه و اتصال به اینترنت.» او اضافه می‌کند: «تصور مدیران سازمان حفاظت محیط‌زیست این است که با دوربین‌گذاری، نیازی به گشت نداریم. درحالی‌که پایش آنلاین نقش مکمل در حفاظت را دارد و نمی‌تواند جایگزین گشت‌های محیطبانی شود.» این منبع اگاه با اشاره به اینکه شغل محیطبانی به دستگیری متخلفان و شکارچیان غیرمجاز خلاصه نمی‌شود‌، می‌گوید: «محیطبانان قرار است کار پایش را در ابعاد مختلف انجام دهند، به‌عنوان مثال با دیدن لاشه ممکن است متوجه بیماری شوند و...، ولی زمانی که ما این موضوع را در دوربین‌گذاری خلاصه می‌کنیم، عملاً تنها یک وجه را برجسته کرده‌ایم.» او سطح دربرگیری پایش‌های آنلاین را هم چالش دوم می‌داند. به‌گفته او، این دوربین‌ها و... تنها می‌توانند بخش‌های محدودی از مناطق را پوشش دهند. به‌علاوه، مشکل خراب شدن دوربین‌ها هم مطرح است. «تجربه نشان می‌دهد با بروز هر مشکلی باید شش ماه معطل ماند و همین باعث رها شدن مناطق می‌شود.» به‌گفته این منبع آگاه،‌ اگر پایش آنلاین به این معنا باشد که محیطبان کار اپراتوری را انجام دهد،‌ عملاً حفاظت بیشتر آسیب می‌‌بیند. او می‌گوید: «دوربین،‌ پهپاد و... به عنوان مکمل می‌توانند به کار گرفته شوند. در حال حاضر با همین رویه ۲۴ و ۴۸ ساعت که برای شیفت‌بندی اعمال کرده‌اند، حفاظت به‌اندازه کافی آسیب دیده و نباید با آنلاین کردن پایش به این شکل،‌ ضربه دومی به ‌آن زد. » حتی اگر پایش آنلاین را هم داشته باشیم، در شرایطی که اینترنت می‌تواند دچار اختلال شود و یا با قطع سراسری آن مواجه‌ می‌شویم، چه می‌شود کرد؟ این منبع آگاه می‌گوید: «قطعاً اگر اینترنت قطع شود، دچار مشکل دیگری می‌شویم. در این شرایط مناطق به یکباره رها می‌شود و نتایج زحمات سال‌‌های سال محیطبان به یکباره بر باد می‌رود.» قطع یکباره اینترنت در ایران باعث اختلال در بسیاری از فعالیت‌ها شده است. در این شرایط صاحبان برخی کسب‌‌وکارها حاضر شده‌اند بلیت‌های بین ۳۰ تا ۹۵ میلیون تومانی به استانبول تهیه کنند تا بتوانند به اینترنت دسترسی داشته باشند. بااین‌حال، وقتی پای حفاظت در میان باشد، چنین امکان‌هایی از دست می‌رود. مناطق را نمی‌توان در چمدان گذاشت و به جای دیگری منتقل کرد. ازاین‌روست که پایش آنلاین و سخن گفتن از هوشمندسازی نمی‌‌تواند جایگزین گشت‌زنی شود.

|پیام ما| پرنده‌نگری تنها یک سرگرمی نیست، بلکه می‌تواند نقطه تلاقی سلامت روان، آموزش محیط‌زیست و سیاست‌های شهری پایدار باشد. در جهانی که انسان هر روز بیشتر از طبیعت فاصله می‌گیرد، بازتعریف این پیوند از طریق تجربه‌های معنادار و آگاهانه یکی از کلیدهای بازیابی تعادل روانی و محیط‌زیستی است. «ایمان ابراهیمی‌»، «فاطمه کاظمی» و «محمدعلی آقاابراهیمی» در پژوهشی با عنوان «Birdwatching vs. nature walks: a randomized trial to compare mental health outcomes in Iran در انجمن حفاظت پرندگان آوای بوم انجام و نتایج آن را به‌تازگی در «Human Dimensions of Wildlife» منتشر کرده‌اند،‌ به تأثیر پرنده‌نگری بر سلامت روان پرداخته‌‌اند.