«در ایران، مسئولیت اجتماعی شرکتی به یک نمایش صوری بدل شده است: بنگاه‌ها به‌جای جبران واقعی خسارت‌های محیط‌زیستی و اجتماعی، پول خرج می‌کنند و قوانینی که برای الزام CSR وضع شده‌اند، تنها ظاهری قانونی به فعالیت‌ها می‌دهند.» این‌ها بخشی از صحبت‌های سعید معیدفر، جامعه‌شناس و دانشیار بازنشسته گروه جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران است. او در گفت‌وگو با «پیام ما» ادامه روند فعلی در حوزه مسئولیت اجتماعی شرکتی را موجب فرسودگی جامعه و محیط‌زیست می‌داند و معتقد است این سیستم، نسل‌های آینده را با «سرزمینی سوخته» روبه‌رو می‌سازد.

کسب‌وکارهای کوچک و متوسط در اقتصاد جهانی به‌عنوان موتور محرک تولید و اشتغال شناخته می‌شوند، اما در ایران همچنان با چالش‌های ساختاری، نبود استراتژی روشن و محدودیت‌های مالی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. وحید شقاقی شهری، اقتصاددان و عضو هیئت‌علمی دانشگاه خوارزمی، در گفت‌وگو با پیام ما بر این باور است که شرط بقا و تاب‌آوری این بنگاه‌ها در دوران بحران، اتصال به زنجیره تولید، حرکت در مرز فناوری و بازآرایی منابع انسانی است؛ مسیری که بدون آینده‌نگری و انعطاف‌پذیری، به‌سرعت بسته خواهد شد.

در سال‌های اخیر، اصطلاح «تاب‌آوری اقتصادی» به یکی از پرتکرارترین کلیدواژه‌ها در ادبیات اقتصادی و سیاسی ایران تبدیل شده است. تاب‌آوری اقتصادی در ساده‌ترین تعریف به توانایی یک اقتصاد برای تحمل و عبور از شوک‌ها، بحران‌ها و فشارهای بیرونی اطلاق می‌شود؛ شوک‌هایی که می‌تواند ناشی از تحریم‌های بین‌المللی باشد یا ریشه در بحران‌های داخلی مانند تورم، رکود و نوسانات ارزی داشته باشد. اما پرسش اساسی اینجاست: این تاب‌آوری بر دوش چه کسانی بنا می‌شود؟ صنایع بزرگ و دولتی که وابسته به سرمایه‌های کلان هستند، یا شبکه گسترده‌ای از کسب‌وکارهای کوچک که در دل شهرها و روستاها فعالیت می‌کنند؟ نگاه به تجربه اقتصادی سایر کشورهای جهان نشان می‌دهد که کسب‌وکارهای کوچک و متوسط، ستون‌های اصلی تاب‌آوری‌اند.

|پیام ما| موریانه‌ها از درون پوکش کرده‌اند. چوب‌های سقف و درهای چوبی خوراک موریانه‌ها و سوسک‌های چوبخوار شده است. هر از گاهی سقف یکی از اتاق‌ها تسلیم شده و فرو می‌ریزد و کف یکی از اتاق‌ها به‌دست حفاران غیرمجاز سوراخ می‌شود. دیوارها را رطوبت سست کرده و احوال قلعه خوش نیست. سخن از قلعه‌ای باشکوه است در ساحل خلیج‌فارس، جایی که روزگاری بزرگترین معاملات تجاری را به خود دیده است و میزبان افراد مهمی بوده. «قلعه خاندان مرزوقی» یا «قلعه مغویه» از آن‌همه شکوه و رونق، حالا نشان چندانی ندارد. سیمان‌هایی که به ازاره و گچ‌هایی که بر تن دیوارها کشیده‌اند، نفسش را بریده و باعث شده رطوبت تا عمق جانش نفوذ کند. برخی می‌گویند این اشتباهات به زمانی برمی‌گردد که قرار بود لوکیشن فیلم «کشتی آنجلیکا» شود. برخی هم مرمت‌های غیراصولی در سال‌های اخیر را عامل این‌همه آسیب و نفوذ رطوبت به جان بنا می‌دانند. مسئولان محلی می‌گویند می‌خواهند عمارت را نجات دهند، اما اعتبارات یک در میان می‌رسد و آنچه می‌رسد، کفاف کار اساسی برای مرمت را نمی‌دهد. همین گاه‌به‌گاهی اعتبارات بیشتر به بنا آسیب زده و باعث شده بیش از آنکه نجات پیدا کند، از مرمت مقطعی آسیب ببیند و به‌تدریج تخریب شود. از طرفی بنا قابل واگذاری به سرمایه‌گذار نیست، چون مالک شخصی دارد و ورثه هنوز رضایت نداده‌اند که ملک اجدادی‌شان احیا شود. همین است که عمارت باشکوه مرزوقی‌ها از درون در حال فرو ریختن است.

معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست از برگزاری بیست‌و پنجمین همایش ملی واحدهای صنعتی، معدنی و خدماتی سبز در اواخر دی ماه سال جاری با هدف معرفی و تقدیر از واحدهای صنعتی، معدنی و خدماتی است که ضمن ایجاد تولید و اشتغال، الزامات زیست‌محیطی را رعایت کرده و در مسیر توسعه پایدار گام برمی‌دارند.

توسعه معادن در فلات مرکزی ایران هم‌زمان با فرصت‌های اشتغال و سرمایه‌گذاری، چالش جدی کمبود آب را پیشروی کشور قرار داده است؛ آن‌هم در شرایط بحرانی آب که می‌توان هر چیزی را با تهدید مواجه کند و حیات آن را به خطر انداخت. برای بررسی این موضوع که چطور می‌توان صنایع معدنی را به‌شکل پایدار توسعه داد، با «بهرام شکوری»، رئیس کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق ایران، گفت‌وگو کردیم.

قشم باید از مرکزگرایی و بومی‌گرایی عبور کند

شرکت ملی صنایع مس ایران با حضور در «سومین رویداد جامع معدن و صنایع معدنی ۱۴۰۴» آخرین دستاوردها و برنامه‌های توسعه‌ای خود را در مسیر دستیابی به توسعه پایدار معرفی خواهد کرد.

|پیام ما| سال ۲۰۲۵ نقطه‌عطفی است که جهان را در مسیر تحقق اهداف توسعه پایدار سازمان ملل قرار می‌دهد؛ جایی که پیشرفت‌های قابل‌توجهی حاصل شده، اما اکنون در برابر بحران‌های پیچیده‌ای مانند افزایش فقر، تغییراقلیم و نابرابری‌های گسترده متوقف شده. با تنها پنج سال تا پایان مهلت برنامه ۲۰۳۰، این گزارش نه‌تنها آینه‌ای از وضعیت کنونی، بلکه زنگ هشداری برای همه جهان است؛ هشداری که می‌گوید بدون تحول فوری و گسترده، دستاوردهای چند دهه در خطر نابودی‌ قرار دارند. از سلامت گرفته تا آموزش، از انرژی پاک تا نابرابری جنسیتی، همه شاخص‌ها یک صدا می‌گویند: زمان عمل فرا رسیده است.

پایتخت در دور باطلی گرفتار است؛ سال‌ها هشدار درباره آلودگی هوا و نابرابری‌های شهری بی‌ثمر مانده و کیفیت زندگی در سایه رشد بی‌مهار و مدیریت‌های ناپایدار قربانی شده است. به باور «حسین ایمانی جاجرمی»، استاد مطالعات توسعه، نبود زیرساخت‌های واقعی، تبعیض فضایی و نگاه ضدشهری حاکم بر سیاستگذاری، باعث شده است مردم امیدی به اثرگذاری مطالبات خود نداشته باشند. به‌گفته‌ او، این تناقض‌ها تهران را به شهری بدل کرده که در آن منافع گروه‌های قدرتمند بر منافع عمومی چون «هوای پاک» غلبه دارد. این جامعه‌شناس در گفت‌وگو با «پیام ما» از دلایل جا ماندن از توسعه شهری می‌گوید و اینکه در شرایط کنونی، سیاست‌های نمادین مشکل بزرگی چون آلودگی هوا را حل نمی‌کند.

|پیام ما| در ایران و براساس بررسی‌های جدید، حدود ۳۲ درصد از کل حجم آب ورودی به شبکه توزیع شرب کشور فاقد درآمد است که دارای حجمی معادل ۲.۹ میلیارد مترمعکب و مبلغی در حدود ۱۳ هزار میلیارد تومان می‌شود. بر این اساس، استان‌های با بیشترین مقدار «آب به حساب نیامده» شامل کهگیلویه‌وبویراحمد و خوزستان است که به‌ترتیب ۵۷.۳ و ۵۳.۴ درصد از کل حجم آب توزیع‌شده در شبکه شرب آنها فاقد درآمد است. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی با ارائه اعدادی دقیق از وضعیت درآمدی آب در کشور هشدار می‌دهد توجه نکردن به منابع درآمدی و میزان کمی و کیفی این آب‌ها آینده منابع آبی کشور، دسترسی جمعیت رو به رشد کشور به آب و امکان تأمین آبی پایدار به‌ویژه در حوزه شرب برای این جمعیت را با ابهام‌ها و خطرات احتمالی روبه‌رو می‌کند. این درحالی‌است که هم مدیران آب و هم کارشناسان موضوع اقتصاد ضعیف آب را به‌عنوان چالشی اساسی در مدیریت منابع آب کشور معرفی می‌کنند.

اگر بخواهیم اقتصادی فراگیرتر و پایدارتر داشته باشیم، باید اثرات مثبت اجتماعی و محیط‌زیستی را قابل‌سنجش، ارزش‌گذاری مالی و مشوق‌پذیر کنیم. این گزاره‌محوری گزارشی است که نشان می‌دهد چرا مفاهیمی مانند مسئولیت اجتماعی، دیگر فقط دغدغه‌ای اخلاقی نیستند، بلکه از نظر اقتصادی نیز تصمیمی هوشمندانه به‌شمار می‌روند.