تاب‌آوری، توانایی جوامع برای مقابله و بازیابی از بحران‌ها، امروز بیش از هر زمان دیگری حیاتی است. تغییراقلیم و فشارهای اجتماعی-اقتصادی ناشی از آن نشان می‌دهد تقویت ظرفیت‌ها و مشارکت ذی‌نفعان برای ساختن آینده‌ای پایدار و مقاوم، ضروری است. سندی که به‌تازگی در مورد تاب‌آوری در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا منتشر شده، حاوی نکات ارزشمندی پیرامون تاب‌آوری اقلیمی در شرایط گرمایش جهانی و تغییراقلیم است که توسط بنیاد صلح کارنگی منتشره شده است. فارغ از تأیید یا تکذیب اهداف این بنیاد بین‌المللی که بدون شک در برهه‌هایی با سیاست‌های ایالات متحده آمریکا هم‌راستاست، با توجه محدوده اطلاعاتی که در این سند آمده است و انتقال مجموعه تجریبات مطرح‌شده می‌تواند گشایشی پیرامون تاب‌آوری اقلیمی از دیدگاه اجتماعی و انسانی باشد.

داستان موفقیت جزیره زیبای کیش، به‌عنوان مروارید خلیج‌فارس، از موقعیت استراتژیک و ژئوپلیتیک منحصربه‌فرد آن الهام می‌گیرد. این جزیره، در برخی دوره های تاریخی مرکز مبادله تجارت میان ایران، کشورهای منطقه، هند، افریقا و ... بود. در دهه های پیش از انقلاب زندگی بومیان کیش که درک عمیقی از دریا داشتند بر پایه‌ی صید مروارید بوده است. نقطه عطف توسعه کیش از اواخر دههء ۴۰ با ایده‌ی محوری تبدیل کیش به ‌عنوان یک مرکز گردشگری لوکس شکل گرفت و زیرساخت‌های اولیه همچون فرودگاه بین‌المللی، ساخت اسکله‌های جدید و ایجاد جاده‌های آسفالت احداث گردید. ساخت هتل شایان، مجموعه‌های اقامتی لوکس، ایجاد زمین گلف، باشگاه سوارکاری، اسکله‌های تفریحی، و احداث شهرک‌های جدید، از جمله اقداماتی است که در دههء 1350 و با هدف تبدیل کیش به یک مقصد گردشگری جذاب صورت گرفت.

بحران انرژی و تغییر اقلیم، قرن بیست‌ویکم را به میدان رقابتی تازه برای کشورها بدل کرده است؛ رقابتی که در آن اتکای صرف به نفت و گاز دیگر به معنای امنیت نیست و هر روز اقتصاد کشورها در معرض شوکی تازه قرار می‌‌گیرد. در چنین شرایطی، چین با سرمایه‌گذاری گسترده در انرژی خورشیدی و بادی نشان داد که گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر نه‌تنها راهی برای مهار بحران‌های زیست‌محیطی است، بلکه می‌تواند ستون اصلی تاب‌آوری اقتصادی و ارتقای جایگاه کشورها در جهان امروز باشد.

«در ایران، مسئولیت اجتماعی شرکتی به یک نمایش صوری بدل شده است: بنگاه‌ها به‌جای جبران واقعی خسارت‌های محیط‌زیستی و اجتماعی، پول خرج می‌کنند و قوانینی که برای الزام CSR وضع شده‌اند، تنها ظاهری قانونی به فعالیت‌ها می‌دهند.» این‌ها بخشی از صحبت‌های سعید معیدفر، جامعه‌شناس و دانشیار بازنشسته گروه جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران است. او در گفت‌وگو با «پیام ما» ادامه روند فعلی در حوزه مسئولیت اجتماعی شرکتی را موجب فرسودگی جامعه و محیط‌زیست می‌داند و معتقد است این سیستم، نسل‌های آینده را با «سرزمینی سوخته» روبه‌رو می‌سازد.

کسب‌وکارهای کوچک و متوسط در اقتصاد جهانی به‌عنوان موتور محرک تولید و اشتغال شناخته می‌شوند، اما در ایران همچنان با چالش‌های ساختاری، نبود استراتژی روشن و محدودیت‌های مالی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. وحید شقاقی شهری، اقتصاددان و عضو هیئت‌علمی دانشگاه خوارزمی، در گفت‌وگو با پیام ما بر این باور است که شرط بقا و تاب‌آوری این بنگاه‌ها در دوران بحران، اتصال به زنجیره تولید، حرکت در مرز فناوری و بازآرایی منابع انسانی است؛ مسیری که بدون آینده‌نگری و انعطاف‌پذیری، به‌سرعت بسته خواهد شد.

در سال‌های اخیر، اصطلاح «تاب‌آوری اقتصادی» به یکی از پرتکرارترین کلیدواژه‌ها در ادبیات اقتصادی و سیاسی ایران تبدیل شده است. تاب‌آوری اقتصادی در ساده‌ترین تعریف به توانایی یک اقتصاد برای تحمل و عبور از شوک‌ها، بحران‌ها و فشارهای بیرونی اطلاق می‌شود؛ شوک‌هایی که می‌تواند ناشی از تحریم‌های بین‌المللی باشد یا ریشه در بحران‌های داخلی مانند تورم، رکود و نوسانات ارزی داشته باشد. اما پرسش اساسی اینجاست: این تاب‌آوری بر دوش چه کسانی بنا می‌شود؟ صنایع بزرگ و دولتی که وابسته به سرمایه‌های کلان هستند، یا شبکه گسترده‌ای از کسب‌وکارهای کوچک که در دل شهرها و روستاها فعالیت می‌کنند؟ نگاه به تجربه اقتصادی سایر کشورهای جهان نشان می‌دهد که کسب‌وکارهای کوچک و متوسط، ستون‌های اصلی تاب‌آوری‌اند.

|پیام ما| موریانه‌ها از درون پوکش کرده‌اند. چوب‌های سقف و درهای چوبی خوراک موریانه‌ها و سوسک‌های چوبخوار شده است. هر از گاهی سقف یکی از اتاق‌ها تسلیم شده و فرو می‌ریزد و کف یکی از اتاق‌ها به‌دست حفاران غیرمجاز سوراخ می‌شود. دیوارها را رطوبت سست کرده و احوال قلعه خوش نیست. سخن از قلعه‌ای باشکوه است در ساحل خلیج‌فارس، جایی که روزگاری بزرگترین معاملات تجاری را به خود دیده است و میزبان افراد مهمی بوده. «قلعه خاندان مرزوقی» یا «قلعه مغویه» از آن‌همه شکوه و رونق، حالا نشان چندانی ندارد. سیمان‌هایی که به ازاره و گچ‌هایی که بر تن دیوارها کشیده‌اند، نفسش را بریده و باعث شده رطوبت تا عمق جانش نفوذ کند. برخی می‌گویند این اشتباهات به زمانی برمی‌گردد که قرار بود لوکیشن فیلم «کشتی آنجلیکا» شود. برخی هم مرمت‌های غیراصولی در سال‌های اخیر را عامل این‌همه آسیب و نفوذ رطوبت به جان بنا می‌دانند. مسئولان محلی می‌گویند می‌خواهند عمارت را نجات دهند، اما اعتبارات یک در میان می‌رسد و آنچه می‌رسد، کفاف کار اساسی برای مرمت را نمی‌دهد. همین گاه‌به‌گاهی اعتبارات بیشتر به بنا آسیب زده و باعث شده بیش از آنکه نجات پیدا کند، از مرمت مقطعی آسیب ببیند و به‌تدریج تخریب شود. از طرفی بنا قابل واگذاری به سرمایه‌گذار نیست، چون مالک شخصی دارد و ورثه هنوز رضایت نداده‌اند که ملک اجدادی‌شان احیا شود. همین است که عمارت باشکوه مرزوقی‌ها از درون در حال فرو ریختن است.

معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست از برگزاری بیست‌و پنجمین همایش ملی واحدهای صنعتی، معدنی و خدماتی سبز در اواخر دی ماه سال جاری با هدف معرفی و تقدیر از واحدهای صنعتی، معدنی و خدماتی است که ضمن ایجاد تولید و اشتغال، الزامات زیست‌محیطی را رعایت کرده و در مسیر توسعه پایدار گام برمی‌دارند.

توسعه معادن در فلات مرکزی ایران هم‌زمان با فرصت‌های اشتغال و سرمایه‌گذاری، چالش جدی کمبود آب را پیشروی کشور قرار داده است؛ آن‌هم در شرایط بحرانی آب که می‌توان هر چیزی را با تهدید مواجه کند و حیات آن را به خطر انداخت. برای بررسی این موضوع که چطور می‌توان صنایع معدنی را به‌شکل پایدار توسعه داد، با «بهرام شکوری»، رئیس کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق ایران، گفت‌وگو کردیم.

قشم باید از مرکزگرایی و بومی‌گرایی عبور کند

شرکت ملی صنایع مس ایران با حضور در «سومین رویداد جامع معدن و صنایع معدنی ۱۴۰۴» آخرین دستاوردها و برنامه‌های توسعه‌ای خود را در مسیر دستیابی به توسعه پایدار معرفی خواهد کرد.

|پیام ما| سال ۲۰۲۵ نقطه‌عطفی است که جهان را در مسیر تحقق اهداف توسعه پایدار سازمان ملل قرار می‌دهد؛ جایی که پیشرفت‌های قابل‌توجهی حاصل شده، اما اکنون در برابر بحران‌های پیچیده‌ای مانند افزایش فقر، تغییراقلیم و نابرابری‌های گسترده متوقف شده. با تنها پنج سال تا پایان مهلت برنامه ۲۰۳۰، این گزارش نه‌تنها آینه‌ای از وضعیت کنونی، بلکه زنگ هشداری برای همه جهان است؛ هشداری که می‌گوید بدون تحول فوری و گسترده، دستاوردهای چند دهه در خطر نابودی‌ قرار دارند. از سلامت گرفته تا آموزش، از انرژی پاک تا نابرابری جنسیتی، همه شاخص‌ها یک صدا می‌گویند: زمان عمل فرا رسیده است.