مروری بر فیلم «بانل و آداما»

«تختک‌نشین‌ها»، آرام‌آرام با خشکیدن هامون ناپدید شدند. روزگاری زمین‌های سیستان سبز بود و پرآب، اما حالا فقط در خاطره‌ها باقی مانده است. کاهش بارندگی و سدسازی‌های بالادست رود هیرمند، این دریاچه‌ بزرگ را به پهنه‌ای از خاک و نمک تبدیل کرده؛ دریاچه‌ای که با بیابان‌شدنش، زندگی را در جزیره‌های کوچکش و میان مردمانی که روزی بر آب می‌زیستند، خاموش کرد. آنها خانه‌هایشان از گل و نی بود و قایق تنها راه ارتباطشان با دنیا. صیاد، کشاورز و دامدار بودند و زندگی‌شان با آب گره خورده بود. «کلثوم بزی»، نویسنده‌ و تسهیلگر اجتماعی، خود از میان همین مردم تختک‌نشین آمده است. او در کتاب «آب‌نشین‌ها» از قصه زندگی روزمره زنانی گفته که در گذشته‌ای دور در میان آب‌های هامون می‌زیستند؛ قصه‌هایی که نشان می‌دهد چگونه جامعه‌ای کوچک، با سختی‌ها و امیدهایش، در پهنه‌ آب و نیزار هامون شکل گرفته بود. قصه‌، بخش پررنگی از فرهنگ آنها بود و شاید اگر این قصه‌ها نبودند که نسل‌به‌نسل نقل شوند، همین یک قطره کوچک از زندگی آنها نیز باقی نمانده بود.

ما هر روز از طریق شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها پیام‌های زیادی درباره انواع خطرات دریافت می‌کنیم. بسیاری از آنها مربوط به آب، هوا، غذا و خاک و محیط ما می‌شوند. اینکه یک ماده غذایی را نباید خورد، از آن آب نباید استفاده کرد. آلودگی هوا، گرما، کیفیت آب، پارازیت ماهواره و تشعشعات مراکز هسته‌ای از جمله خطرات زمانه ما هستند.

از بی‌آبی هامون تا بی‌‌توجهی مسئولان

آتش‌سوزی هزاران نخل در آبادان که از اوایل تابستان شروع شده بود، هنوز ادامه دارد و دو هفته پیش دامن یکی دیگر از روستاهای بخش مرکزی را گرفت. عصر دوم مهرماه حدود یک‌هزار نفر نخل خرمای مثمر در جریان آتش‌سوزی در روستای «تنگه سه» از بین رفت. در ماه‌های گذشته ۴.۵ میلیون نخل در خوزستان با تنش آبی شدیدی مواجه بوده‌اند. تابستان امسال برای نخلستان‌های آبادان ثمری نداشت. دو ماه پیش نیز آتش هزاران نخل را در دهستان «منیوحی» بخش اروندکنار خاکستر کرد و نخلداران را به خاک سیاه نشاند. کم‌آبی و شوری کارون نیز آخرین ضربه را به باقی نخلستان‌ها زد و خرماهای شیرین را تلخ و سیاه کرد. هزاران نخلی که در آتش سوختند و یا آب شور بی‌بارشان کرد، بیمه نبودند. مسئولان از جبران خسارت نخلستان‌ها خبر می‌دهند. اما نگرانی نخلداران نه‌فقط برای نخل‌های سوخته، بلکه برای نخلستان‌هایی است که در پایین‌دست کارون، لب شط اروند و بهمنشیر، هنوز تشنه‌اند و بیم آن می‌رود سال آینده هم برایشان بی‌ثمر باشد.

موضوع خشکسالی و کمبود آب در خاورمیانه و شمال آفریقا دست‌کم در یک دهه گذشته مورد تحلیل و بررسی رسانه‌های خارج از کشور به‌ویژه روزنامه‌نگاران حوزه تغییراقلیم قرار گرفته است. سال آبی گذشته اما، حادتر شدن بحران آب در ایران به‌ویژه در بخش شرب، نسبت به آنچه در سایر کشورهای منطقه در جریان است، بار دیگر توجه رسانه‌های بین‌المللی را به ایران جلب کرد. مشکلی در کشور که حتی در زمان جنگ دوازده‌روزه بهانه دست نخست‌وزیر رژیم اسرائیل نیز شده بود. این‌بار گاردین، در تحلیلی مفصل به وضعیت آب در ایران پرداخته و البته مدعی شده که مسئولان کشور به جای حل مسئله، مسئولیت بحران را میان تحریم‌ها، تغییراقلیم و گروه‌های ذی‌نفوذ موسوم به «مافیای آب» تقسیم می‌کنند.