مسئولیت اجتماعی شرکتی در ایران ملغمه‌ای است بی سر و ته. این شرایط بیش از همه‌‌جا در همایش ملی «تجارب مسئولیت اجتماعی در ایران» مشهود بود؛ به‌خصوص در پنل «صنعت نفت و مسئولیت اجتماعی». به‌نظر می‌رسد در این صنعت که پیشینه‌دارترین صنعت کشور در حوزه مسئولیت اجتماعی است، نقص‌ها و کم‌کاری‌ها بیش از هر جای دیگر در معرض دید قرار دارد. مشاور اجتماعی وزیر نفت از بازنگری در نظام‌نامه مسئولیت‌های اجتماعی شرکتی (CSR) خبر داد، درحالی‌که گفت‌وگوهای مطرح‌شده در همان نشست نشان می‌داد شرکت‌های زیرمجموعه توجهی به نظام‌نامه موجود ندارند و حتی کارشناسان CSR شرکت‌های تابعه وزارت نفت خبری از محتویات آن ندارند. سؤال این است که آیا آنها اصلاً می‌دانستند که نظام‌نامه‌ای وجود دارد؟ مدیر مسئولیت اجتماعی شرکت صنایع پتروشیمی خلیج‌فارس که از انحرافات این مفهوم گلایه‌مند بود و به صرف هزینه‌ها، بدون اثربخشی و کارآمدی اشاره می‌کرد، از هزار میلیارد تومان بودجه مسئولیت اجتماعی در سال گذشته گفت که در منطقه پیرامونی عسلویه و ماهشهر هزینه شده است، اما هیچ اشاره‌ای به تأثیر این هزینه‌کردها در رفع آسیب‌های شرکت‌های متبوعشان نکرد. مدیر مسئولیت اجتماعی شرکت انرژی دانا از طرح‌های CSR این هلدینگ پرده برداشت؛ طرح‌هایی که تنها در پروژه توسعه میدان نفتی سهراب که در محدوده تالاب حفاظت‌شده هورالعظیم قرار دارد، پیگیری می‌شود و بیشتر جنبه اجتماعی دارد. گفته‌های او این سؤال را برای بسیاری از حاضران این پنل ایجاد کرده بود که آیا مسئولیت اجتماعی این شرکت نوعی باج‌دهی‌ و حق‌السکوت دادن به مردم محلی و مسئولین است؟ یا ناآگاهی از چیستی مسئولیت اجتماعی شرکتی؟ استاد دانشگاه شهید بهشتی، مخالف ایده منحرف شدن مسئولیت اجتماعی شرکتی در ایران بود، اما از دخالت نمایندگان و ناکارآمدی و ارزیابی نداشتن پروژه‌های آن می‌گفت!

بیش از یک‌دهه از ورود مفهوم مسئولیت اجتماعی بنگاهی(Corporate Social Responsibility) به عرصه مدیریت و بنگاه‌داری کشور می‌گذرد، اما هنوز این مفهوم برای ما ایرانیان روشن و شفاف نیست و عموماً با خیریه و تبلیغات اشتباه گرفته می‌شود. فعالیت‌ها و طرح‌هایی که در ذیل این مفهوم به اجرا درمی‌آیند، هیچ شفافیتی ندارند؛ بنگاه‌های بزرگ اقتصادی، اعم از نفتی و معدنی و دیگر صنایع، از هزینه‌کردهای کلان خود در این حوزه می‌گویند و همچنان محیط‌زیست محل فعالیت خود، اعم از آب و خاک را آلوده می‌کنند و جوامع بومی در جوار این صنایع هیچ انتفاعی اقتصادی از فعالیت این بنگاه‌ها نمی‌برند. بعد از دهه‌ها نبود شفافیت و فساد و رانت، دیروز «ابوتراب طالبی» در همایش ملی «تجارب مسئولیت اجتماعی در ایران» از تلاش برای ایجاد شفافیت در حوزه مسئولیت اجتماعی بنگاه‌ها گفت. دبیر کمیسیون فرهنگی و اجتماعی هیئت دولت قصد دارد با آیین‌نامه، مسئولیت اجتماعی بنگا‌ه‌ها را نظام‌مند کند و بر اصل شفافیت و ارائه گزارش به مردم تأکید دارد. با اینهمه چنانچه در این همایش مطرح شد، در این مسیر با کارشکنی‌های بسیاری روبه‌رو هستیم. آیا این‌بار امید به تغییر می‌تواند بر رانت و فساد پیروز شود؟

امروزه مشتریان و کارکنان بیش از پیش به ارزش‌ها و اخلاقیات یک کسب‌وکار توجه دارند. شرکت‌ها نمی‌توانند بدون تلاش برای ایجاد تأثیر مثبت درون و بیرون سازمان، موفق باشند. برنامه‌های CSR و DEI ابزارهایی برای این کار هستند، اما هدف و دامنه آن‌ها متفاوت است.

| پیام ما | با گذشت چند روز از وقوع حادثه در بندر شهیدرجایی، موج واکنش‌ها همچنان ادامه دارد. حادثه بزرگی که روز شنبه، ششم اردیبهشت‌ماه، رخ داد، تاکنون ۷۰ کشته و چندین نفر مفقود برجای گذاشته است. دیروز مدیرکل دفتر مدیریت بحران و پدافند غیرعامل وزارت نیرو اعلام کرد در جریان این حادثه تأسیسات آب‌شیرین‌کن صد هزار مترمکعبی و نیروگاه بندرعباس آسیب جدی دیده‌اند.

تحلیل «پیام‌ ما» از توجه سازمان‌های کوچک و بزرگ دررابطه با حادثه بندر شهید رجایی