چرا رفاه، معیشت، امنیت روانی و خواسته‌های انباشته مردم نادیده گرفته شده و چرا ابزارهای شنیدن، از رسانه‌ها تا سازمان‌های مردم‌نهاد، به‌تدریج محدود یا بی‌اثر شده‌اند؟ اینها پرسش‌هایی است که «امید سجادیان»، کنشگر محیط‌‌زیست، آن را مطرح می‌کند. او در یادداشتی که برای «پیام ما» فرستاده، از هشدارهایی می‌گوید که فعالان اجتماعی بارها گفتند و شنیده نشده است‌، تا اکنون؛ اکنونی که جامعه سوگوار تصاویر و فیلم‌های «جاویدنامان» خود را در شبکه‌های اجتماعی با دیگران به اشتراک می‌گذارد و نگران است مبادا فراموش شوند در میانه اخبار مذاکره، مشکلات اقتصادی و هزار اتفاق دیگر!

به‌بهانه جشن تأسیس بزرگترین تور آفرود در دریاچه «درودزن»

تجمع برای جلوگیری از سدسازی‌های زاگرس و دنا مقابل استانداری در یاسوج سه‌شنبه، ۲۷ آبان، برگزار شد. این تجمع اعتراضی یکی از چندین تجمع اخیر است که با حضور گسترده مردم شکل گرفت. این‌بار ماجرا فرق می‌کند. وقتی مقام عالی کشور دستور ساخت چهار سد را می‌دهد، یعنی تصمیمی گرفته شده است که سرنوشت یک منطقه را قمار می‌کند. واکنش مردم هم روشن بود: «دنا پاره تن ایران است.»

در طول سال‌های اخیر، حفاظت از مناطق تحت مدیریت محیط‌زیست و منابع‌طبیعی با واژه زیبای «مشارکت» تزئین شده است. براساس حفاظت مشارکتی مردم محلی نه‌تنها مخاطب، بلکه بازیگر اصلی حفاظت هستند و این نوع حفاظت بین مردم، نهادهای دولتی و منابع‌طبیعی هم‌افزایی ایجاد می‌کند. اما آنچه در واقعیت دیده می‌شود بیشتر ضد مشارکت است، تا مشارکت. دفاتر مشارکت‌ در سازمان‌ها به‌ویژه سازمان حفاظت محیط‌زیست و اداره‌کل منابع‌طبیعی استان‌ها، در ظاهر وظیفه آموزش، تسهیلگری و جلب مشارکت جوامع محلی را برعهده دارند. اما آنچه در میدان عمل اتفاق می‌افتد، چیزی است شبیه اجرای برنامه‌های نمادین، آموزش‌های کلیشه‌ای و مشارکتی نمایشی. درنتیجه، شاهد بیگانگی مردم با فرایند حفاظت و حتی تقابل با آن هستیم و فاصله معناداری بین دولت با فعالان و گروه‌هایی که در حوزه‌‌های مختلف تخصصی کار می‌کنند،‌ شکل گرفته است.

همه نگاه‌ها به جنگی است که از ۱۳ روز پیش کشورمان را درگیر کرده است، اما نباید در این میانه زاگرس و آتش‌سوزی‌های آن یادمان برود. در همین چند روز اخیر، چندین آتش‌سوزی بزرگ و هم‌زمان در زاگرس و دیگر نقاط کشور رخ داده است. آیا جنگ جلوی ویرانی جنگل‌ها را می‌گیرد؟ نه. جنگ خودش می‌تواند عاملی برای آتش‌سوزی‌های جنگل‌ها باشد. انفجار موشک می‌تواند به حریق منطقه منجر شود و البته در سایه جنگ، ویرانی طبیعت شدت می‌گیرد.

پروژه سد و نیروگاه برقابی «خرسان ۳» که مطالعات آن از سال ۸۳ شروع شده بود، از جمله پروژه‌های مشمول ارزیابی محیط‌زیستی بود که در شهرستان لردگان و در محدوده جغرافیایی استان چهارمحال‌وبختیاری و استان کهگیلویه‌وبویراحمد واقع شده است. این پروژه از سال ۸۷ تا سال ۹۶ چندین‌بار در کمیته ماده ۲ ارزیابی اثرات زیست‌محیطی سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور مطرح شد، ولی هیچ‌گاه موفق به اخذ مجوز ارزیابی اثرات زیست‌محیطی از سازمان محیط‌زیست نشد. این سد بعد از مدت‌ها که تیتر خبری بود، به حاشیه رفت، اما مجدداً با نامه «جلیل مختار»، نماینده آبادان و خرمشهر، و اقدامات نشان «اپوش» که یک کار جمعی از تشکل‌ها و فعالان در استان‌های مختلف است، در مهرماه ۱۴۰۳ بر سر زبان‌ها افتاد؛ اتفاقی که توانست بارقه‌های امید را در دل مردم روشن کند و حالا در آخرین خبر دبیرخانه نشان اپوش که نقش مهمی در مطالبه‌گری این سد داشته، طی روزهای اخیر با انتشار نامه و مستنداتی خبر از ابطال مجوز آن داده است. بنابراین، باتوجه‌به اضافه شدن سامانه انتقال آب به پروژه سد خرسان و لزوم مطالعات تجمعی و برنامه هفتم توسعه و تغییر در سیمای طرح سد خرسان، به‌دلیل اینکه سد ماندگان تغییرات قابل‌ملاحظه‌ای در ابعاد، اهداف و ویژگی‌های سد خرسان ۳ ایجاد خواهد کرد، این سد نیازمند ارزیابی مجدد اثرات محیط‌زیستی و صدور مجوز جدید محیط‌زیستی است.

جنگل‌کاری نامی‌ آشنا در واژگان این روزهای محیط‌زیست است؛ چه در قالب نهضت یک میلیارد درخت سازمان منابع‌طبیعی و چه پویش‌های مختلف دولتی، خصولتی، خصوصی و مردم‌نهاد! البته پیشینه این فعالیت به هزاره‌های قبل و تمدن‌های بزرگ باستان برمی‌گردد،‌ فارغ از پیشینه،‌ آیا آنچه امروز انجام می‌شود صحیح و اصولی است؟ سال‌ها است اقداماتی در جهت ایجاد جنگل یا احیای جنگل‌های تخریب‌شده در قالب طرح‌های دولتی یا در قالب فعالیت‌های مردمی‌ انجام می‌شود. در یک دوره زمانی این طرح در قالب پویش جنگلانه در بسیاری از نقاط کشور با هدف احیای جنگل و فرهنگسازی انجام می‌گرفت. پویشی که با استقبال خوب مردم و گروه‌های مردمی‌ همراه شد. البته پیش از آغاز «جنگلانه»، در سال ۱۳۹۱ ‌تشکل دوستداران ایلام در استان ایلام، نهضت سبز زاگرس در کهگیلویه‌وبویراحمد برنامه‌های کاشت بلوط را شروع کرده بودند. حتی سال‌های قبل نیز اقداماتی صورت گرفت، اما آنها عمومی نبودند.

پرونده‌های محیط‌زیستی به‌دلیل تأثیر مستقیم و گسترده‌ای که بر سلامت انسان‌ها و آینده سرزمین‌مان دارند، نیازمند پیگیری دقیق و مستمر هستند. این پرونده‌ها نه‌تنها بر طبیعت بلکه بر زندگی و رفاه مردم تأثیر می‌گذارند و همراهی و مشارکت عمومی‌ برای رسیدن به نتیجه مطلوب ضروری است. بااین‌حال، در مسیر پیگیری این پرونده‌ها چالش‌هایی وجود دارد که باید به آنها توجه شود.

مردادماه خبری منتشر شد مبنی‌بر اینکه شورای‌عالی محیط زیست در جلسه‌ای در ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۲ مصوبه‌ای تصویب کرده تا بخشی از منطقهٔ شکارممنوع سمیرم در بخش حفاظت‌شدهٔ دنا ارتقا یابد و به منطقهٔ حفاظت بدل شود. این مصوبه، منطقهٔ حفاظت‌شده و ذخیره‌گاه زیست‌کره را که تحت مدیریتی یکپارچه قرار داشت، دو تکه کرد. هم‌زمان با دو تکه کردن این منطقه، تجهیز کارگاه برای سد ماندگان بر روی سرچشمۀ رودخانهٔ «ماربر» در کوهپایه‌های دنای شرقی سرعت گرفت. ماربر یکی از سرشاخه‌های اصلی کارون است و سد ماندگان در دل منطقهٔ حفاظت‌شده قرار گرفته که نه مجوز دارد و نه مطالعاتی برای آن ارائه شده است. همه‌چیز در «اما و اگر» و بی‌اطلاعی پیش می‌رود تا بقای یک ذخیرهٔ جهانی بیش‌ازبیش تهدید شود. حالا سؤال اینجاست که براساس چه استدلال علمی-فنی، زیست‌محیطی و منطقی‌ای باید در اطراف یک اکوسیستم کوهستانی با اقلیم سرد، سه سد ساخته شود که دوسر آن در منطقهٔ حفاظت‌شده و با فاصلهٔ کم از هم قرار دارند؟