جزئیات نامعلوم مصوبات احیای دریاچه ارومیه

|پیام ما| یکی از چالش‌برانگیزترین بحث‌های پهنه‌های آبی در ایران، احیای دریاچه ارومیه طی 10 سال گذشته بوده است. دریاچه‌ای که نه فقط دولت ایران و فعالان محیط‌زیست داخل برای ماندگاری و احیای دوباره‌اش تلاش و برنامه‌ریزی کرده‌اند که سازمان‌های بین‌المللی مانند برنامۀ عمران ملل متحد، پای‌کار جدی در این منطقه است. تلاش و کاری که به گفتۀ بسیاری کارشناسان چندان معطوف به نتیجه قابل توجهی نبود. این‌بار در روز پایانی هفتۀ گذشته دولت خبری مبنی‌بر تصمیم‌گیری‌های جدید برای ارومیه ذیل 9 مصوبه منتشر کرد. مصوباتی که جز عددی از اعتبار لازم و کلیتی در حد یک عنوان، جزئیات دیگری از آن اعلام نشده است.

خبرگزاری ایرنا روز 14 اردیبهشت در گزارشی از آخرین جلسۀ ستاد ملی احیای دریاچه ارومیه، نوید اتفاقات خوش برای این دریاچه ذیل 9 مصوبه جدید منتشر کرد. گزارشی که جز نام‌بردن از چند عنوان، جزئیات بیشتری ارائه نداد. نه تنها این خبرگزاری بلکه وب‌سایت خبری رسمی دولت نیز جزئیات مصوبات را اعلام نکرده است. براساس آنچه ایرنا و پس از آن عموم خبرگزاری‌های کشور مخابره کردند «جلسه ستاد ملی احیای دریاچه ارومیه به ریاست معاون اول رئیس‌جمهوری تشکیل و گزارشی امیدبخش از روند احیای دریاچه ارومیه ارائه و ۹ راهبرد جدید برای تسریع در نجات این پهنۀ آبی و استمرار روند فعلی با 2 هزار و 300 میلیارد تومان اعتبار تصویب شد.»
ایرنا نوشت: «۹ پیشنهاد در این جلسه با اعتباری حدود 2 هزار و 300 میلیارد تومان به تصویب رسید که تدوین طرحی جامع برای مدیریت چاه‌های آب ضمن توجه به معیشت و اشتغال جایگزین، بهبود ساختار اجرایی ستاد احیا و کمیتۀ استانی، تکمیل و اجرای فاز دوم طرح انتقال آب سد کانی‌سیب به دریاچه ارومیه و توسعۀ مراکز ترویجی برای اصلاح الگوی کشت و افزایش بهره‌وری در سطح حوضۀ آبریز دریاچه ارومیه از جمله این مصوبات بود.»
همچنین این خبرگزاری به نقل از محمد مخبر، معاون اول رئیس‌جمهوری نوشت: «توجه به مسائل محیط زیستی یکی از شعارهای دولت سیزدهم بوده است و پیگیری‌های جدی دولت برای نجات دریاچه ارومیه، نمادی از توجه به حفاظت از محیط زیست به‌شمار می‌رود. مدیریت منابع آب از دیگر جنبه‌های نجات دریاچه ارومیه است و اجرای برنامه‌های مرتبط با نجات این دریاچه، نقش مؤثری در مدیریت مطلوب منابع آب کشور دارد.»

تدوین طرحی جامع برای مدیریت چاه‌های آب ضمن توجه به معیشت و اشتغال جایگزین، بهبود ساختار اجرایی ستاد احیا و کمیتۀ استانی، تکمیل و اجرای فاز دوم طرح انتقال آب سد کانی‌سیب به دریاچه ارومیه و توسعه مراکز ترویجی برای اصلاح الگوی کشت و افزایش بهره‌وری در سطح حوضۀ آبریز دریاچه ارومیه بخشی از مصوبات جدید ارومیه اعلام شده است

مخبر در این جلسه گفته بود: «این دریاچه امروز به موضوعی ملی و حتی بین‌المللی تبدیل شده است. بنابراین، باید مسائل این دریاچه را به‌صورت ریشه‌ای و اصولی حل‌وفصل کنیم که خوشبختانه طرح ها و برنامه‌های تدوین‌شده با همین رویکرد در حال اجرا است. نمی‌توانیم نسبت به معیشت و زندگی مردم بی‌تفاوت باشیم و لازم است پیش از هرگونه اقدامی، طرحی جامع برای معیشت و اشتغال جایگزین افراد ذینفع تدوین و اجرایی شود. باید سازوکار و تدابیر دقیقی اندیشیده شود تا از تکرار آسیب‌ها به دریاچه ارومیه جلوگیری شود.»
بنابر آنچه این خبر راویت می‌کند استاندار آذربایجان غربی به‌عنوان دبیر کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه گزارشی از اقدامات مهم کارگروه در سال ۱۴۰۱ و وضعیت کنونی دریاچه ارائه کرد. گزارشی از آخرین وضعیت سدها، برنامه و عملکرد رهاسازی آب به دریاچه و روند اجرای مصوبات جلسۀ قبل ارائه شد. گزارش‌هایی که نه فقط آمار و ارقام که کلیات آن نیز عمومی نشده است.
همین خبرگزاری اما در خبر دیگری به‌نقل از مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان‌شرقی نوشت: «وسعت دریاچه ارومیه در ۱۱ اردیبهشت‌ماه جاری نسبت به مهرماه سال گذشته ۶۱۹.۷ کیلومتر مربع معادل ۶۷ درصد بیشتر شده است.»
گرچه وسعت نمی‌تواند معیار مناسبی برای سنجش وضعیت دریاچه باشد، اما «یوسف غفارزاده» به ایرنا گفته بود: «در حال حاضر وسعت دریاچه ارومیه یک‌هزار و ۵۴۰.۷۳ کیلومترمربع است درحالی‌که در مهرماه سال گذشته این دریاچه ۹۲۱.۱ کیلومترمربع وسعت داشت.»
او بلافاصله توضیح داد: «البته در مقایسه با مدت مشابه سال قبل (اردیبهشت ۱۴۰۱) که وسعت دریاچه ۲۴۹۵.۷۲ کیلومترمربع بود، ۹۵۵ کیلومترمربع کاهش یافته است و در مقایسه با میانگین بلندمدت که ۴۶۶۷ کیلومتر مربع وسعت داشت، بیش از ۳۱۰۰ کیلومتر مربع کمتر شده است. تراز فعلی سطح آب دریاچه ارومیه یک‌هزار و ۲۷۰.۴۲ متر است. این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال قبل ۳۶ سانتی‌متر کمتر شده، اما در مقایسه با مهرماه ۱۴۰۱، که سطح تراز آب در آن یک‌هزار و ۲۷۰.۱۳ متر بود ۲۹ سانتی‌متر بیشتر شده است. همچنین میانگین درازمدت تراز سطح آب دریاچه ارومیه را یک‌هزار و ۲۷۴.۴۳ متر اعلام و اضافه کرد: سطح فعلی آب این دریاچه در مقایسه با میانگین درازمدت ۴.۰۱ متر کمتر شده است.»
غفارزاده حجم فعلی آب موجود در دریاچه را ۲.۰۳ میلیارد مترمکعب اعلام کرد که این میزان در مقایسه با مدت مشابه سال قبل که ۳.۱۴ میلیارد مترمکعب بود ۱.۱ میلیارد مترمکعب کمتر، اما نسبت به مهر ۱۴۰۱ که حجم آب در آن ۱.۲۴ میلیارد مترمکعب بود ۰.۷۹ میلیارد مترمکعب بیشتر شده و در مقایسه با میانگین درازمدت حجم آن ۱۴.۹۳ میلیارد مترمکعب کمتر شده است.
بنابه آمار رسمی دولت درحال حاضر بیش از 90 درصد دریاچه ارومیه خشک است و تا به امروز اصلی‌ترین برنامۀ دولت برای احیای این دریاچه احداث کانال انتقال آب سد کانی‌سیب است. روند خشکی دریاچه ارومیه که میزان آب آن در اواسط دهۀ ۱۳۷۵ به ۱۴ میلیارد مترمکعب می‌رسید، از اوایل دهۀ ۱۳۸۰ آغاز شد. اصلی‌ترین دلایل از بین رفتن این پهنۀ آبی ایران و تبدیل آن به بستری نمکی احداث بیش از ۷۰ سد در حوضۀ آبریز، توسعۀ باغ‌ها، توسعۀ کشاورزی بی‌ضابطه و درنهایت برداشت بیش از حدمجاز آب‌های زیرزمینی عنوان شده است.