صنعت گردشگری در ایران در وضعیت رکود به‌سر می‌برد؛ باتوجه‌به شرایط موجود که بیشتر ناشی از عدم‌حمایت دولت است، چشم‌انداز روشنی برای آینده این صنعت نیست و احتمال کناره‌گیری بخش خصوصی از بخش‌هایی از این صنعت وجود دارد.

به گزارش «اتاق ایران آنلاین» صنعت گردشگری در ایران در وضعیت رکود به‌سر می‌برد. باتوجه‌به شرایط موجود که بیشتر ناشی از عدم‌حمایت دولت است، چشم‌انداز روشنی برای آیندۀ این صنعت نیست و احتمال کناره‌گیری بخش خصوصی از بخش‌هایی از این صنعت وجود دارد.
بانک‌های ناتراز، در پرتگاه استقراض از بانک مرکزی
مدت‌هاست که از وضعیت نابسامان گردشگری در ایران می‌گویند و در مقایسه با کشورهای همسایه، وضعیت این صنعت را آشفته می‌خوانند. اگرچه کرونا ضربۀ آخر را به گردشگری در ایران و جهان وارد کرد، اما تنش‌های این ضربه به‌همراه تورم و وضعیت نامناسب اقتصادی و نبود زیرساخت و تدبیر تا امروز در ایران ادامه دارد. در کنار شیوع بیماری کرونا و چندین موج مرگبار شیوع این ویروس در سال‌های گذشته، تحریم‌های اقتصادی و افزایش تنش بین ایران و آمریکا آمار ورود گردشگران خارجی را به ایران کاهش داد.
آمار تورهای ورودی از اروپا به ایران به‌شدت پایین آمد و آمار تورهای ورودی از آمریکا به ایران به صفر رسید. قرار بود جام ‌جهانی 2022 نقطۀ اوجی برای صنعت گردشگری ایران باشد اما چنین نشد و این فرصت هم از دست رفت. به گفتۀ رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران حدود ۹۰ درصد سفر گردشگران خارجی به ایران لغو شد و بیش از ۵۰ درصد سفرهای خارجی ایرانی‌ها ریزش داشت. آنچه در ایران شرایط باعث شده است که صنعت گردشگری هنوز سرپا بماند، سفرهای داخلی و برگزاری محدود سفرها و تورهای خارجی بود که در عید سال 1402 هم به آن به‌عنوان نقطه اوج اشاره داشتند.
این شرایط در دو سال قبل نیز چنین بود. با شیوع ویروس کرونا صنعت گردشگری آسیب زیادی دید، خیلی از هتل‌ها، دفاتر خدمات مسافری زیان دیدند و آمار بیکاری در این حوزه بیشتر شد و هنوز هم تبعات این شوک سنگین به صنعت گردشگری جبران نشده است. از طرفی در کنار تورم، بار دیگر در نیمه دوم سال 1401 به دلیل ناآرامی‌های اجتماعی، این صنعت آسیب دید.
اقتصاد صنعت گردشگری همیشه از شعارهایی است که عملیاتی نمی‌شود. طوری که وزیر کشور در 21 بهمن‌ماه 1401 به سند چشم‌انداز ۲۰ ساله صنعت گردشگری ایران اشاره کرد و گفت: گردشگری 85 درصد از سند 20 ساله عقب است. سند چشم‌انداز گردشگری از سال ۱۳۸۴ هم‌زمان با برنامه چهارم توسعه آغاز شده است و تا پایان اجرای آن در سال، ۱۴۰۳ نرخ رشد سالانه گردشگری باید به ۱۰ درصد، تعداد گردشگران به ۲۰ میلیون نفر و درآمد حاصل از آن به ۲۵ میلیارد دلار می‌رسید؛ اما وضعیت چنین نشده است. از زمان شیوع کرونا خیلی‌ها برای نجات صنعت گردشگری تلاش کردند از بسته‌های حمایت دولت تا تلاش برای رونق استارتاپ‌های گردشگری، اما به گفتۀ کارشناسان این صنعت بیمار هر روز تضعیف شده و در این حوزه هم چون حوزۀ برنامه‌های توسعۀ گردشگری خوب عمل نشده است.
علی عبدالملکی، رئیس کمیسیون گردشگری اتاق ایران، می‌گوید: چند سال است که صنعت گردشگری در ایران شرایط دشواری را طی می‌کند؛ در سال 1399 حدود 95 درصد از کسب‌وکارهای حوزه گردشگری تعطیل شد. اگرچه سازمان جهانی گردشگری UNWTO هم اعلام کرده سال ۲۰۲۰، بدترین سال ثبت‌شدۀ صنعت گردشگری جهانی در طول تاریخ بود؛ زیرا گردشگری به میزان ۷۳ درصد کاهش یافت. سال 2021 گردشگری جهانی در مقایسه با سال قبل ۴ درصد افزایش داشته است و سال 2022 وضعیت صنعت گردشگری در جهان خیلی بهتر شد، باوجوداین، تا سال ۲۰۲۴ هم به سطح قبل از همه‌گیری کرونا برنمی‌گردد.
آنچه در ایران اتفاق افتاد علاوه بر ضربه کرونا، در نتیجه تحریم‌ها و تورم، وضعیت نامتعادل اقتصاد و اعتراض‌های اجتماعی، این بود که صنعت گردشگری روزهای سختی را بگذراند. در سال جدید رویکرد دولت باید رونق گردشگری و اتخاذ راهکارهایی باشد که مانع آسیب‌دیدن این صنعت و فعالان آن شود.
پیش‌بینی نامساعد برای صنعت گردشگری در سال 1402
گردشگری جهان پس از یک وقفۀ دو ساله نه‌تنها بازیابی شده است، بلکه روند بهبود را با سرعت بالایی طی می‌کند و به‌ویژه هتل‌ها که با خسارت سهمگینی مواجه شده بودند، علاوه بر حمایت‌های دولتی، با به‌کارگیری روش‌های جدید به جذب هرچه بیشتر گردشگر اقدام کرده‌اند. این صنعت توانسته تاکنون بهبودی قابل‌توجهی را در غالب کشورها داشته باشد، اما اوضاع این حوزه در ایران، کاملاً معکوس از کشورهای مختلف دنیاست.
توریسم جهانی تقریباً به سطح پیش از همه‌گیری نزدیک شده است و برخی از هتل‌ها حتی از آن فراتر رفته و مسیر توسعه و رشد را مجدداً در پیش گرفته‌اند، اما در ایران خلاف آنچه در جهان است، اتفاق افتاد و صنعت گردشگری نه‌تنها همچنان در سطح رکود خود باقی‌مانده حتی احتمال کناره‌گیری بخش خصوصی از این صنعت وجود دارد و با توجه به شرایط موجود که بیش از هر چیزی ناشی از عدم‌حمایت دولتی است، هیچ چشم‌انداز روشنی برای آینده صنعت هتلداری و درمجموع بخش گردشگری وجود ندارد و بخش خصوصی فعال در این عرصه به پایان خود نزدیک است.
طبق آمارها در سال ۱۴۰۰ درمجموع ۲۴ میلیون و ۶۸۷ هزار و ۵۲ سفر انجام شده که از این تعداد ۲۴ میلیون و ۶۳۸ هزار و ۶۴۹ سفر، سفر داخلی و ۴۸ هزار و ۴۰۳ سفر، سفر خروجی بوده است. این، یعنی نزدیک به ۱۰۰ درصد سفرهای ایرانیان در سال ۱۴۰۰ را سفرهای داخلی تشکیل داده است و این شرایط در سال جدید با کم‌شدن سفرهای داخلی ادامه خواهد داشت.