پلتفرم، اکوسیستم یا قانون‌گذار مقصر کیست؟

روزهای پایانی اردیبهشت ماه ۱۲ سال پیش در یک صبح پنجشنبه، علیرضا شیرازی که مدیر وبسایت بلاگفا بود دستگیر شد. دادگاهی در کرمان به دلیل شکایت از محتوای وبلاگی در بلاگفا حکم به دستگیری علیرضا شیرازی به عنوان مدیر این پلتفرم داده بود، آن روزها دیجیکالا تنها ۳ سال داشت و شرکت‌های تاثیرگذار بزرگ فناوری امروز، هنوز پا به عرصه نگذاشته بودند، در انتهای همین سال ۸۹ بود که جرقه شکل‌گیری دیوار زده شد. قبل از اینترنت، رویه قضایی مشخصی در دنیا وجود داشت که بین ناشران محتوا و توزیع‌کنندگان آن، یک خط مسئولیت مشخص در نظر می‌گرفت. از یک ناشر انتظار می‌رود که از مطالبی که منتشر می‌کند آگاهی داشته باشد و بنابراین باید در قبال هرگونه محتوای غیرقانونی که منتشر کرده است مسئول باشد، در حالی که توزیع‌کننده احتمالاً از مطالبی که توزیع می‌کند مطلع نیست و در نتیجه مصون خواهد بود، مورد مشهور این رویه قضایی حکم دادگاه عالی کالیفرنیا در سال ۱۹۵۹ بود که یک کتابفروشی را در خصوص شکایتی که در خصوص محتوای یک کتاب شده بود تبرئه کرد. تقریبا ۲۰ سال قبل از حکم دادگاه کرمان علیه علیرضا شیرازی، در اوایل دهه ۹۰ میلادی، اینترنت به طور گسترده‌تری مورد استفاده مردم قرار گرفت و ابزارهایی را برای کاربران ایجاد کرد تا در فضاهای تولید و انتشار محتوا مانند انجمن‌های گفت‌وگو و وبلاگ‌ها مشارکت کنند. در حالی که این امر به گسترش استفاده از اینترنت کمک کرد، همچنین منجر به تعدادی از پرونده‌های قانونی شد که ارائه‌دهندگان خدمات را به دلیل محتوای تولید شده توسط کاربران مقصر می‌دانستند. این نگرانی با چالش‌های قانونی علیه CompuServe و Prodigy که در آن زمان ارائه‌دهندگان خدمات اولیه بودند، ایجاد شد. اکوسیستم فعالین اینترنت در دهه ۹۰ تلاش بسیاری برای گفت‌وگو با قانون‌گذارها در ایالات متحده کرد، در نهایت تنها موفق شد توجه دو سناتور آمریکایی را به این موضوع تازه جلب کند دو سناتوری که نگران از دست رفتن آزادی بیان در اینترنت بودند، تلاش‌های کریس کاکس و ران وایدن در نهایت منجر به اضافه شدن بخش ۲۳۰ به فصل ۴۷ قوانین ایالات متحده شد، این متن به عنوان «۲۶ کلمه‌ای که اینترنت را ساخت» نیز مشهور است :

«No provider or user of an interactive computer service shall be treated as the publisher or speaker of any information provided by another information content provider.»

«هیچ ارائه‌دهنده یا کاربر یک سرویس رایانه‌ای تعاملی نباید به‌عنوان ناشر یا گوینده اطلاعات ارائه‌شده توسط ارائه‌دهنده محتوای اطلاعاتی دیگری مورد پیگیری قرار گیرد.»

امروز سال‌ها از این اتفاقات می‌گذرد، زندگی بدون پلتفرم‌های آنلاین تقریبا امکان‌پذیر نیست و هر روز سرویس و پلتفرم جدیدی بخشی از نیازهای ما را برآورده کرده و زندگی را بهتر می‌کند. بیش از ۱۲ سال از یکی از اولین دادگاه‌هایی که در ایران یک پلتفرم آنلاین را به دلیل فعالیت کاربرانش متهم کرد می‌گذرد. همان روزها دادگستری کرمان بیانیه‌ای صادر کرد و بلاگفا هم جوابیه مفصلی منتشر کرد ولی نتیجه نهایی، اتفاق موثری در رگولاتوری پلتفرم‌های اینترنتی نداشت. طی این سال‌ها ۵ دوره مجلس شورای اسلامی با نمایندگانی از طیف‌های مختلف تشکیل شده و قوانین مختلفی مورد بررسی قرار گرفته و تصویب و اصلاح شده است، اینترنت ایران ۶ وزیر ارتباطات مختلف به خود دیده و ۳ دولت متفاوت با کابینه‌های مختلف در مسند کار نشسته‌اند، محصولات آنلاین زیادی ساخته شده و افراد زیادی در خصوص استارتاپ‌ها و پلتفرم‌های آنلاین رویداد برگزار کردند، تولید محتوا و بحث و گفت‌وگو کردند، کارزار ساختند و … ولی هنوز پلتفرم‌ها در دعوای حقوقی بین مسئولیت خود و رفتار کاربران با نهادهای مختلف درگیر هستند و به وحدت رویه‌ای در این حوزه نرسیدیم. شاید اگر در سال‌های گذشته به مسیر بهتری رفته بودیم، به جای نگرانی از فردای اینترنت، امروز همه طرفدار لایحه‌ای بودیم که در حال ارائه به مجلس و در راستای صیانت واقعی از حق و حقوق کاربران اینترنت بود.