بارندگی ، سیلاب و تغییر اقلیم

سازمان هواشناسی در هشدارهایی از بارش رگبار باران، رعدوبرق و احتمال سیلاب ناگهانی در برخی استان‌ها به ویژه در جنوب کشور خبر تا پایان هفته اول مرداد 1401 خبر داده است‌. تشدید فعالیت بارش‌های مونسونی در جنوب شرق و جنوب کشور و نفوذ و تشدید فعالیت سامانه بارشی در سواحل دریای مازندران ‌دلیل این هشدار‌هاست. در یک سال معمولی سه چهارم بارندگی ایران بین آذر و فروردین ماه می‌بارد. دو عامل برای تمرکز این بارندگی به گونه‌ای عمل می‌کند که می‌تواند منجر به سیل شود. اولاً، رشته کوه زاگرس که در جنوب غرب ایران و رشته کوه‌های البرز در شمال شرق قرار دارند، هر دو به عنوان سدی در برابر جریان هوا عمل می کنند و با انباشته شدن باران در سمت بادگیر در ارتفاعات‌، مرکز کشور را خشک نگه می‌دارند.

همچنین‌، ترکیبی از کاربری زمین و نوع خاک در دره‌ها موجب می‌شود که مقدار زیادی از بارندگی به سطح زمین نفوذ نکند و به سرعت روان می‌شود و منجر به سیلاب ناگهانی ‌شود. پیامدهای تغییر اقلیم در خاورمیانه و به ویژه ایران شدید است. ایران در دهه‌های آینده با افزایش حداقل 2.6 درجه سانتی‌گراد میانگین دما و کاهش 35 درصدی بارندگی مواجه خواهد شد. همچنین ایران با انتشار مجموع گازهای گلخانه‌ای نزدیک به 620 هزار‌ ‌میلیون تن CO2 اولین کشور مسئول تغییر اقلیم در خاورمیانه و هفتمین کشور در جهان است. سهم سطح بالای ایران در انتشار گازهای گلخانه‌ای به تولید قابل توجه نفت، گاز و شهرنشینی سریع مربوط است .
تغییر اقلیم بر دما و الگوهای بارندگی جهانی اثر می‌گذارد. این اثرها به نوبه خود بر شدت و در برخی موارد فراوانی رویدادهای شدید محیطی مانند سیلاب و خشکسالی، آتش سوزی جنگل‌ها، توفان‌ها، امواج گرما و توفان اثر می‌گذارد. میانگین دمای جهانی از دهه 1970 حداقل 0.4 درجه سانتیگراد‌ ‌افزایش یافته است و تا سال 2100 می‌تواند تا حدود 4 درجه سانتیگراد ‌بالاتر برود. ثابت نشده است که تغییر اقلیم مستقیماً باعث رویدادهای شدید محیطی می‌شود، اما شواهد نشان می‌دهد این رویدادها را مخرب‌تر می‌کند. ضمنا تعداد این رخداد‌ها نیز بیشتر می‌شود‌. این تغییر شدید به دلیل افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای است.
سیل پس از زلزله دومین مخاطره طبیعی رایج ایران است‌. در مرداد 1380، 247 نفر در استان گلستان بر اثر سیلاب با بازگشت‌ 200 ساله کشته شدند و سیل در 4 مرداد 1366 در منطقه گلابدره و تجریش در شمال تهران حدود 250 کشته برجای گذاشت. تغییر دمای آینده ایران را با استفاده از داده‌های اقلیمی مدل کرده‌اند و دریافته اند که میانگین دمای کشور تا پایان سده بیست و یکم حدود 2.5 درجه سانتی‌گراد در مقایسه با دوره پایه 1365-1385 افزایش می‌یابد. افزایش شدید دما در مرز ایران و عراق نیز پیش‌بینی می‌شود. شاخص‌های شدید دمایی اثرهای مهمی دارند. بیشتر مطالعات اخیر در مورد رویدادهای شدید بیشتر بر بارش شدید ، ناگهانی و کوتاه مدت متمرکز بوده است. بارندگی‌ها در سال‌های آبی جاری و 1399-1400 نسبت به سال آبی 1398-1399 حدود 40 درصد کاهش داشته است. در این دو سال آبی کشور سخت‌ترین شرایط بارش را در 50 سال گذشته تجربه کرده است. ایران با میزان بارندگی سالانه در حدود یک سوم میانگین جهانی در میان کشورهای خشک جهان قرار دارد. بیش از 200 شهر ایران، در بخش‌های البرز، آذربایجان، مناطق ایران مرکزی و جنوبی، دچار تنش آبی هستند. بر اساس اطلاعات مرکز ملی هشدار و پایش خشکسالی وابسته به سازمان هواشناسی کشور، خراسان جنوبی از کم باران‌ترین نواحی ایران طی دو سال گذشته است و هم نسبت به سال آبی 1398-1399 و هم در درازمدت با کمبود باران مواجه است.