اختلاف بر سر حقابه رهاسازی شده برای دریاچه ارومیه

پیام ما| پس از آنکه که نوزدهم تیرماه نمایندگان مجلس طرح تحقیق و تفحص از ستاد احیای دریاچه ارومیه را تصویب کردند، بحث بر سر دلایل ناکامی احیای دریاچه ارومیه بالا گرفته است. ستاد احیای دریاچه ارومیه با بیانیه‌ای به استقبال تحقیق و تفحص رفت و در لابه لای متن بیانیه کوشید تا فقدان اراده سیاسی لازم برای احیای دریاچه انتقاد کند. در این بین اعداد عجیبی از هزینه‌های صرف‌شده برای طرح‌های احیای دریاچه هم در رسانه‌ها و شبکه های اجتماعی منتشر شد. در حالی که برخی خبرنگاران از بی نتیجه بودن اختصاص بودجه 15 هزار میلیارد تومانی نوشته بودند، ستاد احیا باز هم در جوابیه‌ای تخصیص چنین عددی را رد کرد. بنا به اعلام ستاد، کل بودجه صرف شده برای طرح‌های احیا 6 هزار میلیارد تومان بوده که 82 درصد آن صرف طرح‌های وزارت نیرو شده و 16 درصد به وزارت جهاد کشاورزی رسیده است. اما این تنها نکته محل اختلاف این روزها نیست. در جدیدترین اتفاق موضوع حقابه دریاچه و میزان آب رهاسازی شده از سدها به سمت دریاچه محل اختلاف است. مساله‌ای که با انتشار نامه‌ای به امضای عیسی کلانتری خطاب به وزیر نیرو ابعاد تازه‌ای از آن روشن شده است.

سخنگوی صنعت آب کشور روز یکشنبه هفته جاری در نشستی خبری اعلام کرد که وزارت نیرو تاکنون یک میلیارد و 50 میلیون متر مکعب آب را به سمت دریاچه ارومیه رهاسازی کرده است. آماری که از سوی برخی رسانه‌ها به اشتباه «یک و نیم میلیارد متر مکعب» درج شده بود و باعث وزارت نیرو در اطلاعیه ای آن را اصلاح کند.

سدهای حوضه آبریز دریاچه ارومیه در سال آبی جاری؛ حجم پرشدگی ۱۱۱۵ میلیون مترمکعب را نشان می‌دهد در حالی که پارسال و در زمان مشابه این سدها ۹۱۳ میلیون متر مکعب ذخیره داشته‌اند. این اعداد نشان می‌دهد به رغم وضعیت وخیم سدها در نقاط دیگر کشور، وضعیت سدهای حوضه دریاچه ارومیه بدتر از پارسال نیست و از طرف دیگر فقط دو ماه تا پایان سال جاری آبی کشور باقی مانده است

فیروز قاسم‌زاده با اشاره به وضعیت خشکسالی ها در کشور گفته بیشترین افزایش دما در شمال غرب کشور صورت گرفته و سال گذشته و امسال، ۱۵ درصد نسبت به حالت عادی کاهش بارش در حوزه دریاچه ارومیه رخ داده است. او تصریح کرده که «متولی حوزه دریاچه ارومیه، وزارت نیرو به تنهایی نیست و ستاد احیای این دریاچه تصمیم گیری می‌کند که وزارت نیرو به همه دستورات این ستاد عمل کرده است». قاسم زاده همچنین خبر داده که به زودی بار دیگر آب را در حوزه‌ی دریاچه ارومیه رها‌سازی می‌کند. قاسم‌زاده از عملکرد وزارت نیرو درباره دریاچه هم دفاع کرده و گفته که به تکالیف‌مان عمل کرده‌ایم: «از سال‌های ۹۳ و ۹۴، ۱۸ میلیارد مترمکعب رهاسازی از سوی وزارت نیرو در این حوزه صورت گرفته است. وزارت نیرو ۱۲ هزار چاه غیرمجاز را مسدود کرده که در پی آن، مصرف در بخش کشاورزی نیز ۴۰ درصد کاهش پیدا کرد. لایروبی‌ها هم انجام شده که بخش کمی از آن باقی مانده است.
هر چند مسئولان وزارت نیرو از میزان آب رهاسازی شده به سمت دریاچه دفاع می‌کنند اما وضعیت دریاچه حکایت از بحرانی بودن آن دارد. سطح تراز دریاچه ارومیه در دهم تیرماه سال جاری، ۱۲۷۰/۶۲ متر بوده که نسبت به زمان مشابه در سال گذشته ۴۸ سانتی‌متر کاهش یافته است. بر اساس تصاویر ماهواره‌ای سطح عرصه آبی دریاچه ارومیه نسبت به سال گذشته ۳۱ درصد کاهش یافته است. دریاچه ارومیه در قالب طرح‌های ستاد احیا، قرار بود از سال ۱۳۹۴، در مدت ۱۰ سال به تراز اکولوژیک خود برسد.
سدهای حوضه آبریز دریاچه ارومیه در سال آبی جاری؛ حجم پرشدگی ۱۱۱۵ میلیون مترمکعب را نشان می‌دهد در حالی که پارسال و در زمان مشابه این سدها ۹۱۳ میلیون متر مکعب ذخیره داشته‌اند. این اعداد نشان می‌دهد به رغم وضعیت وخیم سدها در نقاط دیگر کشور، وضعیت سدهای حوضه دریاچه ارومیه بدتر از پارسال نیست و از طرف دیگر فقط دو ماه تا پایان سال جاری آبی کشور باقی مانده است. حال این پرسش مطرح می شود که چرا وزارت نیرو آب بیشتری به سمت دریاچه رهاسازی نکرده است؟ پرسشی که با خواندن نامه عیسی کلانتری به وزیر نیرو قوت بیشتری هم می‌گیرد. دبیر کارگروه ملی و مجری طرح نجات دریاچه ارومیه 25 اردیبهشت‌ماه خطاب به محرابیان نوشته که تا 17 اردیبهشت ماه 1401 پرشدگی 13 سد حدود 75 درصد است. کلانتری با استناد به همین آمار از ذخیره سازی آب در این سدها بدون توجه به نیاز محیط زیستی دریاچه ارومیه انتقاد کرده است. او با اشاره به نامه مورخ 31 فروردین ماه معاون اول رییس جمهور از وزیر نیرو تقاضا کرده گزارش چرایی این مساله را به دبیرخانه اعلام کند.
اکنون انتشار این نامه نشان می‌دهد که میان رویکرد محمد مخبر معاون اول رییس جمهور برای حمایت از ساختار قبلی ستاد احیا و وزارت نیرو اختلاف نظر وجود دارد و ممکن است رهاسازی نشدن آب به سمت دریاچه هم نشانی از همین اختلاف باشد. باید دید آیا وزارت نیرو برای پرسش دو ماه پیش کلانتری پاسخی دارد یا خیر.