٤ پیشنهاد محیط زیستی ایران برای خاورمیانه

نشست منطقه‌ای وزیران محیط زیست کشورهای منطقه به ابتکار جمهوری اسلامی ایران و با شعار «همکاری‌های محیط زیستی برای آینده‌ای بهتر» با هدف بررسی راه حل‌های رفع مشکلات محیط زیستی منطقه به‌ویژه معضل گرد و غبار با حضور وزرا و مقامات ارشد ۱۱ کشور غرب آسیا در تهران برگزار شد.

ابراهیم رئیسی «توسعه‌» را «فرع بر حفاظت از محیط‌زیست» خوانده است. رئیس دولت سیزدهم که صبح دیروز و در جریان «نشست منطقه‌ای وزیران محیط‌زیست» در حضور وزیران محیط‌زیست و مقام‌های ارشد ۱۱ کشور منطقه در این حوزه سخنرانی می‌کرد، با قدردانی از فعالان محیط‌زیست، دغدغه حفاظت از محیط‌زیست را «اولویتی اجتناب‌ناپذیر» توصیف کرد و گفت: «توسعه‌یافتگی اقتصادی و صنعتی برای همه کشورها یک ضرورت است، اما این توسعه‌یافتگی قطعا باید فرع بر حفاظت از محیط‌زیست باشد.» رئیسی که همزمان با آغاز نشست «وزیران و مقام‌های ارشد محیط‌زیست ١١ کشور» در محل موزه دارآباد تهران سخن می‌گفت، تاکید کرد: «تا زمانی که محیط‌زیست برای مردم محیطی امن و آ‌رام نباشد، توسعه‌یافتگی در دل و جان مردم و در نظام اقتصادی و اجتماعی در جای درست خود قرار نمی‌گیرد.» او که تاکید کرده «اگر این شرط محقق نشود، آن توسعه صنعتی و توسعه‌یافتگی تبدیل به تهدیدی علیه جان انسان‌ها می‌شود»، بر این اساس «حفظ محیط‌زیست» را «مسئله‌ای بسیار مهم و دارای اولویت» خواند و نسبت‌به اینکه «کشورهای دوست و همسایه توجه خود را به موضوع مهم و بین‌نسلی محیط‌زیست و لزوم حفاظت از آن متمرکز کردند»، ابراز خرسندی کرد و گفت: «معتقدم این موضوع می‌تواند زمینه همکاری‌های گسترده بین کشورها باشد.»

رئیس دولت سیزدهم گفت: «پیشنهادهای جمهوری اسلامی ایران شامل تاسیس یک سازوکار و سازمان در قالب اتحادیه منطقه‌ای، ایجاد صندوق مالی به‌عنوان پشتوانه مالی اقدامات اجرایی، لزوم انجام نوعی از تقسیم کار بین کشورهای عضو و تشکیل دبیرخانه این اتحادیه به‌منظور پیگیری مجدانه مصوبات است؛ چرا که اگر دبیرخانه نباشد، مصوبات این تشکیلات آنچنان که شایسته است، دنبال و اجرا نمی‌شود

رئیسی با بیان این‌که «قانون اساسی ایران توجه به محیط‌زیست را لازمه حیات اجتماعی رو به رشد برای بشر می‌داند»، گفت: «تخریب محیط‌زیست که خود معلول نابرابری‌های اجتماعی و سیاسی و همچنین استفاده غلط از طبیعت است یکی از عوامل مهم تضییع حقوق انسان‌ها به شمار می‌آید.» او با تاکید بر این‌که «جهان کنونی با مشکلات فراوان زیست‌محیطی فراتر از مرزهای جغرافیایی و سیاسی روبروست»، از «معضلات متعدد زیست‌محیطی در منطقه غرب آسیا از جمله تغییرات آب و هوایی، طوفان‌های گرد و غبار و آلودگی‌های منابع زیستی» سخن گفت و یادآور شد: «بی‌تردید کاهش امنیت زیستی و غذایی، ایجاد آلودگی‌ها، برداشت بی‌رویه از منابع تجدیدناپذیر و کاهش تنوع زیستی، منجر به کاهش رفاه عمومی و تاثیر منفی بر اقتصاد و سلامت ساکنان این مناطق شده است. از طرفی زیاده‌خواهی‌های نظام سلطه، تروریسم، محروم نگه داشتن دولت‌ها و ملت‌های منطقه از عرصه دانش، فناوری و مشارکت در تصمیم‌گیری، سبب بروز چالش‌های محیط زیستی غیرقابل جبران شده است.» او آن‌چه «رویکردهای برتری‌طلبانه غرب» خواند را «یکی از عوامل اصلی بروز مشکلات زیست‌محیطی» عنوان و اعلام کرد: «باید به مساله حفاظت از محیط‌زیست، به‌دور از تشریفات معمول اداری و سازمانی و روابط دیپلماتیک بین کشورها، به عنوان یک امر بسیار مهم توجه شود.» رئیس دولت سیزدهم با بیان این‌که «ایران اقدامات موثری برای بهبود شرایط محیط زیست داشته»، از رئیس سازمان محیط زیست ایران، وزیران شرکت‌کننده و صاحب‌نظرانی که در این نشست حضور داشتند، خواست که این مسئله را به‌دور از تعارفات معمول دیپلماتیک و نگاه‌های سیاسی دنبال کنند و گفت: «جمهوری اسلامی ایران با تدوین قوانین ملی از جمله اصل مترقی پنجاهم قانون اساسی و همچنین با تأسی از آموزه‌های دینی و تکیه بر دانش بومی و اولویت‌بخشی به ارزش‌هایی همچون عدالت، برابری، قناعت و احترام به طبیعت، کنار عضویت در مجامع بین‌المللی زیست‌محیطی، توجه ویژه‌ای به حفاظت از محیط‌زیست داشته است.» رئیسی که در این سخنان لازمه ادای حق همسایگی را توجه به مسئله محیط‌زیست عنوان کرد، همچنین گفت: «مقابله با برخی از چالش‌های محیط‌زیستی از جمله بحران افزایش و شدت طوفان‌های گرد و غبار، موضوعی فرامرزی و نیازمند عزم بین‌المللی و منطقه‌ای است. ساز و کار حل مسائل محیط‌زیستی در گرو همکاری و همگرایی منطقه‌ای است و جمهوری اسلامی ایران از همکاری و همگرایی منطقه‌ای برای برون‌رفت از این چالش‌ها در راستای بهبود و ارتقای وضعیت محیط زیست استقبال می‌کند.»
رئیس دولت سیزدهم بر این اساس از پیشنهادهای چهارگانه خود برای اقدام موثر در زمینه حفاظت از محیط‌زیست منطقه برای بررسی در کارگروه‌ها و جلسات پرده برداشت و گفت: «آنچه بر هیچ‌کس پوشیده نیست، ضرورت همکاریِ شایسته همسایگان برای دستیابی به یک نگاه و اقدام مشترک در موضوع محیط‌زیست است.» او با اشاره به اینکه برای دستیابی به این نگاه و اقدام مشترک، نیازمند یک تقسیم کار بین کشورها هستیم، گفت: «نکته بعد این است که باید برای مدیریت و بهره‌برداری از منابع آب، هوا، خاک، مدیریت پسماندها، زباله‌های شهری، صنعتی، کشاورزی و کنترل دخالت در اکوسیستم‌ها، ضوابط و برنامه‌های منطقه‌ای تدوین و در دستور کار قرار گیرد.»
رئیسی از آمادگی ایران به‌عنوان بزرگترین دارنده منابع انرژی پاک برای ارائه تجارب و دانش زیست‌فناوری به دیگر کشورها گفت و در ادامه تشریح پیشنهادهایش تاکید کرد: «برای مقابله پایدار با معضلات زیست‌محیطی، ایجاد یک اتحادیه یا سازمان برای همکاری‌های محیط زیستی کشورهای غرب آسیا، می‌تواند همکاری‌های منطقه‌ای این کشورها را سامان‌دهی کند.» او گفت: «نکته مورد توجه دیگر برای این همکاری این است که به‌منظور تحقق اهداف مندرج در قطعنامه‌های سازمان ملل که بسیاری از آنها با پیگیری‌های جمهوری اسلامی ایران انجام شده، تاسیس یک صندوق منطقه‌ای برای پشتیبانی مالی از اقدامات اجرایی در میدان عمل، ضرورت دارد.» رئیسی تصریح کرد: «پیشنهادهای جمهوری اسلامی ایران شامل تاسیس یک سازوکار و سازمان در قالب اتحادیه منطقه‌ای، ایجاد صندوق مالی به‌عنوان پشتوانه مالی اقدامات اجرایی، لزوم انجام نوعی از تقسیم کار بین کشورهای عضو و تشکیل دبیرخانه این اتحادیه به‌منظور پیگیری مجدانه مصوبات است؛ چرا که اگر دبیرخانه نباشد، مصوبات این تشکیلات آنچنان که شایسته است، دنبال و اجرا نمی‌شود.»
معاون رئیس‌جمهوری و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست نیز پیش در سخنانی که پیش از ابراهیم رئیسی عنوان کرد، «دیپلماسی زیست‌محیطی» را «پیش‌درآمدی بر دیپلماسی همسایگی» عنوان کرد و گفت: «مصمم هستیم با ایجاد همگرایی منطقه‌ای، چالش‌های محیط زیستی از جمله پدیده گرد و غبار را مهار کنیم.» علی سلاجقه با ابراز تاسف از این‌که برخی سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی مسئول در حوزه محیط‌زیست به بهانه تحریم به وظایف قانونی خود عمل نمی‌کنند، تصریح کرد: «چنین رویه‌ای قطعاً قابل قبول نخواهد بود و این سازمان‌ها باید با محوریت قرار دادن محیط زیست نقش خود را در جنبه‌های مالی و مدیریتی به نحو مطلوب ایفا کنند.»