ایران در شرایطی پا به دومین ماه تابستان 1401 می‌گذارد که براساس اعلام وزارت نیرو تا پایان این تابستان ممکن است شرایط تنش آبی به حدود 600 شهر کشور تعمیم پیدا کند. عددی که نسبت به سال گذشته، بیش از 350 شهر افزایش دارد. در حالی که راه‌حل وزارت نیرو برای رفع این چالش، حفر چاه‌های جدید در استان‌های مختلف است، بسیاری از کارشناسان بر این باورند که کاهش مصرف در بخش شرب شهری، نسبت به حفر چاه که دست‌درازی به منابع آب زیرزمینی ما را دو چندان می‌کند باید در اولویت قرار بگیرد. موضوعی که در زمان تدوین سند جامع سازگاری با کم‌آبی در کشور مورد توجه قرار گرفت و حتی فراتر و پیشتر از آن در اسناد و قوانین بالادستی مدیریت شهری کشور هم برای آن چاره‌جویی شده بود. این راه‌حل‌ها گرچه به صورت قانون درآمدند و برخی مانند سند سازگاری با کم آبی در برش‌های استانی نیز تدوین شدند اما هرگز به مرحله اجرا نرسیدند. بنفشه زهرایی، دبیر کارگروه مقابله با کم آبی در گفت‌وگویی با «پیام‌ ما» به برخی از این راهکارهای فراموش شده اشاره می‌کند.

راه‌حل‌ وزارت نیرو در رفع چالش احتمالی آب شرب در استان‌های کشور، حفر چاه است. آیا روش دیگری وجود ندارد که بتوانیم مصرف آب‌ شرب در شهرها را کاهش دهیم به جای اینکه تامین را افزایش دهیم؟
در مورد کاهش مصرف آب شرب اقدامات متنوع و راه‌کارهایی وجود دارد که می‌تواند تا حدود زیادی ما را از برنامه‌های تامینی بی‌نیاز و تا حدامکان از حفر چاه‌های جدید یا اجرای پروژه‌های جدید آبرسانی جلوگیری کند. بخشی از این اصلاحات مرتبط با اصلاح الگوی مصرف مصرف‌گنندگان به‌خصوص مصرف‌کنندگان خانگی هستند. یکی از این راه‌حل‌ها اصلاح وسایل آب‌بر و آب‌پخشی است که در منازل استفاده می‌شود. همان طور که می‌دانید چندین سال است که در ماده 16 مقررات ملی ساختمان، مبحثی در مورد خروجی‌های استاندارد شیرآلات خانگی و وسایلی مانند فلاش تانک‌ها وجود دارد که حداکثر خروجی استاندارد برای اینها در این بخش مشخص شده است. منتها به دلایل مختلفی، سازمان نظام مهندسی که مجری این ضوابط است به‌هیچ عنوان در هنگام دادن پایان کار به ساختمان‎های جدید این موارد را کنترل نمی‌کند. همین اهمال باعث شده تا انواع و اقسام شیرآلات غیراستاندارد در خانه‌ها نصب شود و خروجی شیرآلات فراتر از ‌چیزی باشد که در مبحث 16 مقررات ملی ساختمان مشخص شده است. اگر این مبحث اجرایی شود قطعا در میزان آب مصرفی خانوارها اثر قابل توجهی خواهد داشت. درحال حاضر هم وسایل کاهنده‌ای مانند پلاتورها که می‌تواند بر سر شیرها نصب شود، در بازار موجود است و می‌شود مردم را تشویق و ترغیب کرد از این وسایل استفاده کنند. این ابزارها قیمت قابل توجهی ندارند و به سادگی در دسترس عموم قرار می‌گیرند. همینطور تعویض سرشیرها یا استفاده از فلاش تانک‌های کم مصرف بسیار می‌تواند در کاهش مصرف اثرگذار باشد.

درحال حاضر هم وسایل کاهنده‌ای مانند پلاتورها که می‌تواند بر سر شیرها نصب شود، در بازار موجود است و می‌شود مردم را تشویق و ترغیب کرد از این وسایل استفاده کنند. این ابزارها قیمت قابل توجهی ندارند و به سادگی در دسترس عموم قرار می‌گیرند

این قواعد فقط در مورد ساختمان‌های مسکونی است یا پیش‌بینی‌ برای مراکز عمومی و ساختمان‌های غیرخانگی هم همین ویژگی‌ها را دارا است؟
مبحث 16 مقررات ملی ساختمان، به موضوع ساختمان‌ها و اماکن عمومی نیز پرداخته است. این مراکز نیز در بحث خروجی آب باید استانداردهایی را رعایت کنند که متاسفانه در زمان ساخت یا نوسازی رعایت نمی‌شود. اگر در این مراکز هم این استانداردها را اجرایی کنیم قطعا در میزان مصرف آب اثر مطلوب دارد. این موضوع علاوه بر خروجی‌های آب در ساختمان‌ها در مورد برخی دیگر از تجهیزات آب‌بری که ما استفاده می‌کنیم مانند ماشین ظرف‌شویی، ماشین لباس‌شویی یا کولرها و غیره هم موضوعیت دارد. برای این وسایل هم استانداردهایی مانند برچسب آب وجود دارد که متاسفانه به طور جدی اجرایی نمی‌شود. اما می‌توان با دقت در نحوه استفاده از این وسایل و رعایت استانداردهای تولیدشان مقدار مصرف آب را کاهش داد. در خصوص کولرها به خصوص کولرهای آبی با اقداماتی مانند نصب سایبان یا تعویض منظم پوشال یا استفاده از ترموستات برای خاموش و روشن کردن خودکار این وسایل یا استفاده از رنگ روشن روی بدنه کولرها کمک زیادی به کاهش مصرف آب می‌شود. اما همه این موارد کوچک که به سادگی، قابل اجراست نادیده گرفته می‌شود.

برای استان‌ها سندی به عنوان سند سازگاری با کم آبی تدوین شده است. راهکارهای کاهش مصرف آب شرب در این سند چیست و چقدر عملی شده است؟
علاوه بر آنچه شرح دادیم موارد دیگری هم در برنامه‌های سازگاری با کم آبی استان‌ها مخصوصا در مورد اقداماتی که شرکت‌های آب و فاضلاب می‌توانند انجام دهند گنجانده شده است که عمدتا ناظر بر کاهش تلفات آب است. در شبکه‌های توزیع آب شهری مشکلات زیادی وجود دارد که سند دست روی آن‌ها گذاشته است. رفع این مشکلات باید از طریق اقداماتی مثل نوسازی شبکه در محل‌هایی که تلفات به دلیل فرسودگی لوله‌ها اتفاق می‌افتد یا استفاده از تجهیزات کاهش دهنده سرریز مخازن ذخیره آب صورت گیرد. همچنین استفاده از شیرهای فشارشکن در شبکه که فشار را در حدی نگه می‌دارد که اتفاقات در شبکه، شکست‌ها و همین طور مصرف آب زیاد ناشی از فشار غیراستاندارد آب در شبکه کاهش پیدا کند؛ از جمله این اقدامات است. اقدامات دیگری هم از سوی کارگروه ملی سازگاری با کم آبی دنبال شده است. یکی از این اقدامات کاهش مصرف از طریق اصلاح تعرفه و اعمال جریمه‌هایی به مشترکان پر مصرف و همین طور تشویق برای مشترکان کم مصرف و هدایت مصرف کننده از طریق اصلاح تعرفه به رعایت الگوی مصرف است. اقدامات ترویجی و آموزش و آگاهی‌بخشی به عموم مردم هم از جمله اقداماتی است که در همه استان‌ها در برنامه مقابله با کم آبی گنجانده شده و توسط شرکت‌های مهندسی آب و فاضلاب در استان‌ها و شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، مورد توجه و اقدام بوده است.