گردوغبار؛ تیر ی بر پیکر نیمه جان زاگرس

رخداد روزهای اخیر در سطح زاگرس، تداوم بحران گذشته و هشداری برای زاگرس و زاگرس‌نشینان بود. شب با بارش باران تمام و صبح با بارش خاک از آسمان شروع شد؛ شبی که بهاری بود و صبحی که نمایی مشابه فیلم­‌های آخرالزمانی داشت. در این روزها وقوع پدیده گردوغبار، بخش وسیعی از زاگرس را در بر گرفت. در برخی مناطق همانند ایلام، شدت گردوغبار چنان بود که منجر به تعطیلی مدارس و ادارات شد و شرایطی همانند بحران کرونا را ایجاد کرد. این اتفاق در زمانی رخ داد که مناطق گرمسیر داخل و کشورهای همسایه در شرایط بهاری و مناطق سردسیر تر در وضعیتی زمستانی قرار دارند، حجم بالای گردوغبار در شرایط رطوبت خاک و پوشش گیاهی این فصل، هشداری برای بهار و تابستانی پر از ریزگرد است.

وقوع این پدیده در بخش وسیعی از زاگرس و تداوم آن می‌­تواند منجر به پیامدهای گسترده‌­ای شود. این پیامدها بدون شک تنها در سطح زاگرس محدود نشده و می­تواند سایر بخش‌­های کشور را تحت تاثیر قرار دهد. گردوغبار که باعث صدمه و خسارت همزمان به سلامت انسان و طبیعت می­‌شود، در کنار اثرات مستقیم بهداشتی و اقتصادی بر زندگی ساکنان کشور و به طور خاص منطقه زاگرس، دارای اثرات غیرمستقیمی است که نباید از آن چشم‌پوشی کرد. تهدید حیات پوشش گیاهی زاگرس در اثر ریزگردها، قطعه اول دومینو­یی است که می­‌تواند کل کشور را در بر گیرد. زوال در زاگرس که سال­‌ها است دامن جنگل‌­های غرب را گرفته است، دلایل متعددی دارد که یکی از این دلایل، گردوغبار است. با زوال پوشش گیاهی زاگرس، حفاظت از خاک و تامین آب کشور دچار شرایطی بحرانی خواهد شد. این شرایط بحرانی با تاثیر بر کشاورزی و معیشت مردم، تشدید شده و در نهایت منجر به بروز مسائل اجتماعی همچون بیکاری، فقر و مهاجرت خواهد شد. نتیجه این وضعیت، بر تمام کشور گذار است. وابستگی کشور به آب زاگرس، جمعیت ساکن در این منطقه، حفاظت از خاک در منطقه‌­ای که هم اکنون نیز شرایط فرسایش خاک بحرانی دارد، در کنار اهمیت ژئوپلتیکی زاگرس، شرایطی را فراهم آورده است که موکول کردن حل این بحران از امروز به فردا، دیر است. ریزگردها با دو منشا داخلی و خارجی، گاه و بی­‌گاه، مهمان ناخوانده طبیعت و مردم زاگرس است، نیاز به اقداماتی دارد. در موضوع ریزگردهای داخلی، مهم‌ترین اقدام حفاظت، احیا و توسعه پوشش گیاهی و پیروی از اصول توسعه پایدار است. پیروی از این اصول باعث می‌شود که طبیعت و پوشش گیاهی قربانی توسعه ناپایدار نشده و زمینه برای ایجاد کانون­‌های ریزگرد داخلی از بین برود. حل معضل ریزگردها با منشا خارجی، نیازمند اقدامات فراملی و سیاسی است. این نوع ریزگرد که از کشورهای همسایه یا حتی دورتر، وارد کشور می‌شود، محصول تغییر اقلیم و اقدامات توسعه­‌ای این کشورها است. لازم است که ضمن توجه به موضوعات تغییر اقلیم، از اهرم دیپلماسی، نهادهای محیط زیست و سیاسی بین‌المللی، برای ممانعت از اقدامات بحران آفرین کشورهای همسایه در بروز ریزگرد، استفاده کرد. همان‌گونه که تغییر کاربری، از بین بردن پوشش گیاهی و دستکاری در چرخه هیدرولوژی داخلی، باعث ایجاد ریزگرد در درون مرزها می‌‌شود، این شرایط در کشورهای اطراف نیز می­تواند منجر به ایجاد کانون‌­های ریزگرد در این کشورها شود که مقصد آنها، کشور ما است. تاثیرات منفی این ریزگردها با هر منشایی، نیاز به اقدام فوری دارد. بنابراین لازم است که همزمان در مقیاس ملی و بین‌المللی، اقداماتی را برای کاهش و قطع این فاکتور مخرب انجام داد.