جهان هنوز با سویه‌های جدید کرونا روبه‌رو است و همچنان در حال تلاش برای رفع آسیب‌هایی است که پاندمی بر بخش‌های مختلف اقتصاد داشته است. در همین شرایط دو کشور مهم اقتصادی جهان آتش جنگ را روشن کرده‌اند. آتشی که نه تنها شهرهای اوکراین و شهروندان آن‌ را تحت تاثیر قرار می‌دهد که به انحا مختلف بر اقتصاد و زندگی بخش بزرگی از جهان اثر خواهد داشت. در روزهای اخیر خبرها از شروع مذاکرات صلح گفتند اما همچنان گوش اوکراین پر از صدای انفجار است و مرزهای کشور ملتهب‌اند. روسیه از سوی قدرت‌های بزرگ دنیا به اشکال مختلف تحریم شده است. نقش روسیه در تامین انرژی و تولید محصولات کشاورزی بخش عمده‌ای از کشورهای دنیا در اوکراین باعث شده جنگ ابعاد پیچیده‌تری پیدا کند. ابعادی که به زعم کارشناسان اقتصادی، با تداوم جنگ وضعت بغرنج‌تری هم پیدا می‌کند.

بورس، ارزهای دیجیتال، قیمت نفت، نرخ ارز، قیمت گندم و ذرت و سایر محصولات کشاورزی و…. همگی در روزهای اخیر به شکل قابل توجهی متاثر از جنگی هستند که بین روسیه و اوکراین در گرفته است. جنگی که تنها سویه سیاسی ندارد و آثار و تبعات اقتصادی آن زندگی گستره وسیعی از مردم در نقاط مختلف دنیا را تحت تاثیر قرار خواهد داد. طیف وسیع و متنوعی از تحریم‌ها علیه روسیه از سوی کشورهای مختلف می‌تواند آثار بلند مدت بسیاری در ابعاد مختلف اقتصاد دنیا به جا بگذارد. بسیاری از کارشناسان حوزه اقتصاد معتقدند آتش این جنگ منجر به کاهش رشد اقتصادی، افزایش تورم و بی‌‌‌ثباتی بیشتر در بازارهای مالی می‌شود. دیروز مرکز پژوهش‌های اتاق ایران آخرین گزارش از سلسله گزارش‌های «پایش تحولات تجارت جهانی» را منتشر کرده و به مرور آثار جنگ اوکراین و روسیه پرداخته است. این گزارش به مرور تحریم‌هایی که کشورهای مختلف علیه روسیه اعمال کرده‌اند پرداخته و نگاهی به شرایط اقتصادی متاثر و موثر بر این تحریم‌ها داشته است. در این گزارش در خصوص تحریم‌های آمریکا آمده است: «ایالات متحد مدعی است که هسته زیرساخت مالی اقتصاد روسیه را مورد تحریم قرار داده است. در این قالب دو بانک بزرگ این کشور که دولتی هستند و طیف دیگری از بانک‌ها و نهادهای مالی این کشور نیز تحریم شده‌اند. بانک‌های ایالات متحده ۳۰ روز فرصت دارند تا تمامی مبادلات خود با بانک‌های تحریم شده روسیه را قطع کنند. تحریم‌های ایالات متحده صادرات فناوری‌های پیشرفته به روسیه و تحریم بخش نظامی این کشور را نیز در بر می‌گیرد. دولت بایدن مدعی است با ممنوعیت صادرات فناوری‌های پیشرفته به روسیه توان نظامی و اقتصادی این کشور به شدت محدود می‌شود. در قالب این تحریم‌ها ۱۳ بانک و شرکت بزرگ دولتی روسیه از جمله گازپروم از داد و ستد با ایالات متحده منع شده‌اند» در بخش مربوط به تحریم‌های اروپا نکته قابل تامل موضوع انرژی است که اروپا را تا حدودی در مورد تحریم علیه روسیه محتاط کرده است. تامین انرژی یکی از مواردی است که در جنگ بین روسیه و اوکراین تبدیل به عامل اصلی نگرانی‌های اروپا شده است. همانطور که در گزارش مرکز پژوهش‌های اتاق ایران آمده است: «اتحادیه اروپاتحریم‌هایی را بر بخش مالی، انرژی و حمل و نقل روسیه و همچنین ممنوعیتهای صادراتی بر برخی اقلام صادراتی در حوزه فناوری به این کشور اعمال کرده است و تعداد بسیار زیادی از مقامات روسیه را در لیست تحریم قرار داده است. اتحادیه اروپا همچنین در نظر دارد دارایی‌های ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه و سرگی لاوروف وزیر خارجه این کشور را به دلیل دست داشتن در حمله به اقرار مسدود کند. مهم‌ترین تحریم مالی احتمالی علیه روسیه حذف این کشور از دسترسی به سیستم سوئیفت است که به دلیل مشکلات جدی که در روسیه و اروپا در حوزه انرژی ایجاد می‌کند مورد اعتراض آلمان و ایتالیا قرار گرفته و فعلا در دستور کار اتحادیه اروپا قرار ندارد. بریتانیا نیز از بزرگترین بسته تحریمی خود علیه روسیه رونمایی کرده است. در قالب این بسته تحریمی شبکه اطرافیان پوتین و میلیاردرهای روسی هدف قرار گرفتند، دارایی‌های بانک‌های روسیه در بریتانیا مسدود شده‌اند و همکاری نهادهای مالی روسیه با نهادهای مالی بریتانیا ممنوع شده است. بریتانیا همکاری با ایرلاین ملی روسیه «ایرفلوت» را ممنوع کرده است و مجوزهای صادرات فناوری‌های با کاربرد دوگانه به روسیه لغو شده است» در سالی که اروپا به دلایل مختلف با مشکلات جدی در تامین انرژی روبه‌رو بود و زمستان سختی را پشت سر گذاشت، جنگ روسیه و اوکراین به تمام مشکلات موجود در قاره سبز برای تامین انرژی دامن می‌زند. در این میان برخی کارشناسان معتقدند ایران می‌توانست از این شرایط بهره برده و برای تامین گاز اروپا وارد میدان شود، اما به دلایلی این امر مقدور نیست.
دیروز میرقاسم مومنی کارشناس حوزه انرژی در خصوص وضعیت تامین انرژی در اروپا در روزهایی که روسیه درگیر حمله نظامی به اوکراین است، به ایلنا گفته: «حدود 60 درصد گاز و 20 درصد نفت اروپا را روسیه تامین می‌کند و درواقع می‌توان گفت که این ارقام نقش مهم گاز برای صنایع اروپا را نشان می‌دهد، در چنین شرایطی با توجه به تحریم اروپا و امریکا علیه پوتین و دولت روسیه این امر متصور است که روس‌ها بخواهند از اهرم گاز علیه اروپا استفاده کنند و این یک جنگ انرژی است» مومنی بر این باور است که: «اروپا همواره به دنبال جایگزینی واردات گاز از روسیه بوده‌، اما روس‌ها همیشه پیش‌دستی کرده و مانع این کار شده‌اند. یکی از مهم‌ترین کشورهای تولیدکننده گاز در جهان ایران است، هم از نظر موقعیت سوق‌الجیشی و هم به لحاظ قیمت و میزان گاز موقعیت خوبی داریم، اگر دیپلماسی خوبی داشته و از این بحران استفاده کنیم، می‌توانیم اروپا را راضی به احداث خط لوله و خرید گاز از ایران کنیم که البته این امر نیازمند مذاکرات بوده و آن هم منوط به برجام است. هرچند فعلا هر گونه قرارداد بالای 20 میلیون دلار و یا واردات انرژی از ایران ممنوع است، اما اکنون فرصت خوبی است که مسئولان ما دیپلماسی انرژی را استارت بزنند و در بازارهای جهانی نقش‌آفرینی کنند. در شرایطی که روسیه با غرب درگیر است فرصتی برای ایران است که در راستای مذاکرات برجامی و رفع تحریم‌ها نسبت به عقد قراردادهای بلندمدت نفتی و گازی با اروپا اقدام کند، به خصوص باید روی پروژه‌های صادرات گاز تمرکز کنیم، صادرات گاز نیاز به بستر سازی دارد و از نظر سیاسی و منابع مالی و هم مسیر انتقال باید بررسی شود، باید از دیپلماسی برای پیدا کردن مشتریان اروپایی استفاده کرده و از این طریق وارد مذاکرات جانبی شویم» اما در این میان به نظر می‌رسد رویکرد دولت نسبت به حمله روسیه به اوکراین در کنار نهایی نشدن احیای برجام و بلاتکلیفی FATF موجب شده ایران نتواند از چنین فرصتی بهره ببرد.