سکونت در اتوبوس و خوابیدن روی صندلی‌ها چند صباحیست که سوژه روز رسانه‌ها شده است. اتوبوس خوابی پدیده‌ای که در تهران مشاهده شده، تنها مختص به کارتن‌خواب‌ها نبوده و نیست. در روزهای اخیر که اتوبوس خوابی مطرح شده است، کارشناسان حوزه اجتماعی مشکل حل نشدن معضل بی‌خانمانی و تغییر شکل آن از حضور در گرمخانه به اتوبوس‌ها، سیاست‌های حمایت و مواجهه با بی‌خانمان‌ها دانستند.
سیاست‌هایی که در کشورهای دیگر نیز اجرا می‌شود. اگرچه پاک کردن کامل و مطلق معضل کارتن‌‌خوابی و بی‌خانمانی در شهرهای بزرگ و پرجمعیت امری سخت بوده و محتاج برنامه ریزی مداوم، دقیق و طولانی است اما نباید گمان کرد که شهرهای بزرگ منطقه دست روی دست گذاشته و برای حل معضل بی‌خانمانی و به خصوص تامین جای خواب برای آنها در شب‌های سرد زمستان اقدامی نکرده‌اند.
در این گزارش سعی داریم به چهار کشوری که به لحاظ فرهنگی، اقتصادی و یا سرزمینی به ایران شبیه هستند اما توانسته‌اند طرح‌های خوبی برای کنترل بی‌خانمانی و حل این معضل اجتماعی ارائه دهند، اشاره‌ای داشته باشیم.

قاهره در مصر یکی از شهرهای بزرگی است که جمعیت زیادی از بی‌خانمان‌ها را در خود جای داده است. بر اساس گزارش پایگاه The Borgen project، بسیاری از این بی‌خانمان‌ها کودک هستند. بعد از مطالعه‌ای که در سال ۲۰۱۰ و با بررسی ۸۵۷ کودک خیابانی در قاهره و اسکندریه انجام شد، مشخص شد که ۹۳ درصد از کودکان در خیابان‌ها با آزار و اذیت جسمی و جنسی مواجهه می‌شوند. علاوه بر این، این مطالعه نشان داد که ۶۲ درصد از کودکان از مواد مخدر استفاده می‌کنند. همچنین، دختران نوجوان ۱۵ تا ۱۷ ساله اظهار داشتند که یک یا چند بار مورد آزار جنسی قرار گرفته‌اند.
باوجود این تفاسیر اما برنامه‌هایی برای کمک به کودکان خیابانی مصر به وجود آمده است. در سال ۲۰۱۶، دولت مصر پروژه‌ای را با هدف ساخت سرپناه و آموزش کودکان خیابانی راه‌اندازی کرد. وزارت حمایت اجتماعی مصر نیز کمپین «کودکان بدون سرپناه» را به راه انداخت. ماموران این وزارتخانه به کودکان خیابانی کمک‌های اولیه را آموزش می‌دهند و سعی می‌کنند هرگونه مدارک شناسایی را جمع‌آوری کنند تا بتوانند از آنها برای انتقال کودکان به پناهگاه استفاده کنند. فرستادن کودکان به پناهگاه‌ها دشوار است، زیرا قوانین مصر به پناهگاه‌ها اجازه نمی‌دهد کودکانی را که گواهی تولد ندارند، بپذیرند. با این حال اقداماتی در این زمینه انجام شده و طبق قانون جدید، سرپناه‌ها دیگر در مورد این کودکان سخت‌گیری نمی‌کنند.
دولت همچنین برنامه «حفاظت از کودکان بی‌خانمان» را ایجاد کرده که طی آن، چند ده اتوبوس سیار برای ارائه خدمات پزشکی و روانشناختی موقت به کودکان بی‌سرپناه به کار گرفته شدند.
اجرای کمپین سرپناه در اسلام‌آباد
پاکستان یکی از کشورهای با جمعیت بالای بی‌خانمانی است. بر اساس گزارش The Borgen project، حدود ۲۰ میلیون بی‌خانمان در پاکستان زندگی می‌کنند. بسیاری از این بی‌خانمان‌ها زنان و کودکانی هستند که شب‌های سرد زمستان به شدت بر سلامت آنها تاثیر گذاشته و زندگی آنها را به خطر می‌اندازد.
این افراد بی‌خانمان به خصوص در شهر اسلام آباد یعنی پایتخت پاکستان یافت می‌شوند. دولت تا چند سال قبل اقدامات زیادی را برای پناه دادن به این افراد انجام نداده بود اما با به قدرت رسیدن عمران خان، اقداماتی در این زمینه شکل گرفت. عمران خان کمپینی را با نام «سرپناه» به وجود آورد و توانست در این کمپین، افراد بی‌خانمان بسیار زیادی را به گرمخانه‌های مناسب ببرد.
این طرح ابتکاری همچنان ادامه دارد و طی آن، پناهگاه‌های متعددی ساخته یا خریداری شده است. طرح عمران خان یک جدول زمانی پنج ساله را مشخص کرده و طی این پنج سال قرار است در تمام مناطق اسلام‌آباد و شهرهای بزرگ دیگر پاکستان سرپناه گرم و غذا برای بی‌خانمان‌ها فراهم شود.
به جز طرح سرپناهِ عمران خان، طرح‌هایی که با همکاری سازمان بین‌المللی FINCA در مناطق محروم پاکستان انجام شده و نیز کمپین‌هایی مانند «کودکان را نجات دهید» نیز توانسته‌اند در زمینه نجات بی‌خانمان‌ها فعالیت‌هایی داشته باشند.
در مساجد و هتل‌ها به روی بی‌خانمان‌ها باز شد
به گزارش پایگاه TRT، دولت ترکیه در آنکارا و استانبول از طریق طرح سراسری مکان گرم برای بی خانمان‌ها (با نام «هیچکس نباید بیرون باشد، بیایید میزبان همه باشیم») تلاش کرد تا حدی از مرگ این افراد در شب‌های سرد زمستان جلوگیری کند. شهرداری آنکارا و استانبول شهرهای خود را به چند ده منطقه تقسیم کرده و از طریق ساخت گرم‌خانه‌های بزرگ و امن و گشت‌های اجتماعی فراوان به جمع آوری کارتن‌ خواب‌ها و انتقالشان به محل امن پرداختند.
همچنین، شهرداری استانبول و آنکارا با تبلیغ فراوان از مردم خواستند در صورت مشاهده یک بی‌خانمان سریعا با اورژانس اجتماعی تماس گرفته و آن را گزارش دهند.
به جز این، در طرح جامع مکان گرم برای بی‌خانمان‌ها، بسیاری از هتل‌های شهر استانبول و آنکارا که در فصول سردِ بعد از تعطیلات ژانویه مشتری کمی دارند درهای خود را به روی بی‌خانمانان باز کردند. در کنار هتل‌ها، برخی مساجد نیز داوطلب شدند و درهای خود را به روی کارتن‌خواب‌ها باز نمودند.
محل تولد: خیابان‌های هندوستان
بر اساس گزارش The Borgen project معضل کودکانی که در خیابان‌ها متولد می‌شوند یکی از مهم‌ترین مسائل اجتماعی هندوستان است. در هند بیش از ۴۰۰ هزار کودک در خیابان به دنیا آمده و همانجا زندگی می‌کنند. طبق گزارش یونیسف، کودکان خیابانی چهار دسته هستند:
الف. بچه‌هایی که با خانواده می‌مانند، اما برای امرار معاش در خیابان کار می‌کنند.
ب. کودکانی که عمدتاً در خیابان زندگی می‌کنند، اما مدتی را با خانواده می‌گذرانند.
ج. کودکانی که زندگی را در خیابان می‌گذرانند و به همین دلیل با خانواده زندگی نمی‌کنند (اما خانواده دارند).
د. کودکان یتیمی که بدون هیچ سرپرست بزرگ‌سالی تنها مانده‌اند.
دولت هند برای جمع آوری این کودکان و دادن پناهگاه به آنها با مشکلات فراوانی روبه‌رو است. با این حال، اخیرا اقداماتی از سوی دولت و خیریه‌های غیر‌دولتی هندوستان برای مدیریت بهتر این وضعیت انجام گرفته است.
بر اساس اقدام اخیر دولت هند، مراکزی ایجاد شده تا کودکان بی‌خانمان توسط پناه‌گاه‌های مختلف پذیرش شوند. این مراکز توسط چندین سازمان دولتی و غیردولتی که برای کمک به بی‌خانمان‌ها در هند کار می‌کنند راه‌اندازی شده‌اند. سازمان (SBT) یکی از این سازمان‌هاست که از سال ۱۹۸۹ در دهلی فعالیت می‌کند. SBT چهار مرکز اجتماعی را اداره می‌کند که ۲۴ ساعته باز هستند و می‌توانند حداکثر ۲۲۰ کودک را در هر زمان در خود جای دهند. این گروه به ۳۵۰۰ کودک ساکن در خیابان کمک کرده است. همچنین، لباس، غذا، مدرسه، برنامه‌های حمایتی و توانبخشی رایگان همگی در مراکز SBT موجود است.