سرزمینی برای آمایش نمانده

جانمایی‌ درست برای بارگذاری فعالیت‌های صنعتی و جمعیت برای کشور یک ضرورت است. به ویژه بارگذاری‌هایی که منجر به استفاده بیش از حد از منابع طبیعی و ایجاد آلاینده‌های محیط زیستی در آب و خاک و هوا می‌شود. در چنین مواردی به موضوع آمایش سرزمین اشاره می‌شود اما درباره به کارگیری سند آمایش سرزمین باید گفت نه تنها این سند اجرا نشده است، بلکه عملا سرزمینی نمانده که بخواهیم برای آن آمایشی تهیه کنیم. در نتیجه در شرایط فعلی بهتر است به سمت ساماندهی وضع موجود برویم. در اغلب استان‌ها به دلیل بارگذاری‌های غیر‌متعارف و بیش از ظرفیت خودپالایی منطقه غلظت آلاینده‌ها بیشتر از حد مجاز است.

در بسیاری از مناطق صنعتی غلظت تجمعی آلاینده‌ها بیش از حد است و قانونی هم نداریم که با استناد به آن میزان مجاز آلایندگی در یک منطقه را تعیین کنیم.در گذشته در مورد جانمایی پتروشیمی‌ها توجهی به منابع آب صورت نمی‌گرفت. در سال‌های اخیر این نگاه تغییر کرده و سعی بر این است که واحدهای صنعتی مثل پتروشیمی‌ها -که جزو صنایع آب بر محسوب می‌شوند- در نقاطی متمرکز شوند که به آب‌های فراسرزمینی دسترسی دارند -مثل چابهار و مکران یا عسلویه و ماهشهر- البته در این مناطق هم باید به این نکته توجه داشت که بارگذاری به میزانی صورت نگیرد که بیش از ظرفیت خودپالایی محیط باشد.
در زمینه جانمایی صنایع، هر واحد به طور مستقل بررسی می‌شود، اگر واحدی بتوانند میزان مجاز مصوب محیط زیست را در تولید آلاینده رعایت کند، مجوز استقرار دریافت می‌کند. با این حال شرایط و قوانین می‌توانست مطلوب‌تر باشد. به طور مثال اگر غلظت زمینه‌ای آلاینده‌ها ملاک عمل بود، می‌توانستیم از ابزارهای اقتصادی برای بارگذاری‌ها استفاده کنیم و با کمک تجارت آلودگی و بازار آلودگی تهدید محیط زیستی را تبدیل به یک ظرفیت محیط زیستی می‌کردیم. این امر می‌تواند ما را به سمت فناوری‌های پاک‌تر با بازدهی بالاتر و مصرف انرژی کمتر سوق دهد. تجارت آلودگی یک ابزار اقتصادی است که به کاهش انتشار آلاینده‌ها کمک می‌کند. کشورهایی که متعهد به کاهش گازهای گلخانه‌ای هستند، از این ابزار استفاده می‌کنند.با توجه به اینکه حدود 97 درصد پایه تولید انرژی کشور سوخت فسیلی است، حتی اگر تمام خودروها و سوخت در کشور استاندارد باشد، در شهرهایی مثل تهران وقتی وارونگی دما اتفاق می‌افتد، طبیعی است که آثار تجمع این آلودگی‌ها باعث ‌شود کیفیت هوا در شرایط ناسالم قرار گیرد.نکته دیگری که در زمینه آلایندگی صنایع مطرح می‌شود این است که بسیاری از صنایع کشور قدیمی و فرسوده هستند و در نتیجه آلایندگی بالا و بازدهی پایینی دارند. به همین دلیل برای کاهش حجم انواع آلودگی‌ها باید به سمت تکنولوژی‌های پاک‌تر برویم که با محیط زیست سازگار باشند. وقتی قرار است این تکنولوژی‌ها وارد کشور شده و در مراکز صنعتی نصب شود باید از نظر استانداردهای محیط زیستی بررسی شوند. در حوزه فولاد در سال‌های گذشته شاهد بودیم که کارخانجات تجهیزات و تاسیسات قدیمی و مستعمل وارد کردند و در نتیجه استفاده از این تاسیسات، امروز آلودگی‌هایی گریبان‌گیر کشور شده است. این در حالی است که قانون وزارت صنعت را ملزم کرده برای نوسازی خطوط تولید اقدام کند. لازم است که در کشور به موضوع جانمایی درست صنایع و شهرک‌های صنعتی و همچنین نوسازی و ساماندهی وضعیت موجود بیشتر توجه شود. ممکن است منطقه‌ای قابلیت‌های استقرار صنعت را نداشته باشد، اما بتواند امکانات خوبی در حوزه گردشگری در اختیار ما بگذارد یا ظرفیت مناسبی برای کشاورزی داشته باشد. اما به هر دلیل با جانمایی‌های اشتباه در برخی مناطق صنعت مستقر شده است و نمی‌توان برای این مناطق کاربری دیگری تعریف کرد. در نتیجه باید به سمتی برویم که این شرایط را مدیریت و ساماندهی کنیم. صنایع را به سمت صنایع پاک ببریم تا میزان آلودگی را کاهش دهیم. این نکته را هم باید در نظر بگیریم که هر فعل و انفعالی آلودگی به دنبال دارد. هدف این نیست که آلودگی به صفر برسد، بلکه به دنبال کاهش آثار آلودگی و انتشار آلاینده هستیم.