وعده نجات 5 ساله خلیج گرگان

|پیام‌ما| احوال خلیج گرگان مثل گذشته است، حتی بدتر. پیش‌تر مسئولان محیط زیست از افزوده شدن ۱۵۰۰ هکتار به بخش خشکیده این زیستگاه در سال 1400 گفته بودند. همین دیروز مدیر‌کل حفاظت محیط زیست مازندران گفت که اگر تکالیف درباره خلیج گرگان اجرایی نشود، به وضع دریاچه ارومیه گرفتار می‌شود. «تکالیف» مورد اشاره همان مصوبات ستاد ملی احیای تالاب‌های کشور است؛ برنامه‌ای که به گفته معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست به همه دستگاه‌های اجرایی ابلاغ شده و بر اساس آن مشکلات خلیج گرگان و تالاب میانکاله تا پنج سال آینده رفع می‌شود. احمدرضا لاهیجان‌زاده این وعده را دیروز در یک نشست خبری آنلاین مطرح کرد. در این نشست علاوه بر این موضوع، به ادامه مذاکرات ایران و افغانستان درباره حقابه هامون، اکتشافات دریایی جمهوری آذربایجان بدون اطلاع کشورهای همسایه و همینطور سکوت این کشور درباره مرگ فک‌های خزری بر اثر مانور نظامی نیز پرداخته شد.
احمدرضا لاهیجان‌زاده، معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست در این نشست گفت: «برای خلیج گرگان و تالاب میانکاله از دو سال پیش برنامه و مطالعات جامعی با حضور همه دستگاه‌ها آغاز شد و برنامه جامعی تدوین کردیم که در ستاد ملی تالاب‌ها به تصویب رسید و در سال ۱۳۹۹ به همه دستگاه‌های اجرایی ابلاغ شد. جزئیات کامل حوضه آبخیز تالاب میانکاله و خلیج گرگان و نیز تکالیف هر دستگاه و وزارتخانه در این برنامه دیده شده و باید در مدت پنج سال اجرا کنند. پیش‌بینی می‌شود اگر دستگاه‌ها در این مدت به تکالیف خود عمل کنند مشکلات عمده خلیج گرگان و تالاب میانکاله تا پنج سال آینده رفع می‌شود.»
او ادامه داد: «لایروبی مسیرهای منتهی به تالاب میانکاله و خلیج گرگان یکی از اقداماتی که در این برنامه دیده شده و با اجرای آن اتصال با دریا تسهیل می‌شود. با این کار آب راحت‌تر به تالاب و خلیج وارد می‌شود. در سال‌های گذشته چون لایروبی صورت نگرفته بود و مسیرها را رسوبات پوشانده بود، اگر باران و سیلابی هم اتفاق می‌افتاد آب زیادی به تالاب‌ها نمی‌رسید اما در ۳، ۴ سال گذشته هزاران کیلومتر از این مسیرها را لایروبی کردیم.»
اینطور که ایرنا گزارش داده لاهیجان‌زاده، پسروی دریا را بزرگترین عامل تهدید خلیج گرگان دانست و اضافه کرد که این موضوع در مطالعات پیش‌بینی شده است.
لاهیجان‌زاده با بیان اینکه دریای خزر به واسطه تغییر اقلیم و تغییرات انسان ساخت به شدت تحت تاثیر قرار گرفته، گفت: «پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد تا ۲۰ سال دیگر عقب‌نشینی دریا ادامه خواهد داشت و این پسروی از شمال دریاچه یعنی از سمت روسیه خواهد بود، کاهش حجم آب دریاچه و افزایش دما به شدت بر تنوع زیستی اثرگذار بوده و همه برنامه‌ریزی برای کاهش اثرات تغییر اقلیم معطوف شده است.او درباره اقدامات اکتشافی در دریای خزر از سوی جمهوری آذربایجان نیز توضیح داد: «با توجه به شرایط دریای خزر و تاثیر آلودگی بر محیط زیست آن، باید دستگاه‌های بین‌المللی بر روند اکتشافات بر این دریا به ویژه فعالیت‌های نفتی آذربایجان نظارت داشته باشند.»
در بخش دیگر این نشست از خلیج فارس صحبت به میان آمد و معاون سازمان محیط زیست افزایش دمای خلیج فارس را موجب کاهش تنوع زیستی و افزایش شوری این پهنه آبی دانست و گفت: «حدود ۴۰ سال پیش ورودی آب به خلیج فارس به تنهایی از اروندرود و بهمنشیر ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلیارد مترمکعب بود اما به دلیل سدسازی‌های ترکیه، عراق و سوریه حداقل آب آن هم در حد چند میلیارد مترمکعب وارد خلیج فارس می‌شود که موجب افزایش شوری، دما و بالا رفتن EC خلیج فارس شده است.»
این روند در حالی است که اجازه استقرار آب شیرین‌کن‌ در چهار استان ساحلی خلیج فارس داده شده است. هرچند لاهیجان‌زاده گفت که بیشترین تمرکز برای استقرار آب شیرین‌کن «به سمت بخش اقیانوسی شرق دریای عمان است که در فاصله ۴۰ تا ۵۰ کیلومتری با عمق مناسب جانمایی شده‌اند» و «با این روش در آینده اجازه نمی دهیم شورابه آب شیرین‌کن‌های متمرکز وارد خلیج فارس شود و با روند جداسازی نمک پیش خواهیم رفت».
او درباره انتقال آب خزر به مناطق مرکزی ایران نیز گفت: «با تعدیل‌های بسیار زیادی سال گذشته مجوز آن صادر شده و در لایحه بودجه جزو پروژه‌های دارای مجوز است اما عنوان آن در بودجه به معنای داشتن مجوز نیست و باید در کمیسیون تلفیق بررسی شود.»در این نشست همچنین داوود میرشکار، مدیرکل دفتر حفاظت از زیست‌بوم‌های دریایی با اشاره به تلفات فک‌های خزری گفت: «پس از تلف شدن فوک‌های خزری در پی رزمایش جمهوری آذربایجان، وزارت خارجه از کشورهای حاشیه خزر خواست تا درباره علل مرگ فک‌ها توضیحاتی دهند. از میان آنها، روسیه پاسخگو بود اما جمهوری آذربایجان پاسخی نداده و امیدواریم پیگیری‌های دستگاه وزارت خارجه در این زمینه ادامه داشته باشد.»او نیز درباره مکان‌یابی آب شیرین‌کن‌ها توضیح داد: «مطالعات مکان‌یابی استقرار آب شیرین‌کن‌ها در بوشهر و هرمزگان به پایان رسیده و در خوزستان و سیستان‌و‌بلوچستان نیز در دستور کار قرار دارد که تا پایان سال نتایج آن در دستور کار قرار می‌گیرد.» همچنین آرزو اشرفی‌زاده، مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالاب‌ها با حضور در این نشست آنلاین گفت: «در بسیاری از حوضه‌های تالابی و آبی کشور، بهره‌برداری بیشتر از ظرفیت بوده و اگر به بحث تامین حقابه در این مناطق تخصصی پرداخته نشود در تامین حقابه دچار چالش‌های عدیده‌ای خواهیم شد.» او تاکید کرد: «این میزان آبی که در قالب حقابه تالاب‌ها تامین شده کفاف نیاز آبی تالاب‌های کشور را نمی‌دهد،‌ نیاز آبی تالاب‌ها به عنوان یک طلب و حد پایه برای زنده ماندن تالاب‌ها است که باید تامین شود. حقابه تالاب‌های کشور در سال گذشته نیز تامین نشده بود و در برخی موارد که تامین شد، اندک و ناکافی بود.»
مهری اثنی‌عشری، مدیر ملی پروژه‌های تالاب‌ها نیز از برنامه‌ریزی برای تالاب‌های اصلی کشور در سال ۲۰۲۲ خبر داد و گفت این برنامه اکنون اکنون برای سه تالاب ارومیه، شادگان و بختگان با تمرکز بر فعالیت‌های پروژه‌ای انجام شده است.