در روزهایی که مجموعه قنات‌های ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد، سخن از شگفتی جهانیان از آشنایی با تدبیر ایرانیان بود در مدیریت منابع آب در خشک‌ترین نقاط سرزمین. عمیق‌ترین و طولانی‌ترین قنات‌های جهان در قلب کویر، هر کسی را که روایت قنات را می‌شنید وادار به تحسین می‌کرد. حالا همان شهرها که قرن‌ها در قلب کویر به قنات‌هایش زنده بودند و آب را نه با رویکردی سیاسی و حاکمیتی و منطقه‌ای که با نگاهی اجتماعی و فرهنگی تقسیم می‌کردند، چشم انتظار آبی هستند که از لوله‌های پروژه‌های انتقال آب از کیلومترها آنسوتر به تن تشنه‌شان برسد -هر چند که گاهی هم نمی‌رسد- خبری از تدبیر و نگاه فرهنگی و اجتماعی به مقوله آب نیست. از دانش باستانی ایرانیان هم اثری نیست. قنات‌هایی که روزگاری شریان‌های حیات‌بخش شهرهای ایران بودند، جای خود را به لوله‌ها و تونل‌های انتقال آبی داده‌اند که محل نزاع و چالش میان مردمان شده‌اند. یزد که زمانی حیات شهرها و روستاهایش را با قنات‌ها تامین و تضمین می‌کرد، این روزها حال خوشی ندارد. این روزها که بستر زاینده‌رود قلب حوادث شده، خبرهای مربوط به مشکلات آب در یزد در میان اخبار گم شده است. اما به نظر می‌رسد مسئله آب بعد از خوزستان و اصفهان و چهارمحال‌و‌بختیاری، در یزد شکلی جدی‌تر پیدا کرده است.

در هفته گذشته که اصفهان و به‌ویژه زاینده‌رود، مرکز توجه اخبار بود، یزدی‌ها هم با مشکلاتی در زمینه آب دست‌وپنجه نرم می‌کردند. تانکرهای سیار مستقر در شهر آب مورد‌نیاز مردم را تامین می‌کردند. دلیل قطعی آب، تخریب لوله‌های انتقال آبی بود که آب زاینده‌رود را به یزد می‌رساند. اتفاقی که در یک دهه اخیر بارها باعث ایجاد مشکلاتی برای یزدی‌ها شده و به‌رغم اعتراضاتی که در این زمینه صورت گرفته است، همچنان تکرار می‌شود. در روزهای اخیر هم دو بار خط انتقال آب به یزد که از اصفهان عبور می‌کند، توسط معترضان به این پروژه تخریب شده و موجب قطعی آب در بخش گسترده‌ای از یزد شده است. دیروز محمدمهدی جوادیان‌زاده مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای یزد اعلام کرد: «تاسیسات خط انتقال آب به یزد که در حوضچه‌های ۳۲۷ و ۳۳۰ با لودر تخریب شد، بالغ بر ۱۰ میلیارد تومان هزینه روی دست یزدی‌ها گذاشته است. این تعرضات در گذشته هم اتفاق افتاده بود، اما در این نوبت حجم خسارات گسترده بوده و علاوه بر صرف هزینه بسیار، مقادیر قابل توجهی آب هدر رفت» منازعات بین استانی در میان استان‌هایی که آب مورد نیاز آنها از کارون و زاینده‌رود تامین می‌شود، تبدیل به چالشی جدی شده که گستره بزرگی از ساکنان فلات مرکزی ایران را تحت تاثیر قرار داده است. منازعاتی که نتیجه اجرای پروژه‌هایی است که بدون توجه به اقلیم و شرایط این منطقه اجرا شده و حالا تبعات آن در سال کم‌بارشی که کشور را دچار چالش کرده، بیش از گذشته نمایان شده است. این منازعات نیاز به تصمیم‌گیری در سطحی کلان دارند و به همین علت استاندار یزد از برگزاری جلسه‌ شورای امنیت کشور و پی‌گیری مستقیم موضوع از سوی معاون اول رئیس جمهور، در پی اعتراضات اخیر در اصفهان و تخریب خط لوله انتقال آب به یزد خبر داد. به گفته مهران فاطمی « هر تصمیم ملی که در حوزه آب گرفته می‌شود باید شرایط و ملاحظات هر چهار استان مرتبط با حوزه زاینده رود و کارون در آن لحاظ شود»
معترضان به انتقال آب زاینده‌رود به یزد معتقدند این آب صرف آبیاری گلخانه‌ها و صنایع در استان یزد می‌شود، اما محمدصالح جوکار نماینده این استان در مجلس، با اعلام اینکه «میلیاردها تومان برای انتقال آب به استان یزد هزینه شده تا آب شرب مورد‌نیاز مردم استان تامین شود و در حالی که هنوز در تامین آب شرب به‌واسطه عدم اختصاص میزان مصوب شده، با مشکل مواجه هستیم، چرا باید آب شرب را صرف آبیاری گلخانه‌ها کنیم.» به‌رغم این اظهارات جوکار مردم برخی شهرهای استان یزد به صنعتی شدن شهرهای خود و استقرار صنایعی که علاوه بر آب‌بر بودن آلایندگی بالایی دارند، معترضند. اما با تمام اینها مدیران کار خود را پیش می‌برند و مجوزها بی‌توجه به اعتراضات و خواسته‌های مردم صادر می‌شوند.
با این همه موضوعی که امروز یزدی‌ها با آن روبه‌رو هستند، مشکلاتی در تامین آب شرب است. مشکلی که این شهر همواره با آن روبرو بوده اما راهکاری که برای رفع آن در نظر گرفته شده، امروز تبدیل به عاملی برای بروز دوباره این مسئله برای مردم شده است. تخریب مسیر انتقال آب، و دوباره مشکل در تامین آب شرب مردم. مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای یزد چندی پیش اعلام کرده بود: «در پی کاهش شدید بارش‌ها کسری مخازن آب‌های زیرزمینی در سال‌های خشک به ۲۵۰ میلیون مترمکعب می‌رسد. به‌طور متوسط در سال ۴۵ سانتی‌متر سطح آب‌های زیرزمینی در سطح استان کاهش پیدا می‌کند که این رقم بسیار نگران‌کننده است. بحران در حوزه منابع آبی از یک سو و فرونشست زمین به دنبال خشک شدن منابع آب زیرزمینی از سوی دیگر حاصل افت شدید سطح آب‌های زیرزمینی استان است.» به گفته جوادیان‌زاده مصرف آب استان یزد سالانه ۸۰۰ میلیون مترمکعب است که بالغ بر ۵۰ میلیون مترمکعب آن از خط اول انتقال آب رسیده و آب شرب یزد را تامین می‌کند. با توجه به این آمار می‌توان گستره متاثر از تخریب خط انتقال آب را تا حدودی محاسبه کرد ضمن اینکه جوادیان زاده تصریح می‌کند: « منابع داخلی یزد برای شرب مناسب نیست، اگر آب انتقالی نباشد، برای تامین آب شرب در یزد با مشکلات جدی مواجه خواهیم شد. آب موجود در استان به هیچ عنوان قابل بهره‌برداری برای شرب نیست زیرا کیفیت بسیار پایینی دارد» چند سالی است که اخباری درباره مطالعات مربوط به بهره‌برداری از آب ژرف در یزد به گوش می‌رسد و در روزهای اخیر نیز رسانه‌ها به نقل از سردار رضا پورشمسی فرمانده سپاه الغدیر یزد نوشتند که او با اشاره به اقدامات سپاه در زمینه آب‌های ژرف عنوان کرده است: «امسال با پیگیری انجام شده توسط نمایندگان استان یزد، قرار بر این است که اعتباری برای شروع تحقیقات آب‌های ژرف به یزد اختصاص دهند»
یزد نه تنها از صنعتی شدن، مقصد پروژه‌های انتقال آب بودن -آن هم از سرچشمه‌های خشکیده در بالادست- و نگاه‌های کوتاه مدت مدیریتی در موضوع منابع آب رنج می‌برد، از بی‌توجهی به سرمایه عظیمی که روزگاری شریان حیات را در شهرها و روستاهایش جاری می‌کرد هم متضرر شده است. بی‌توجهی به تجربیات گذشتگان در شهری که بر اساس آمارهای رسمی بالغ بر 2 هزار رشته قنات فعال دارد اما مردم آن برای تامین آب شرب چشم به لوله‌های انتقال آب دارند. قنات‌های یزد یکی پس از دیگری به دلیل عدم رسیدگی و احیا و راهی کردن فاضلاب شهری به شریان‌ها و مسیرهای آن، از بین می‌روند و به تعبیر اهالی یزد «فوت می‌کنند» اما مدیرانی که به سیاست انتقال آب اعتقاد بیشتری دارند، ضرورتی برای حفظ و احیای این قنات‌ها نمی‌بینند. برداشت بی‌رویه از سفره‌های زیرزمینی و فرونشست زمین که این روزها بسیاری از شهرهای کشور را مبتلا کرده، در یزد باعث تخریب و مسدود شدن مسیر قنات‌ها می‌شود. استانی که جوکار نماینده مجلس درباره آن می‌گوید: «ما در استان یزد قنات‌هایی با هزار میله چاه و کانال‌های عرضی بیش از ۱۰۰ کیلومتری برای انتقال آب داریم. مشکل امروز استان یزد، آب است و مردم این استان در تأمین آب شرب خود با مشکل مواجه هستند و باید از سوی دولت توجه لازم صورت گیرد. در سکوت مردم یزد فریاد بسیار زیادی نهفته است» شاید برای بسیاری از کسانی که تدبیر پدران ما را در مدیریت منابع محدود آب در سرزمینی کویری تحسین می‌کنند، آب‌رسانی با تانکر در سطح شهر، و دیدن مردمی که صبورانه در صف آب ایستاده‌اند اتفاق ناملموس و غیرقابل هضمی باشد.