مصرف سرسام‌آور آب در کولرهای آبی

|پیام ما| 104 شهر در حوضه آبریز فلات مرکزی در بیش‌ترین تنش‌ آبی در کشور هستند و پس از آن حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان با ۹۳ شهر با تنش آبی درگیرند. این در شرایطی است که برخی از وسایل مورد استفاده در منازل مصرف آب زیادی دارند برای نمونه کولرهای آبی به‌طور متوسط ۲۰۰ لیتر آب در شبانه‌روز مصرف می‌کنند که این این میزان از استاندارد مصرف روزانه یک فرد ایرانی بیش‌تر است.

امسال یکی از خشک‌ترین‌ سال‌های پنج دهه اخیراست. آمارهای رسمی وزارت نیرو بیانگر آن است که میزان بارش‌هایی که از ابتدای سال آبی جاری (مهرماه ۱۳۹۹ تا انتهای شهریور۱۴۰۰) تا بیست و ششمین روز اردیبهشت ماه در کشور اتفاق افتاده نسبت به مدت مشابه سال گذشته با کاهش ۵۳ درصدی همراه شده است.
این کاهش بارش‌ها اثر مستقیم بر روی موجودی آب مخازن سدها گذاشته و حجم موجودی آنها را به شدت کاهش داده و همین موضوع به نگرانی درباره نوع مصرف آب و نیز تامین آب در شرایطی که کشور درگیر با بیماری کرونا است دامن زده است.
چندی پیش معاون راهبری و نظارت بر بهره‌برداری آبفای کشور گفت: سال آبی جاری به دلیل کاهش بارش‌ها و شیوع گسترده بیماری کرونا سال سختی برای تامین آب است که صرفه‌جویی در مصرف را الزامی می‌کند.
به گزارش ایرنا، حمیدرضا کشفی در مورد تنش آبی و بررسی شرایط تامین آب در تابستان ۱۴۰۰ گفت: «امسال به طورمتوسط از ابتدای سال آبی جاری تاکنون حدود ۴۰درصد بارش‌ها در هم‌سنجی با پارسال با کاهش همراه بوده که در برخی نقاط وضعیت بارش‌ها وخیم‌تر بوده است. او ادامه‌داد: وضعیت بارش‌ها در حوضه آبریز شرق کشور نسبت به دوره درازمدت ۵۲ ساله حدود ۸۰ درصد کاهش نشان می‌دهد، در حوضه آبریز فلات مرکزی که ۱۷ استان کشور را متاثر می‌سازد، این کاهش ۵۰ درصد بوده است و در حوضه خلیج فارس و دریای عمان ۴۱ درصد کاهش روی داده و کاهش بارش‌ها حتی حوضه آبریز دریای خزر را نیز شامل شده، به گونه‌ای که در این حوضه ۱۸درصد کاهش بارش اتفاق افتاده است.
معاون راهبری و نظارت بر بهره‌برداری آبفا ادامه داد: «کاهش بارش‌ها اثر خود را بر روی ورودی آب مخازن سدها گذاشته و سبب کاهش حجم موجودی آب مخازن سدهای کشور شده است به گونه‌ای که ۵۰ درصد ورودی به سدها نسبت به پارسال کاهش یافته است به این معنی که ورودی آب به سدها پارسال ۸۰ درصد بود که این میزان به ۵۰ درصد کاهش پیدا کرده است.
کشفی با بیان اینکه شرایط کاهش بارشی و کاهش حجم آب ورودی به سدها در شرایطی است که هنوز به فصل گرم‌تر سال و افزایش بیشتر مصرف نرسیده‌ایم اظهار کرد: «تازه‌ترین گزارش شرکت آب‌و‌فاضلاب تهران نشان می‌دهد که میزان مصرف آب تهران در ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۰، سه میلیارد و ۲۸۱ میلیون لیتر بوده که 0.9 درصد نسبت به پارسال افزایش یافته است.»
این روند در حالی است که با روشن‌شدن کولرهای آبی طی روزهای اخیر به‌طور متوسط ۲۰۰ لیتر آب در شبانه‌روز بر مصرف هر خانوار افزوده شده است. این میزان از استاندارد مصرف روزانه یک فرد ایرانی بیش‌تر است، بنابراین می‌توان فرض کرد که هر خانوار در صورتی‌که از یک کولر آبی استفاده کند گویی یک نفر به سرانه مصرف افراد افزوده شده است. معاون راهبری و نظارت بر بهره‌برداری آبفای کشور درباره مصرف آب در کولرهای آبی، گفت: «حدود ۱۶ میلیون کولر آبی اکنون در کشور درحال استفاده است و به‌طور متوسط حدود ۵۰۰ هزار دستگاه جدید به این تعداد افزوده می‌شود.» به گفته این مقام مسئول در شهر یزد ۲۶۰ هزار کولر آبی در حال استفاده است و این عدد در کل استان ۴۰۰ هزار دستگاه است، براساس برآوردی که انجام شده در شهر یزد فقط به طور متوسط در هر کولر آبی حدود ۴۰ متر مکعب از زمان شروع استفاده از کولر تا پایان آن آب مصرف می‌شود.
او ادامه داد: «به این ترتیب در استان یزد با وجود ۴۰۰ هزار کولر فعال، حدود ۱۶ میلیون مترمکعب آب تبخیر می‌شود که این امر در ۱۶۰ روز پیک مصرف شرب و بهداشت است و این موضوع را می‌توان در کل کشور تعمیم داد.»
او بر ضرورت بهینه‌سازی مصرف آب در کولرهای آبی تاکید کرد و از تلاش برای واداشتن سازندگان این نوع کولرها برای بهینه‌سازی آنها خبر داد.
در تهران حدود سه میلیون کولر آبی وجود دارد که با چند راهکار ساده می‌توان میزان مصرف آب کولرها را کاهش و از هدررفت آن جلوگیری کرد. چنانچه کولرها در معرض نور آفتاب قرار گیرند آب داخل آن‌ها با سرعت زیادی تبخیر می‌شود و در نتیجه مصرف آب‌ آنها افزایش پیدا می‌کند این در حالی است که قرارگرفتن کولرها در سایه و یا نصب سایه‌بان روی آنها، ضمن افزایش کارایی کولر و کاهش مصرف انرژی، از هدررفت آب ناشی از تبخیر نیز جلوگیری می‌کند.
نشتی کولر و تنظیم‌نبودن شناور آنها نیز موجب هدررفت آب می‌شود. با کنترل شناور، شیلنگ، اتصالات و یا تعویض قطعات فرسوده آن در ابتدای فصل گرما از نشتی‌های احتمالی آب کولر جلوگیری می‌شود.
ظرفیت هوادهی کولر باید با توجه به حجم فضایی که کولر باید خنک کند انتخاب شود.
بی‌توجهی به هدر رفت آب در کولرها می‌تواند به بروز بحران بی‌آبی کمک کرده و از طرف دیگر وضعیت خشکسالی را در کشور عمیق‌ترکند.
یکی از اثرهای بی‌توجهی به هدر رفت آب در کولرها افزایش تعداد شهرهای تحت تنش آبی است و آنطور که حمیدرضا کشفی توضیح داد تنش آبی به معنای پیشی گرفتن مصرف آب نسبت به تامین است.
شهرهای کشور در تنش آبی به چهار دسته تقسیم شده‌اند که دسته نخست شهرهای بدون مشکل هستند و از یک‌هزار و ۳۴۶ شهر کشور، یک‌هزار و ۶۴ شهر جزو این دسته به حساب می‌آیند. دسته دوم شهرها را دارای تنش خفیف و دسته سوم را با تنش بین ۱۰ تا ۲۰ درصدی و دسته چهارم را شهرهای با تنش بالای ۲۰ درصد هستند. بیشترین تنش آبی در حوضه آبریز فلات مرکزی با حدود ۱۰۴ شهر و پس از آن حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان با ۹۳ شهر است.