گلمورتی، کوزه‌کنان، اوز، مود، منوجان؛ نام این شهرها کمتر شنیده می‌شود اما حالا این جغرافیاهای کوچک در فهرست شهرهای خلاق فرهنگ و هنر معرفی شده‌اند. عصر یکشنبه ۶۰ شهر از سراسر کشور به عضویت شبکه شهرهای خلاق فرهنگ و هنر درآمدند که توجه به موسیقی، ادبیات، هنرهای تجسمی، صنایع‌دستی و … از شاخصه‌های انتخاب آنها بود.شهرها مراکز نوآوری‌اند؛ ظرف‌های بروز خلاقیت. مقاله پژوهشی «تبیین اثرگذاری عضویت در شبکه‌ شهرهای خلاق بر توسعه شهری پایدار» که پاییز 98 در نشریه مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی دانشگاه آزاد رشت منتشر شده نشان می‌دهد عضویت رشت در سال 97 در شبکه شهرهای خلاق یونسکو بر توسعه شهری پایدار مؤثر بوده است. بر اساس این پژوهش کیفیت زندگی در شهر، به طور مستقیم متأثر از نوع نگاه به مسائل شهری است و خلاقیت شهری به عنوان یک رویکرد راهبردی می‌تواند کیفیات زیستن در شهر را تحت تاثیر فراوان قرار دهد.
عصر یکشنبه هم 60 شهر در فهرست شهرهای خلاق قرار گرفتند. شهرهای گنبد (گلستان)، میانه (آذربایجان‌شرقی)، قوچان (خراسان‌رضوی)، بندر کنگ (هرمزگان)، خاش (سیستان‌و‌بلوچستان)، بوشهر (بوشهر)، اسلام‌آباد غرب (کرمانشاه)، ایذه (خوزستان) و منوجان (کرمان) شبکه شهرهای خلاق فرهنگ و هنر حوزه موسیقی شناخته شدند.
شهرهای برازجان (بوشهر)، فومن (گیلان)، گتوند (خوزستان)، تربت‌حیدریه (خراسان‌رضوی)،سلطانیه (زنجان)، شبستر (آذربایجان‌شرقی)، نیشابور (خراسان‌رضوی)، سرباز (سیستان‌و‌بلوچستان) و تبریز (آذربایجان شرقی) در فهرست شهرهای خلاق فرهنگ و هنر حوزه ادبیات قرار گرفتند.
همچنین در گروه شبکه شهرهای خلاق و فرهنگ و هنر حوزه هنرهای تجسمی نام این شهرها آمد: کرمان (کرمان)، شیراز (فارس) ، یزد (یزد)، نهبندان (خراسان جنوبی)، اردبیل (اردبیل)، خوی (آذربایجان غربی)، گرگان (گلستان) ، قم ( قم)، قزوین (قزوین)، جوانرود (کرمانشاه)، بابلسر (مازندران).
شبکه شهرهای خلاق فرهنگ و هنر و حوزه صنایع‌دستی هم از این شهرها تشکیل شد: میبد (یزد)، زنجان (زنجان)، سیرجان (کرمان)، سمنان (سمنان)، مود (خراسان‌جنوبی)، کوزه‌کنان (آذربایجان‌شرقی)، مینودشت (گلستان)، لالجین و ملایر (همدان)، کیش (هرمزگان).
شبکه شهرهای خلاق فرهنگ و هنر موضوعاتی مثل سینما، مد و لباس، هنرهای نمایشی و چاپ و بسته‌بندی و رسانه و مطبوعات را هم در برمی‌گیرد.
در معرفی «شهرهای خلاق»
عصر یکشنبه عباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در آیین پایانی اولین دوره معرفی «شبکه شهرهای خلاق فرهنگ و هنر» بر نقش و جایگاه فرهنگ و هنر در شهرهای خلاق تاکید کرد و از این‌که شهر خلاق دارای شهرت و اعتبار است گفت و پیشنهادهایی برای ادامه مسیر این طرح ارائه کرد. او گفت: «شهر و شهرنشینی از دیرباز مورد توجه بوده و در دهه‌های اخیر مورد توجه مضاعفی قرار گرفته است. بیش از نیمی از جمعیت جهان در شهرها هستند و در ایران ۷۰ درصد جمعیت کشور در شهرها سکونت دارند.»
او سپس با بیان این‌که در حال حاضر شهرنشینی تبدیل به یک مسئله گسترده انسانی و اجتماعی شده است، از این‌که شهر یک مفهوم مکانیستی یافته که روح در آن یا غایب است و یا کمرنگ شده و ارتباطات افقی انسان با انسان و همچنین همسایه با همسایه و گروه‌های اجتماعی با یکدیگر کمتر شده است، گفت.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تصریح کرد: «با این نگاه‌ها موضوع شهر خلاق زاییده شد و به وجود آمد. در شاخص‌های شهر خلاق متغیرها و مولفه‌هایی مطرح است که در آن‌ها جایگاه فرهنگ و هنر اساسی و مهم است و نمی‌توانیم به حریم شهرهای خلاق نزدیک شویم بدون این‌که جایگاه فرهنگ و هنر را در آن موثر بدانیم.»
صالحی با اشاره به این‌که فرهنگ و هنر کانونی است برای زایش ایده‌های نو، ادامه داد: «در شهر خلاق کار ذهنی بر کار فیزیکی غلبه دارد و فرهنگ و هنر از ویژگی‌های آن است. فرهنگ و هنر جایگاه خاصی در شهر خلاق دارد. شهر خلاق شهری است با ایده‌های نو که یکی از مشخصه‌های خاص شهر خلاق است.»
او با بیان این‌که شهر خلاق شهر باهویت است، گفت: «شهر خلاق از گذشته بریده نیست اما معنایی در زندگی حال می‌جوید و ترکیب این دو زمان هویت آن را می‌سازد. شهر با هویت یکی از مولفه‌های رشد و خلاقیت است و فرهنگ و هنر هم یکی از مقوم‌های این هویت‌یابی و هویت‌زایی است. شهر خلاق دارای شهرت و اعتبار است. نشان‌ساز است و فرهنگ و هنر نقش اساسی در اعتبار یک شهر دارد.»
روشن کردن چراغ شهرهای خاموش
وزیر فرهنگ و ارشاد در ادامه از شهرهای خاموش صحبت کرد؛ شهرهایی که مثل آتشفشان‌های خاموش‌اند. «تقویت انگیزه‌های تداوم در شهرها یکی از این اهداف شبکه شهرهای خلاق است؛ انگیزه‌های تداوم در شهرهایی که سابقه و صبغه داشته‌اند اما دچار انقطاع نسلی شده‌اند. این‌ که مسیر شهرهای خلاق فرهنگ و هنر، انگیزه‌های تداوم را در این شهرها ایجاد کند تا انرژی تازه‌ای به دست آورند.»
به گفته او دومین دومین هدف‌گذاری این است که ما مزیت‌های رقابتی را شناسایی و تقویت کنیم زیرا این کار هم در چرخش اقتصادی و تعالی فرهنگ نقش دارد و هم این‌که با شناخت مزیت‌ها، فرصت‌های جدیدی کشف می‌شود و بستری می‌شود برای تولید اتفاقات تازه. صالحی هدف‌گذاری سوم این طرح را افزایش احساس تعلق به شهر دانست و گفت هدف‌گذاری چهارم این‌ است که شهرها حس کنند شهر فقط با حوزه‌های اقتصاد و خدمات کلاسیک شناخته نمی‌شود. وزیر فرهنگ پنجمین هدف را ایجاد نشاط شهری عنوان کرد و گفت: «هر شهری با هر هنری در موضوعات مختلف مانند موسیقی، هنرهای تجسمی، خوشنویسی و … که شناخته می‌شود از طریق این طرح فرصتی برای حضور مردم در این شهرها ایجاد شود.»
ایران تهران نیست
در این مراسم همچنین مجتبی حسینی، معاون امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سخنانی گفت: طرح «شبکه‌ شهرهای خلاق فرهنگ و هنر» کشور با پژواکی شنیدنی می‌گوید «ایران تهران نیست»، هرگوشه‌ این مرز پرگوهر، سرچشمه‌ هنر است و فرزندان برومندش در آن ماهر و کاردان.
او با بیان این‌که موجب و موجد هر تمدنی، جامعه‌ای است آراسته و مزین به بهترین ویژگی‌های آن فرهنگ، بیان کرد: «طرح شبکه شهرهای خلاق فرهنگ با این رویکرد کار خود را آغاز کرد و دیباچه‌ کار، پژوهشی ارزشمند شد در سه مجلد که آرای تاریخی،‌ جهانی و کارشناسانِ زبده معاصر را در کنار یکدیگر قرار داد و فرصت‌های فراموش‌شده را بازنمایاند. طرحی که دایره‌ شمولش فرهنگ و هنر در تمام رشته‌ها و فعالیت‌های هنری است از هنرهای سنتی و صنایع‌دستی که همکاران عزیزمان در وزارت میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری در کنارمان بودند تا وزارت کشور و سازمان شهرداری‌ها و انجمن‌ها و اصناف عرصه فرهنگ و هنر و تمامی خانواده بزرگ فرهنگ و ارشاد اسلامی.»
حسینی افزود: «فرآیندی که بر آمایش و آموزش و آزمایش و پژوهشِ مستمر استوار شد. ۹۶۰۰ نفر ساعت آموزش در سراسر ایران و تهیه و تمهید صدها پرونده‌ برآمده از شوق و ذوق برنامه‌ریزان دغدغه‌مند شهرهای ایران و مشارکت ده‌ها استاد و کارشناس کارآزموده حتی در روزهای سخت کرونایی مانع این حرکت نشد.»
او اضافه کرد: شبکه شهرهای خلاق فرهنگ و هنر پدیده‌ای پویاست و با سنجش و ارزیابی‌های مکرر شهرهای عضو در تحقق و اجرای برنامه‌های ارائه‌شده و همچنین پیوستن شهرهای جدید و توسعه موضوعات در دوره‌های آینده، راهی روشن را پیش ‌رو خواهد داشت.
367 شهر آمدند
بر اساس گفته‌های ابراهیم حیدری، مدیرکل دفتر مطالعات و کتاب و کتابخوانی وزارت فرهنگ و ارشاد و دبیر اجرایی «شبکه‌های شهرهای خلاق فرهنگ و هنر» فراخوان این طرح در سال ۹۸ اعلام شد و ۳۶۷ شهر اعلام آمادگی کردند و در همه استان‌ها کارگاه‌های برنامه‌ریزی فرهنگی و هنری برگزار شد. در این کارگاه‌ها آموزش صورت گرفت و در نهایت ۲۶۷ شهر برنامه‌های خود را به دبیرخانه فرستادند. در ادامه گروه‌هایی ارزیاب متشکل از ۹ تیم تشکیل شد و برنامه‌های ارسالی به دبیرخانه در چند مرحله مورد داوری قرار گرفت. بر اساس این داوری‌ها ۱۴۳ شهر به مرحله نیمه‌نهایی راه یافت و در داوری پایانی ۶۰ شهر به مرحله پایانی رسید.