شهادت دو تن از محیط‌بانان استان زنجان در آغازین روزهای سال‌جاری موجب تالم خاطر و نگرانی دوستداران محیط زیست کشور شد. قساوت متخلفان در اقدام به شلیک تیر خلاص به حافظان طبیعت و ضابطان قضایی حکایت از عدم کفایت قوانین بازدارنده و وجود خلاهای جدی در سیاست‌های حمایتی برای محیط‌بانان دارد. تقابل میان تخریب‌گران محیط زیست با حافظان محیط زیست گرچه طی دهه‌های اخیر در کشورهای مختلف جهان افزایش یافته ولی گویی در کشور ما به‌واسطه در سایه قرار گرفتن اهمیت محیط زیست بالاخص جایگاه سازمان متولی آن از حیث اعتبارات و امکانات موجب تشدید این معضل و مضاعف گردیدن پیامدهای آن شده است. با وجود وسيع شدن ابعاد مسائل محيط‌زيست طي يك دهه گذشته در ایران، كماكان روش‌هاي پايش و نظارت ما بر همان سبك و سياق قديم می‌گردد. روش‌هايي كه به گواه آمار بیانگر نقصان اساسی و ضعف مشهود در نحوه مواجهه و کنترل تخلفات و تخریب‌های فزاینده در حوزه‌های متنوع و متکثر محیط زیست همچون انتشار آلودگی‌ها، کشتار حیات وحش، آتش‌سوزی‌ها و… است.
امروزه «پایش‌های هوشمند» به عنوان ابزاری موثر برای مدیریت محیط زیست در تمامی عرصه‌های این حوزه در سطح جهان کاربردهای گسترده‌ای یافته است و در کشور ما نیز رفته رفته در بخش های مختلف محیط زیست بالاخص حوزه محیط زیست انسانی و پایش آلاینده‌ها روندی رو به رشد و تکوین دارد. هرچند شرايط سياسي كشور به لحاظ تحريم‌ها موجب کندی در بهره گیری از این زیرساخت ها و سازوکارهای کنترلی شده ولی توجه به ظرفیت‌های متخصصین ایرانی واتكا به توانمندی‌های داخلی برای حرکت سریع تر در این مسیر می‌تواند راهکار مناسبی برای رفع مسائل موجود باشد. هوشمندسازي پايش‌ها مي‌تواند در رصد برخط آلاينده‌هاي خروجي صنايع و پايش جنگل‌ها، حيات‌وحش، تالاب‌ها، رودخانه‌ها و درياچه‌ها به كار رفته و با ارايه مستندات موثق و قابل دفاع براي پيگيري تخلفات در محاكم قضايی باعث تصميم‌گيري سريع، بهنگام و اثرگذار شده و از تخريب‌ها، آلودگي‌های محيط‌ زيست و درگیری‌های فرساینده میان محیط‌بانان و شکارچیان غیرمجاز بكاهد. سامانه‌های هشدار حريق، سنسورهای آنلاين آلودگی، استفاده از پهپادها، سيستم‌های سنجش از دور و ساير فناوري‌های جديد می‌توانند تغييراتی اساسی در نحوه نظارت و پايش محيط‌ زيست در كشور پديد آورند. به حداقل رساندن حضور ماموران و بازرسان محيط‌زيست در پايش صنايع يا مناطق صعب‌العبور و زيستگاه‌های حساس، جلوگيري از حضور متخلفان شکار و امكان اقدام در مراحل آغازين آتش‌سوزی‌ها يا آلودگي‌ها از جمله نتايج پايش‌های نوين محيط‌ زيست محسوب می‌شود كه می‌توان با پيش‌بينی منابع مالي و بهره‌گيری از ظرفيت بخش‌های تخصصی مرتبط بدان دست يافت. به هر طریق، در عصر الكترونيك و در حالي كه امروزه در بسياری از كشورها مداخله مستقيم نيروي انساني در حفاظت از عرصه‌های محيط‌ زيست جاي خود را به سيستم‌های هوشمند داده است، جای تامل دارد كه ما به جای ارتقای نحوه پايش‌ها، به‌دليل عدم تكافوی نيروی انسانی (محيط‌بان يا كارشناس)، از مواجهه اثربخش با مسائل پیش روی عقب بمانيم و همچنان از روش‌های قدیمی و بعضا منسوخ در نظارت و پايش محيط‌ زيست بهره ببريم. تغییر رویکرد و ارتقای روش‌های نظارتی با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین می‌تواند به عنوان راهکاری مهم در حل مسائل بغرنج کنونی محیط زیست کشور به کمک آمده و از جان محیط‌بانان عزیز و مدافعان محیط زیست این مرز و بوم صیانت کند.