یک ماه پیش همین روزها بود که داوود با خودش پیمانی تازه بست. روزی که گعده زنبور عسل و پروانه و گنجشک از هم پاشید و او آن را یکی از سخت‌ترین لحظات در زندگیش دید. لحظه‌ای سخت که شاید با هربار شکست خوردن در بالا بردن وزنه‌ها برابری می‌کرد. آن روز خوب در خاطرش مانده است. روزی که گنجشک روی فیلتر سیگارِ پرتاب شده روی سنگ‌فرش بلوار معلم رامسر نشست، گنجشک برنخاست، نًکش را که روی زمین گذاشت، تلوتلو خورد. نکش در گل ماند و دیگر آن پرنده سابق نشد. او قبل‌تر دیده بود که پروانه هم در همین وضعیت افتاده، زنبور بال‌هایش را تکان داده اما پروازی در کار نبوده. گعده جنبندگان که از هم می‌پاشید، غم روی غم‌های داوود می‌نشست و غصه به غصه‌های قبلش اضافه می‌شد. او آن روز تلاش کرد تا از گنجشک تصویری ثبت کند، جلو رفت و نجاتش داد، باقی جنبندگان اما هر روز از دست می‌رفتند، هر روزی که فیلتر سیگاری روی زمین می‌نشست و در هوای رامسر مرطوب می‌شد و نیکوتینش مثل سم عمل می‌کرد. داوود با خودش عهد بست تصویری که به تماشایش نشسته بود، دیگر تکرار نشود.داوود ملکی، هر روز، روزی دو ساعت با کیسه‌ای بزرگ و چند دست دستکش راهی بلوارها و خیابان‌های رامسر می‌شود و فیلترهای سیگار روی زمین مانده را جمع می‌کند. سیگارهای ناتمام دود شده‌ای که روی زمین رها شدند، درون کیسه او می‌روند و بعد راهی سطل زباله می‌شوند. کیسه باید تا انتهایش پر باشد تا این پیشکسوت وزنه‌برداری به تمام شدن کار رضایت دهد. کاری که درکنار ورزش ساعت‌های این روزهایش را پر کرده است. «در خاطرم هست که چند سال پیش یکی از شاگردان من، یکی از شاگردان خلف من، با گروهی 100 نفره جمع می‌شدند و در ایام عید یا مناسبت‌هایی که مردم احیانا بیشتر در خیابان‌ها بودند و زباله می‌ریختند، زباله‌هایشان را جمع آوری می‌کرد، سیگار، ظروف یکبار مصرف و …» کاری که حالا انگار جرقه ای برای کار او شده است. ملکی از اعضای کمیته ملی المپیک بود، مربی فدراسیون‌های جهانی وزنه برداری که مدتی هم در تیم ملی والیبال مسئول بدنسازی بوده، این روزها در رامسر زندگی می‌کند و علاقه خودش به محیط زیست را از راه جمع کردن فیلتر سیگار، ارضا می‌کند. علاقه‌ای که از کودکی بوده و حالا به فهم بیشتر او هم کمک کرده است. او می‌گوید نیکوتین فیلتر سیگار با رطوبت هوای رامسر که در هم ممزوج می‌شوند، ماده‌ای سمی ایجاد می‌کند که حشرات ریز و مفید را از بین می‌برد. گفته‌ای که مسئولان محیط زیست هم تاحدودی آن را تایید می‌کنند، فاطمه اکبرپور سال گذشته معایب فیلتر سیگار رها شده را در چند ماده‌ای سمی که راهی طبیعت می‌کرد، خلاصه کرده بود. رئیس اداره محیط زیست انسانی استان تهران به ایسنا گفته بود: «هیدروکربن‌های پلی آروماتیک، نیتروز آمین‌ها، آمین‌های آروماتیک، فرمالدئید، استالدئید، بنزن و فلزات سمی نظیر آلومینیوم، روی، سرب، سلنیم، کرم، نیکل و کادمیم از جمله مواد خطرناک ساطع شده از فیلتر سیگار است که خاصیت سرطان‌زایی هم دارد.»
فیلتر سیگارهای جان سخت
داوود ملکی می‌گوید گاهی این فیلترهای سیگار را در میان شمشادهای چند ساله پیدا می‌کند. شمشادهایی که 70 یا 80 سال سن دارند. او می‌گوید رفتگران گاهی ناخواسته هنگام از تمیزکردن خیابان‌ها بدون توجه به فیلترهای سیگار در خاک خیابان، آن را به سمت باغچه‌ها هدایت می‌کنند گاهی هم فیلتر سیگاری از دست جوانی می‌افتد و باد آن را راهی باغی کوچک در حاشیه بلوار یا خیابان می‌کند و باغچه‌ها رفته رفته در استات سلولز یا همان فیلتر سیگار دفن می‌شوند و سرب و آرسن و نیکوتین به خورد خاکشان می‌رود. استات سلولزی که جان سخت است و دویچه وله چندی پیش در پژوهشی نوشته بود که این ماده مثل میکرو پلاستیک همه جای زمین یافت می‌شود، تجزبه‌اش بسیار کند است و شاید تا حدود ده سال در طبیعت باقی بماند: «ذرات استات سلولز مانند میکروپلاستیک‌ها همه‌جای کره زمین یافت می‌شوند، حتی در اقیانوس‌ها.»
از ماسک معلق روی زمین عصبانیم
او این روزها هیدروتراپی هم می‌کند، متخصص طب ورزش است و به شاگردانش به دلیل شرایط کرونایی از راه دور آموزش می‌دهد، او که سال‌ها مسئول استعدادیابی آکادمی المپیک هم بوده است و از نام حسین رضا‌زاده و سهراب مرادی به عنوان ثمره کارش نام می‌برد، می‌گوید علاقه زیادی به فعالیت‌های بیشتر در حوزه محیط زیست دارد اما اگر آن را یاد بگیرد: «من عاشق محیط زیستم اما فقط علاقه کافی نیست، ما راهنمایی هم نشدیم و یاد نگرفتیم که چگونه باید علاقه و عشقمان به طبیعت را بروز دهیم، نه صداوسیما درست آموزش داده نه معلم خوبی داشتیم.» او می‌گوید خانواده، همسر و دخترش هرگز باکارش مخالف نبودند اما بودند کسانی که کارش را موثر نداستند و شان مربی جهانی را را بالاتر از جمع کردم فیلتر سیگار دانستند. با این حال او در کارش ثابت قدم است. ملکی می‌گوید این روزها از یک چیز دیگری هم عصبانی می‌شود؛ دیدن شمایل ماسک روی آسفالت خیابان‌ها. «پشت سر آدم‌ها راه می‌افتم و بارها شده که به افراد گفتم ببخشید، من دیدم که ماسکتان از جیبتان افتاد، بعد از این جمله آدم‌ها تشکر می‌کنند و به روی خودشان نمی‌آوردند که خودشان آن را انداخته بودند، همین حرف و رفتار شاید باعث شود که چنین اتفاقی دیگر تکرار نشود.»
مربی ورزش، مروج محیط زیست هجده ساله
آوازه کار قهرمان جهانی، حالا به گوشه و کنار ایران هم رسیده، او که روزگاری بهترین مربی سال بود حالا به مربیِ مروج حفاظت محیط زیست تبدیل شده است: «بارها دوستانم در جاهای مختلف ایران به من زنگ می‌زنند و می‌گویند، می‌خواهی برایت کارگری بفرستیم تا در این راه کمکت کند؟ من می‌گویم این کار با کارگر آوردن و کارهای یدی پیش نمی‌رود، باید به این کار علاقه داشت.» او می‌گوید حالا تعدادی از شاگردانش در کشورهای دیگر نیز به همراه دوستانشان به جمع کردن فیلتر سیگار روی آوردند و فیلتر سیگارهای روی زمین مانده را جمع می‌کنند. برآوردهای وزارت بهداشت نشان می‌دهد که هرسال حدود 40 میلیارد نخ سیگار در کشور سوزانده می‌شوند، اگر به طور متوسط نیمی از این فیلترها در طبیعت رها شوند و باران رویشان را بپوشانند، هرکدام می‌توانند، بیش از یک متر مربع از زمین زیرشان را آلوده به سم کنند. آمار دیگری که یکی از مجمع‌های فعال محیط زیست آن را منتشر کرده است، نشان می‌دهد که سالانه حدود 7 هزار میلیارد ته سیگار با وزنی حدود 400 میلیون کیلوگرم در جهان دورریخته می‌شود. این عدد در ایران به حدود 371 هزار کیلوگرم می‌رسد.
سیگارهایی که تنها تعداد محدودی از آنها در کیسه داوود ملکی و سایر مروجان در انجمن‌های محیط زیستی می‌رود. او می‌گوید کم و بیش بودند کسانی که بعد از کار او تلاش کردند تا فیلتر سیگارشان را در جعبه‌ای یا محفظه‌ای دور از چشم طبیعت نگه دارند. تداعی و تکرار خاطره سالروز عهد و پیمان، داوود ملکی هنوز برایش تلخ است. او در فیلمی که در فضای مجازی منتشر شده هم روی آن تاکید می‌کند، خاطره‌ای تلخ که حالا ثمره‌ای بزرگ برایش داشت: «هجده ساله شدم، اگر هجده ساله نبودم که نمی‌شد این کار را کرد.»