نزدیک آمده، به قدری نزدیک که زمین بازی بچه‌ها شده. توپ در میانه آن بالا و پایین می‌پرد، بچه‌ها هم. به قدری نزدیک آمده بود که چند خانواده مجبور به عقب نشینی شدند. می‌گویند قرمزی قاطی رنگ پوست عده‌ای دیگر ساحل نشینان شده. آن‌هایی که خانه‌هایشان کنار خور بوده خاطره‌ی مشترکشان از ساعات پایانی شب بوی گندی است که در فضا پخش می‌شد، بو، هر شب همزمان با ساعت‌هایی که نباید در خیابان تردد کرد، در شهر پخش و پلا می‌شود. به جای تمام ماشین‌ها و افرادی که تا همین چند ماه پیش در خیابان تردد می‌کردند، در خیابان می‌پلکد. بو از فاضلاب است. قرمزی رنگ پوست هم از همان است. خانواده‌ها هم به همین خاطر عقب نشستند. بندرعباسی‌ها می‌گویند همه چیز از فاضلاب است.

دریا همیشه مامن فاضلاب بود. از دیرباز این خورها بودند که فاضلاب را دست به دست می‌کردند و به دریا می‌ریختند. می‌گفتند دریا بزرگ است و سخاوتمند. فاضلاب را با خودش می‌کشد و به دورها می‌برد. ماهیان مرده و آب تیره و پوست اگزما‌زده اما از سخاوت دریا حکایت نمی‌کرد. بعدها فهمیدند که دریا از پس همه فاضلاب بر‌نمی‌آید. شهری که جمعیتش زیاد شده بود و فاضلاب بیشتر. فهمیدند که باید تا حدی از گند فاضلاب گرفته شود و بعد سینه‌خیز راهی دریا شود. تصفیه‌خانه را ساختند، قرار بود فاضلاب اول تصفیه شود و بعد روانه آب شود. چرخ تصفیه خانه اما از همان روزهای اول لنگ می‌زد، آبی که از آن بیرون می‌آمد، سالم نبود. هیچ سالم نبود.

ماهیان در آب می‌میرند

رئیس اداره محیط‌زیست بندرعباس هفته پیش در نشست خبری وضعیت فاضلاب در این شهر را نگران کننده دانست. حبیب مسیحی تازیانی گفته بود: «co فاضلاب بندرعباس سه برابر، BOD آن دو و نیم برابر و میزان آلودگی میکروبی آن شش برابر استاندارد است و این موضوع علاوه بر بیماری برای شهروندان موجب مرگ‌ومیر آبزیان و پدیدار شدن مواردی همچون کشند قرمز هم می‌شود.» او از باز شدن پای مجامع قضایی به پرونده‌ هم گفته بود.

آب از مواد آلی آکنده شده،سخت شده

مریم سلیمی‌زاده، رئیس اداره مرکز سنجش و آلودگی اداره محیط‌زیست بندرعباس می‌گوید که دیروز برای آخرین بار آبی که از تصفیه‌خانه خارج می‌شود و راهی دریا می‌شود را سنجیده‌اند. او به روزنامه «پیام‌ما» می‌گوید:«نمونه‌برداری می‌گوید که از خروجی تصفیه خانه که بعد از آن به خور می‌ریزد و در نهایت منتهی به دریا می‌شود، پارامتر شاخص محیط‌زیستی مثل سی‌او‌دی ، کولی فروم گوارشی و کولی فروم کل بالاتر از حد استاندارد است.» این شاخص‌ها به زبان ساده مبین چند نکته‌اند.
COD اکسیژن مورد‌نیاز فعل‌و‌انفعال شیمیایی است و به میزان اکسیژنی اشاره می‌کند که به صورت شیمیایی برای اکسیداسیون مواد‌آلی موجود در فاضلاب مصرف می‌شود. COD شاخص کل ترکیبات آلی موجود در فاضلاب است، یعنی مواد‌آلی غیرقابل تجزیه . هر قدر که این عدد بالاتر رود، نشان می‌دهد که فاضلاب دارای مواد پیچیده‌ی آلی است و یعنی آدر فرآیند تصفیه، باید تصفیه فاضلاب باید اول تصفیه شیمیایی شود. سلیمی‌زاده می‌گوید: «حد مجاز بی‌او‌دی ورودی به آب‌های سطحی 100 است اما مقداری که ما سنجش کردیم بالای 300 است، یعنی 3 برابر حد استاندارد» این عدد یعنی فاضلاب بندرعباس آن‌طور که باید تصفیه شیمیایی نمی‌شود. سلیمی‌زاده می‌گوید: « مسلما این شاخص روی محیط‌زیست موثر است، بعضی می‌گویند دریا قدرت خودپالایی دارد اما این صحبت‌ها صحیح نیست چون این مقدار قطعا روی سلامت شهروندان و محیط‌زیست تاثیر منفی دارد» او می‌گوید این روزها بوی تصفیه‌خانه فاضلاب هم در کل شهر می‌پیچد و تنفس را ناممکن می‌کند و اهالی نزدیک به خور احتمالا شرایط دشواری دارند.

اصلا انگار تصفیه خانه‌ای وجود ندارد

شورای شهری‌ها هم نسبت به وضعیت فاضلاب گلایه دارند. کیانوش جهانبخش، عضو شورای شهر بندرعباس که یک‌بار در سال 94 در یک حرکت نمادین جلوی یکی از کانال‌های فاضلاب ایستاده بود، به «پیام‌ما» می‌گوید: که بعد از اعتراض او یک پیمانکار برای اصلاح ساختار تصفیه‌خانه انتخاب شد تا بتواند آن را اصلاح کند و آب را بازچرخانی کند اما پساب خروجی به قدری زیاد است که به نظر اصلا تصفیه‌خانه‌ای وجود ندارد: «شورا و شهرداری همان زمان تحت فشار قرار گرفتند تا قراردادی امضا شود و شرکت بتواند تسهیلات بگیرد.» او می‌گوید که شرکت اهلیت لازم برای اجرای پروژه را نداشت و تصفیه‌خانه همچنان استاندارد نیست: «شرکت به زعم سازمان برنامه و بودجه وضعیت قرمز دارد، شرکت ژرف کار جم هم بدهی دارد و هم ناکارآمد است.» او ناکارآمدی را دلیلی برای به اتمام رسیدن پروژه تصفیه خانه می‌داند. جهانبخش اما از پیشنهاد تازه برای تصفیه فاضلاب‌خانه‌ها می‌گوید: «جلسات متعددی با وزارت نیرو و شرکت آب‌و‌فاضلاب تشکیل دادیم، بنا بر این شد که صنایع غرب استان شرکت توسعه زیرساخت را تشکیل دهند که تشکیل دادند و قرارداد شرکت ژرف کار جم ملغی شود و طی پروسه دیگری صنایع بتوانند آب را بگیرند و تصفیه‌خانه را اصلاح کنند، پساب را بگیرند، خودشان آب را شیرین کنند و سهم خودشان را بردارند و سهم مردم را بدهند، دادستان هم به ماجرا ورود کرده است، اما به اختلاف مالی برخورد کردند و و پیمانکار رقم بیشتری مطالبه می‌کند.» او امیدوار است که با ورود دادستان ماجرا زودتر حل‌و‌فصل شود.

روان فاضلاب‌ها کمترند

بیش از 50 درصد فاضلاب بندر اما بدون این‌که راهی تصفیه خانه شود، وارد خور و دریا می‌شود. این را اغلب فعالان محیط‌زیست و شورای شهری‌ها هم تایید می‌کنند. فاضلاب خام در مناطق فرسوده که هنوز به شبکه فاضلاب سطحی متصل نشدند، راهی آب می‌شود. سلیمی‌زاده البته مقدار آن را نسبت به آبی که از تصفیه‌خانه خارج می‌شود کمتر می‌داند. او می‌گوید: «بالغ بر 90 هزار متر مکعب در روز خروجی فاضلاب تصفیه شده است و این در مقیاس با روان فاضلاب کمتر است.»اهالی می‌گویند فاضلاب گردشگران را از شهر فراری می‌دهد. «کنار یکی از بزرگترین هتل‌های شهر خور گورسوزان است که کنار آن نفس نمی‌توانید بکشید.» این را یکی از خبرنگاران محلی به «پیام‌ما» می‌گوید. فاضلاب و تاثیرات منفی آن تا جلوی در خانه‌ها آمده است. محیط‌زیست می‌گوید بهترین کار توسعه تصفیه‌خانه است. این‌که جای دیگر تصفیه خانه دیگری احداث شود تا کمک کننده وضعیت باشد. زیرا با افزایش جمعیت روز به روز حجم ورودی بیشتر می‌شود. علی رغم پیگیری‌های «پیام‌ما»، شرکت آب و فاضلاب استان پاسخی نداد. اما بندرعباس تنها شهری نیست که وضعیت فاضلابش آشفته است. اهواز، دورود، بسیاری از نقاط شهر کرج هم در آستانه غرق شدن در فاضلاب‌اند.