با وجود منع تردد خودروهای دیزلی، غلظت دی‌اکسید گوگرد افزایش یافته است

سکونت آلودگی در کلانشهرها

رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم‌:  هزار موتورسیکلت رسوبی در پارکینگ‌ها وجود دارد که ۹۰ درصد آن‌ها، فرسوده هستند و موضع سازمان محیط‌زیست این است که موتور‌ها نباید وارد چرخه مصرف شوند، بلکه باید اسقاط شوند

|پیام ما| در تهران و اصفهان، کوه‌ها پشت دودهای سیاه آلودگی پنهان شده‌اند. از قبل پیش‌بینی‌شده بود که با تداوم پایداری هوا، آلودگی ادامه یابد و همین‌طور هم شد. تهران دیروز چهارمین روز مداوم آلودگی شدید هوا را تجربه کرد و اصفهان سومین روز را. روز گذشته علاوه بر این دو شهر، اهالی خراسان‌رضوی، زنجان، آذربایجان شرقی و البرز هم در هوای ناسالم نفس کشیدند و جست‌وجو برای یافتن عامل این آلودگی و پیدا کردن راهکار آن، به جلسات مختلف مسئولان انجامید و خروجی این جلسات توصیه‌هایی برای خودداری از تردد غیرضروری، تصمیمی برای یک تعطیلی احتمالی در هفته آینده و محدودیت‌هایی برای تردد خودروهای دیزلی بود. ادامه این روند در شرایط همه‌گیری کرونا در حالی است که پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد با پایداری هوا، آلودگی هوا در کلان‌شهرها تا هفته آینده شدت خواهد یافت.

با وجود منع تردد خودروهای دیزلی از روز شنبه در تهران، غلظت آلاینده دی‌اکسید گوگرد افزایش یافته است. این خروجی اطلاعات شرکت کنترل کیفیت هوای تهران است و مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران از آن نتیجه گرفته که «منابع ثابت آلاینده از جمله نیروگاه‌ها، صنایع و… از سوخت غیراستانداردی استفاده می‌کنند که گوگرد زیادی دارد، مانند گازوئیل، پرگوگرد یا سوخت مازوت.» محیط‌زیست استان اما هر بار با اصرار سوزاندن مازوت را رد کرده و فهرست واحدهای صنعتی تعطیل‌شده را رو کرده است: «از ابتدای هفته تاکنون در مجموع بیش از یک هزار و ۹۸۰ واحد صنعتی توسط گشت‌های محیط‌زیست در سطح استان پایش شدند که از این میان ۱۱ واحد آلاینده پلمب شد.» بر اساس آنچه محیط‌زیست استان تهران از این بازدیدها گزارش داده به «فعالیت‌های کارگاهی پراکنده» که «هرچند اندک» ظرفیت سوزاندن مازوت داشتند هم اخطار لازم صادر شده و جلوی ادامه فعالیتشان را گرفته‌اند.

این‌ها در حالی است که عیسی کلانتری، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست دیروز در جلسه هیات دولت نیز بار دیگر پای مازوت را پیش کشید و گفت: «بخش عمده‌ای از آلایندگی هوای تهران به سوخت مازوت مربوط می‌شود که در نیروگاه‌ها و صنایع می‌سوزانند، همچنین بخش دیگری به تردد خودروهای سنگین گازوییل‌سوز بر می‌گردد که باید استاندارد تهران بر اساس اختیاراتی که دارد تصمیم بگیرد در چنین شرایطی از رفت‌و‌آمد خودروهای دیزلی جلوگیری شود، همچنین باید تکلیف نیروگاه‌ها روشن شود ما نمی‌توانیم به صرف این‌که می‌خواهیم برق تولید کنیم و گاز نداریم به صنایع مازوت بدهیم تا به جای سوخت استفاده کنند و هوای شهر را به این روز بیندازیم.»

اصفهان، صنایع و مازوت

صبح دیروز همه ایستگاه‌های سنجش آلودگی در استان اصفهان به رنگ قرمز درآمدند و شاخص روزانه کیفیت هوا در سامانه پایش کیفی هوای کشور، نشان داد که ایستگاه استانداری اصفهان با شاخص 185 آلوده‌ترین نقطه استان است. در حالی که کیفیت هوا در شاهین‌شهر نیز ناسالم شده بود، نماینده مردم این شهر از وزرای نیرو و نفت خواست که از به کارگیری سوخت مازوت در نیروگاه‌های اصفهان جلوگیری کنند.. حسینعلی حاجی دلیگانی، نماینده شاهین‌شهر در تذکری شفاهی گفت: «شهرهای استان اصفهان به دلیل سطح بالای آلودگی هوا رسما تعطیل شده است، اما با این وجود، وزارت نیرو و نفت تصمیم گرفتند سوخت مازوت به جای گاز در نیروگاه‌های استان نظیر نیروگاه‌های شهید منتظری و اسلام مصرف شود، سلامت مردم به مخاطره افتاده است، اکنون که گاز مصرف می‌شود مردم نمی‌توانند به خوبی نفس بکشند، وای به حال زمانی که بخواهند به جای گاز مازوت استفاده کنند، هیات رئیسه مجلس از سازمان محیط‌زیست، رئیس جمهور و وزرای نیرو و نفت بخواهند چنین اقدامی نکنند.» اگرچه او به نیروگاه شهید منتظری اشاره کرد اما این مجموعه صنعتی دو روز پیش در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که مازوت نمی‌سوزاند. 

نیروگاه‌های تهران و سوخت غیراستاندارد

سازمان حفاظت محیط‌زیست بارها تاکید کرده که در شهرهایی مثل تهران و اصفهان هیچ یک از صنایع و نیروگاه‌های مهم و تاثیرگذار بر آلودگی هوا تاکنون از سوخت مازوت استفاده نکرده‌اند. محمد رستگاری، معاون نظارت و پایش اداره حفاظت محیط‌زیست استان تهران پیش از این درباره افزایش غلظت آلاینده دی‌اکسید‌گوگرد که ارتباطی مستقیم با مصرف سوخت‌های غیراستاندارد در نیروگاه‌ها و صنایع دارد، گفته بود که گرچه افزایش دی‌اکسید‌گوگرد اهمیت زیادی دارد اما عامل اصلی آلودگی هوای تهران ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون است که خودروهای دیزلی مهم‌ترین نقش را در انتشار آن دارند. با این همه در حالی که با پیش‌بینی آلودگی هوا مدیریت شهری تصمیم بر این گرفت که از روز شنبه تردد خودروهای سنگین و دیزلی مانند کامیون، تریلی، جرثقیل، حمل مصالح و نخاله‌های ساختمانی در سطح استان تهران ممنوع شود، شواهد نشان از آلایندگی صنایع دارد. ایسنا با تکیه بر آمار شرکت کنترل کیفیت هوای تهران نوشته است که غلظت دی‌اکسید گوگرد نسبت به روزهای گذشته افزایش داشته است. بر اساس این آمار میانگین غلظت ۲۴ ساعته آلاینده دی‌اکسید‌گوگرد در روزهای ۲۹ و ۳۰ آذر و ۱ دی ماه (یعنی روزهای پیش از اعمال محدودیت تردد دیزلی‌ها) ۹.۲۲PPB بوده است اما این میانگین طی روزهای ۶، ۷ و ۸ دی ماه و همزمان با ممنوعیت تردد دیزلی‌ها در تهران به ۱۳.۴۹PPB رسیده است.

از سوی دیگر میانگین غلظت آلاینده دی‌اکسید گوگرد در ساعات ۲۲ تا ۴ صبح روزهای ۲۹ و ۳۰ آذر و ۱ دی ماه (یعنی روزهای پیش از اعمال محدودیت تردد دیزلی‌ها) ۹.۴PPB بوده است اما این رقم طی روزهای ۶، ۷ و ۸ دی ماه و همزمان با ممنوعیت تردد دیزلی‌ها در تهران به ۱۲.۰۸ رسیده است.

حسین شهیدزاده، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران درباره چرایی افزایش غلظت آلاینده دی‌اکسید گوگرد در تهران با وجود ممنوعیت تردد خودروهای دیزلی می‌گوید: «با فرض معادل بودن سرعت وزش باد در هر دو بازه زمانی می‌توان گفت که اضافه انتشار آلاینده دی‌اکسید گوگرد توسط منابع ثابت درون و برون شهری صورت گرفته است. از آنجایی که تردد شبانه خودروهای دیزلی در سطح شهر ممنوع شده است، می‌توان نتیجه گرفت که منابع ثابت آلاینده از جمله نیروگاه‌ها،صنایع و… از سوخت‌های غیراستانداردی استفاده می‌کنند که گوگرد زیادی دارد مانند گازوئیل پرگوگرد یا سوخت مازوت.»

به گفته او افزایش غلظت آلاینده دی‌اکسید گوگرد روی تشکیل ذرات معلق اثرگذار است و می‌توان گفت که پایه تشکیل ۳۰ درصد از ذرات معلق سولفات‌ها هستند. این یعنی گوگرد می‌تواند تاحدی پایه تشکیل ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون – به‌عنوان عامل اصلی آلودگی هوا در روزهای اخیر – باشد.

ترخیص موتورهای فرسوده و تداوم آلودگی

مازوت و صنایع آلاینده اما تمام ماجرای آلودگی هوای تهران نیست. از آبان‌ماه امسال خبر‌هایی درباره ترخیص چند هزارتایی موتورسیکلت‌های رسوبی را می‌شنویم؛ موتورسیکلت‌های رسوبی همان دسته موتورسیکلت‌هایی است که به دلیل تخلفات رانندگی توسط پلیس توقیف و در پارکینگ‌ها نگهداری می‌شود. سازمان محیط‌زیست به شدت مخالف ترخیص این موتورهاست، چون معتقد است ۹۰ درصد این‌ها فرسوده هستند و باید از رده خارج شوند.

عصر ایران گزارش داده که در چهل و پنجمین جلسه کارگروه ملی کاهش آلودگی هوا که دیروز (چهارشنبه) در سازمان محیط‌زیست با موضوع «اثرات زیست‌محیطی ترخیص موتورسیکلت‌های رسوبی»، هیچ نماینده‌ای از پلیس راهور کشور حضور نیافت. در این جلسه محمد مهدی میرزایی قمی، رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان محیط‌زیست، با اشاره به سهم منابع ثابت و متحرک در انتشار آلودگی هوا، گفت که در کلان‌شهر‌ها سهم اصلی آلودگی هوا مربوط به منابع متحرک است که در کنار وسایل نقلیه سنگین و سبک، «موتورسیکلت‌ها» هم سهم قابل توجهی در تولید آلاینده‌ها گازی و ذرات معلق دارند. به گفته او ۸۳۰ هزار موتورسیکلت رسوبی در پارکینگ‌ها وجود دارد که ۹۰ درصد آن‌ها، فرسوده هستند و موضع سازمان محیط‌زیست این است که موتور‌ها نباید وارد چرخه مصرف شوند، بلکه باید اسقاط شوند. 

میرزایی همچنین با اشاره به این‌که موتورسیکلت‌های بدون صاحب، در اختیار ستاد اجرایی فرمان امام (ره)، قرار می‌گیرد، گفت: «با وجود مکاتباتی که از سال ۹۷ با مدیران این ستاد داشتیم، شاهدیم که آن‌ها موتور‌های رسوبی را به مزایده می‌گذارند و وارد چرخه حمل‌و‌نقل می‌کنند، درحالی‌که این‌ها هم باید اسقاط شوند.»

در ادامه این جلسه مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران هم ضمن اشاره به آلایندگی موتورسیکلت‌های رسوبی تاکید کرد که رقم مالی که برای اسقاط موتورسیکلت‌ها در نظر گرفته شده، پایین است و جذابیتی برای شهروندان ندارد.

سمیه رفیعی، رئیس فراکسیون محیط‌زیست مجلس، هم گفت: «با این‌که هوای تهران و تعدادی از کلان‌شهر‌ها به شدت آلوده است، هنوز بیشتر جلسات حالت نمایشی دارد و قدم عملیاتی برای حل معضل آلودگی هوا برداشته نمی‌شود. در حالی‌که دستیابی به هوای سالم جز حقوق عامه و از بدیهی‌ترین حقوق شهروندان است.» او با اشاره به ترخیص موتورسیکلت‌های رسوبی تاکید کرد: «نمی‌توان به بهانه اشتغال‌زایی اقداماتی انجام داد که به ضرر سلامت مردم باشد.»

استاندار تهران: آلودگی هوا شاید پایتخت را تعطیل کند 

صحبت درباره موتورسیکلت‌ها به جلسه دیروز کمیته اضطرار آلودگی هوا هم کشید. انوشیروان محسنی بندپی، استاندار تهران با اشاره به سهم ۱۰ تا ۱۲ درصدی موتورسیکلت‌ها در آلودگی هوا گفت: «سه میلیون موتوسیکلت در تهران داریم که زیر ۵۰ مورد معاینه‌فنی دارند و تکلیف شده تا راهور نسبت به توقف موتورسیکلت‌های فاقد معاینه‌فنی اقدام کند، ضمن این‌که همه دستگاه‌های دولتی، بنگاه‌های اقتصادی، صنوف و شرکت‌هایی که از موتور و پپک موتوری استفاده می‌کنند ملزم شدند که از موتور سیکلت‌های فاقد معاینه‌فنی استفاده نکنند.»

در این جلسه همچنین گفته شد که در صورت تصویب هیات دولت احتمال تعطیلی دو روزه تهران در هفته آینده وجود دارد. بندپی با اشاره به میزان بالای مصرف گاز در استان تهران گفت: «امسال میزان مصرف گاز خانگی در استان تهران ۱۲۲ میلیون مترمکعب بود که در ۲۰ سال اخیر رکورد زد.» همچنین مقرر شد همه فعالیت‌های ساختمانی که ذرات معلق را در هوا متصاعد می‌کنند متوقف شوند و موارد استثنایی با معاونت عمرانی استانداری هماهنگی شود؛ همچنین در جلسه گذشته تردد کامیون‌ها در شب ممنوع شده بود و بر اساس جلسه دیروز طبق مصوبه ستاد ملی، تردد کامیون‌هایی که عمر بالای ۲۰ سال دارند ممنوع شد.