تشدید آلودگی هوای تهران و برخی کلان‌شهرها در روزهای گذشته دوباره این پرسش را مطرح کرد که آیا متهم آلودگی هوا، مصرف مازوت در نیروگاه‌ها است؟ این سوالی است که هر سال در فصل‌ سرد و آلوده مطرح می‌شود. امسال سرانجام، هم وزارت نیرو هم سازمان حفاظت محیط‌زیست به صورت رسمی اعلام کردند که به دلیل افزایش مصرف انرژی در کشور و البته دلایل دیگری چون ازدیاد مازوت در انبارها چاره‌ای جز استفاده از این سوخت در نیروگاه‌ها وجود ندارد. وزارت نیرو در عین حال اعلام کرده که برای کاهش مصرف این سوخت آلاینده مردم باید ده درصد از مصرف برق و گاز را کاهش دهند. 

چند روز پس از آن‌که معاون محیط‌زیست انسانی، سازمان حفاظت محیط‌زیست در گفت‌وگو با روزنامه «پیام ما» مصرف سوخت مازوت در فصل سرما را غیرقابل اجتناب دانسته بود؛ عیسی کلانتری، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست استفاده از مازوت در نیروگاه‌ها را تایید کرد. 

به گفته رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست «افزایش مصرف گاز خانگی» موجب شده تا سوخت نیروگاه‌ها از گاز به مازوت تبدیل شود. به گزارش باشگاه خبرنگاران جوان، کلانتری گفت: «کارخانه‌های بزرگی مثل سیمان، مصرف گاز را به نفت کوره تبدیل کردند. متاسفانه سوخت مازوت در کشور افزایش پیدا کرده که ذرات گوگرد زیادی دارد و آلودگی را نیز افزایش می‌دهد، پیش از این نفت کوره صادر می‌شد و در حال حاضر این صادرات متوقف شده است، با این حال مصرف نفت‌خام ۲۵ درصد پالایشگاه‌های کشور تبدیل به مازوت می‌شود و این مقدار مازوت، مازاد بر نیاز کارخانه‌ها است؛ به همین دلیل یا باید پالایشگاه‌ها تعطیل شوند یا به طور کلی مازوت مصرف نشود تا شاهد این میزان آلودگی نباشیم».

کلانتری این را هم گفته که دست این سازمان «برای بستن نیروگاه‌هایی که مازوت مصرف می‌کنند، بسته است» چرا که با این کار با «کمبود شدید برق» مواجه می‌شویم: «متاسفانه مازوت مازادی که تولید می‌شود را نمی‌توانیم صادر کنیم و هیچ کشوری هم به دنبال گرفتن آن حتی به‌صورت رایگان نیست، به همین دلیل پیشنهاد دادیم گاز مورد‌نیاز کارخانه‌هایی که در نزدیکی شهر‌ها قرار دارند تامین شود و فقط کارخانه‌ها و نیروگاه‌هایی که فاصله زیادی با شهر‌ها دارند از مازوت استفاده کنند.»

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست همچنین استفاده از مازوت را در نیروگاه‌های شرق تهران مجاز خواند و گفت که این نیروگاه‌ها می‌توانند از مازوت استفاده کنند، ولی نیروگاه‌های غرب تهران به دلیل این‌که با وزش باد، آلودگی‌ها را به شهر وارد می کنند، باید از گاز استفاده کنند.

این در شرایطی است که مسعود تجریشی معاون محیط‌زیست انسانی سازمان حفاظت محیط‌زیست در مهرماه سال جاری ممنوعیت استفاده از سوخت مازوت در نیروگاه‌ها را ابلاغ کرده بود و گفته بود که یکی از موارد مهمی که اغلب در آلودگی هوای شهرهای بزرگ، به‌خصوص در فصول سرد سال تأثیرگذار است، سوخت نیروگاه‌هاست. بر همین اساس، در ابلاغیه‌ای جدید، استفاده از سوخت مازوت که ماده‌ای سرطان‌زا و برای سلامتی افراد بسیار مضر است در نیروگاه‌ها ممنوع شده بود.

البته او در همان زمان به خبرگزاری تسنیم گفته‌ بود که این مصوبه در شرایطی قابل اجراست که مردم در مصرف گاز خانگی صرفه‌جویی کنند و با همین حرف نشان داد که ضمانت اجرایی این ابلاغیه چندان قدرتی ندارد. چند روز پیش تجریشی به روزنامه «پیام‌ما» گفته بود که در فصل زمستان و با افزایش مصرف انرژی در کشور، استفاده از مازوت محتمل است اما دو روز قبل محمد رستگاری، معاون نظارت و پایش محیط‌زیست استان تهران به  برنا  حرف دیگری گفته‌ بود: «ما صنایع و نیروگاه‌های بزرگ تهران را به صورت روزانه کنترل می‌کنیم و بررسی می‌کنیم که چه سوختی مصرف می‌کنند. نیروگاه طرشت و بعثت در تهران به هیچ وجه از مازوت استفاده نمی‌کنند. دو نیروگاه پرند و پاکدشت نیز به علت افت فشار گاز در زمستان از سوخت گازوئیل استفاده می‌کنند و تا این لحظه از مازوت استفاده نکرده‌اند. تا این لحظه هیچ مشکلی در خصوص آلودگی مازوت در تهران به‌وجود نیامده است. هیچ واحد صنعتی بزرگ مقیاسی امسال مازوت مصرف نکرده است.» در چارچوب همین تناقض‌گویی‌ها داریوش گل‌علیزاده، معاون مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط‌زیست هم در ابتدای دی‌ماه به مهر گفته بود:

« نیروگاه‌های اطراف تهران به هیچ عنوان امسال از سوخت مازوت استفاده نکرده‌اند.»

شرق و جنوب تهران غوطه‌ور در گوگرد

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست در آخرین صحبت‌هایش سوختن مازوت در نیروگاه‌های شرق تهران را مجاز خوانده‌ است این در حالی است که بر اساس صحبت‌های آرش حسینی میلانی، سخنگوی کمیسیون سلامت، محیط‌زیست و خدمات شهری شورای شهر، شاخص گوگرد‌دی‌اکسید در نیمه دوم آذرماه امسال  در شهرری در جنوب شرقی شهر تهران  سه روز در شرایط آلایندگی قرار داشته و منطقه 20 تهران هم از جمله مناطقی است که غلظت گوگرد‌دی‌اکسید در هوای آن، در آذرماه امسال نسبت به سال قبل، افزایش 45 درصدی داشته‌است. لازم به ذکر است که مازوت بین 5/2 تا 5/3 درصد و گازوئیل بین 5/0 تا 1 درصد گوگرد دارد.

چرا مازوت؟

نیاز به استفاده از مازوت در نیروگاه‌های تولید برق معمولا به چند دلیل عمده صورت می‌گیرد، بالا رفتن مصرف برق خانگی در ماه‌هایی که هوا زودتر تاریک می‌شود، بالا رفتن مصرف گاز خانگی به دلیل سرما که سبب می‌شود گاز طبیعی لازم در نیروگاه‌های برق تامین نشود، در دسترس قرار نگرفتن سوخت گاز برای نیروگاه‌ها از سوی وزارت نفت و همچنین انبار شدن بیش از اندازه مازوت در کشور که از جمله این دلایل است.

پرشدن ظرفیت انبار مازوت تولیدی در کشور چند سالی است که به مجموعه دلایل استفاده داخلی از مازوت اضافه شده است چرا که  در چند سال اخیر به دلیل تحریم‌ها و ممنوعیت‌های بین‌المللی برای استفاده از این سوخت آلاینده، کشورهای دیگر مازوت تولیدی را از ایران خریداری نمی‌کنند و این سوخت در انبارها می‌ماند. در همین راستا زهرا نژادبهرام، عضو شورای شهر تهران در صحن این شورا گفت:« چرا محیط‌زیست به جای راهکار برای ایجاد انبار مازوت از ریه‌های مردم به عنوان انبار مازوت استفاده کرده است؟»

همچنین  در تیرماه امسال شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی خبر از جهش ٨ برابری ذخیره‌سازی سوخت مایع در نیروگاه‌ها خبر داد و این در حالی است که محسن طرزطلب مدیرعامل شرکت مادرتخصصی تولید نیروی برق به اقتصاد آنلاین گفته بود که در سال 98 مجموع سوخت مایع تحویلی به نیروگاه‌ها ۱۳ میلیارد و ۸۲۱ میلیون لیتر بوده که حدود چهار میلیارد و ۲۸۹ میلیون لیتر از این رقم نفت کوره (مازوت)  و بیش از ۹.۵ میلیارد لیتر گازوئیل بوده است ‪  یعنی در واقع پارسال ۵۰ درصد گازوئیل و ۳۰ درصد مازوت تولیدی در کشور توسط نیروگاه‌های تولید برق استفاده شده است. بنابراین با توجه به  این آمار و در شرایطی که امسال با جهش 8 برابری ذخیره‌سازی سوخت مایع در نیروگاه‌ها روبرو هستیم این انتظار وجود دارد که امسال هم افزایش استفاده از سوخت مایع را داشته باشیم. همچنین مدیرعامل شرکت مادرتخصصی تولید نیروی برق همچنین در تیرماه امسال به اقتصاد آنلاین گفته‌است که هم اکنون ٢.٧میلیارد لیتر مازوت آماده سوختن است.

مردم صرفه‌جویی کنند

دیروز همچنین مدیرکل دفتر بهسازی نیروگاه‌ها و محیط‌زیست شرکت تولید برق حرارتی به صدا‌و‌سیما گفته است که تامین نیروگاه‌ها با گاز طبیعی نیازمند صرفه‌جویی 10 درصدی مردم در استفاده از  برق و گاز است .علی اصغر عبدلی اظهار کرد:« تا کنون 86 درصد سوخت از گاز طبیعی استفاده شده است و ما‌بقی از سوخت مایع به عنوان سوخت پشتیبان استفاده شده است.»

او همچنین با بیان این‌که توان تولید در نیروگاه‌ها در فصول سرد ۵۰ هزار مگاوات است، گفت: با کاهش مصرف برق در فصول سرد سال میزان مصرف برق کشور هم اکنون به ۳۸ تا ۴۰ هزار مگاوات رسیده است.

او البته در صحبت‌هایش اشاره نکرده است که سهم صنایع پرمصرف و همچنین كاهش تلفات شبكه‌ای با اصلاح و بهينه‌سازی شبكه‌های توزيع به چه میزان می‌تواند در حل این مشکل موثر باشد. البته اقدامات دیگری همانند اصلاح روشنایی معابر، پيگيری و جديت بيشتر در جمع‌آوری انشعاب‌های غيرمجاز و مراكز استخراج غيرمجاز از رمزارز، بررسی افزايش مصرف برخی صنايع از جمله آلومينيوم و سيمان در کنار صرفه جویی مردم از جمله مواردی است که محمد حسن متولی‌زاده، مديرعامل توانير برای كاهش مصرف سوخت در كشور پیشنهاد داده است.