آیا در تهران زلزله بزرگتری رخ می دهد؟

یادداشتی از امیر ساعدی داریان استادیار دانشکده عمران دانشگاه شهید بهشتی 

بیست و نهم آذر ماه حدود ساعت سه و پنج دقیقه صبح، زلزله‌ای با بزرگای ۴ ریشتر در عمق ۸ کیلومتری سطح زمین، در حوالی دماوند(۸ کیلومتری شهر دماوند و حدود ۵۷ کیلومتری شهر تهران) به وقوع پیوست.حال این سوال مطرح می‌شود که آیا این زلزله پس لرزه‌ی، زلزله ی ۱۸ اردیبهشت ماه سال جاری(با بزرگای پنج و یکدهم ریشتر) است؟ زلزله‌ای که در همین محدوده‌ی مورد نظر رخ داد و در اکثر نقاط تهران و حومه حس شد. معمولا با چند دلیل یک زلزله را پس لرزه ی زلزله ی دیگری می‌دانیم؛

اول؛ پس لرزه باید به لحاظ بزرگا از زلزله‌ی اصلی کوچکتر باشد (که این زلزله این شرط را دارا بود).

دوم؛ در محدوده‌ی مکانی همان زلزله‌ی قبلی رخ دهد( که این شرط را هم دارا بود).

سوم اینکه؛ باید در مدت زمان معینی بعد از زلزله‌ی اصلی رخ دهد و اینجاست که چند شُبهه ایجاد می‌شود. به این معنا که آخرین زلزله‌ی بزرگتر از دو و نیم ریشتری که به عنوان پس لرزه‌ی زلزله‌ی پنج و یکدهم ریشتری دماوند رخ داد، به تاریخ یکم آبان ماه برمی‌گردد که بزرگای دو و هفت دهم در مقیاس ریشتر داشت. نتیجه می‌گیریم که این زلزله به احتمال بالا نمی‌تواند پس لرزه‌ی زلزله‌ی اردیبهشت ماه دماوند بوده باشد و این زلزله را باید به عنوان یک رخداد مستقل بررسی کنیم. سوال دومی که مطرح می‌شود و بیش از همه برای ساکنین تهران و اطراف آن مهم به نظر می‌رسد این است که؛ آیا این رخداد، پیش لرزه است و بعد از آن قرار است زلزله ی بزرگتری رخ دهد یا اینکه این زلزله، زلزله ی اصلی بوده و زلزله‌ی بزرگتری رخ نمی‌دهد؟ باید گفت که پاسخ به این سوال راحت نیست به این دلیل که کمبود امکاناتی که همواره در حوزه ی لرزه شناسی داشته‌ایم، دست و پای ما را بسته است. اما بر اساس یک قضاوت مهندسی و بر اساس شواهد و قرائن موجود، به‌ویژه بعد از تعداد متعدد پس لرزه‌های پس از زلزله‌ی اردیبهشت ماه، می توان بر استقلال این زلزله و پیش لرزه نبودنش رای داد همانطور که پس لرزه هم نیست. به همین جهت به نظر می‌رسد که بعد از این زلزله، زلزله‌ی بزرگتری در روزهای آتی نخواهیم داشت. باز هم باید تاکید کرد که هیچ گاه قطعیتی وجود ندارد اما همانطور که گفته شد یک قضاوت مهندسی با احتمال بالاست.