آلودگی هوا دوباره به معضل اصلی کلانشهرها تبدیل شده و لکه‌های تیره رنگ دوباره پایشان به آسمان پایتخت باز شده است. لکه‌های قرمز در نقشه آلودگی هوای پایتخت پرتعداد شده است و دلایل بسیاری برای این آلودگی مطرح می‌شود. اعضای شورای شهر تهران در جلسه دیروز شورا سرانجام این آلودگی هوا را دیدند. جلسه علنی شورای شهر که یکی از نهادهای اصلی مدیریت شهری در زمینه سیاستگذاری کنترل کیفیت هوا و کاهش آلودگی است دیروز محل اعتراض به سازمان حفاظت محیط زیست بود. سه تن از اعضای شورای شهر سازمان محیط زیست را به بی‌توجهی نسبت به تذکرهای مدیریت شهری متهم کردند. اعضای شورای شهر که مهم‌ترین وعده‌شان تلاش برای تحقق هوای پاک در پایتخت بود، می‌گویند ریه تهرانی‌ها به انبار مازوت تبدیل شده و محیط زیست باید پاسخگو باشد.

باوجود محدودیت‌های تردد در روزهای کرونایی هوای پایتخت همچنان در وضعیت ناسالم است. زهرا نژادبهرام، عضو هیات رئیسه شورای شهر تهران در جلسه دیروز شورای شهر تهران نسبت به وضعیت آلایندگی هشدار داد و گفت: به تازگی با یک موج سنگین آلودگی مواجه هستیم هرچند که در چند سال گذشته هر از چندگاهی، آلودگی هوا را تجربه کرده‌ایم، اما این بار آن‌قدر آلودگی سنگین بود که توصیه می‌شد همین رفت و آمدهای محدود نیز کمتر شود و همین حالا نیز  شاخص  ۱۰۴ است و در شرایط ناسالم هستیم.

محیط‌زیست مقصر است

او در بخش دیگری از تذکر پیش از دستور خود با اشاره به این‌که مسئله آلودگی هوای تهران در مدت اخیر دغدغه مسئولان بوده است از مسئولیت سازمان حفاظت محیط‌زیست درقبال هوای پاک گفت و ادامه داد: سازمان محیط‌زیست مسئول اصلی هوای پاک است، اما می‌بینیم که در صدد توجیه برمی‌آیند. باید بگویم این سازمان هیچ وقت پاسخگو نیست و به دغدغه‌های نمایندگان در پارلمان محلی توجه نکرده و هیچ وقت پاسخ نداده است، اما توقع داریم که به  «انتظار از مردم» برای کاهش آلودگی پایان دهند.

تعطیلی مراکز آموزشی و تفریحی و عدم تاثیر آن در کاهش آلودگی هوای تهران بحث دیگری بود که نژاد‌بهرام  به آن اشاره کرد و گفت: به‌رغم تعطیلی دانشگاه‌ها، مدارس، آموزشگاه‌ها، همایش‌ها، سینماها و فعالیت‌های هنری و محدود بودن فعالیت بسیاری از اصناف و رسته‌های فعالیتی در سطح پایتخت، امسال نیز شاهد آلودگی هوا هستیم، در حالی که هرساله با اشاره به سهم قریب به ۸۰ درصدی منابع آلاینده متحرک و خودروها در بروز آلودگی هوا، بر ضرورت چاره اندیشی برای غلبه بر این موضوع تمرکز می‌شد، شیوع ویروس کرونا و اعمال محدودیت‌های جدی زمینه کاهش قابل توجه تردد و عبور و مرور را فراهم آورد. اما مشاهده می‌شود که کماکان با شرایط نامطلوب آب‌و‌هوایی از نظر ذرات معلق در هوا و بروز خطرات جدی برای شهروندان مواجه هستیم.

انگشت اشاره به سوی مازوت است

یکی از مصادیق آلوده‌کننده هوای شهرها استفاده از سوخت مازوت در کارخانه‌هاست. مساله‌ای که عیسی کلانتری، رئیس سازمان حفاظت از محیط‌زیست سال گذشته اعلام کرده بود. او گفته بود که نیروگاه‌ها به دلیل تحریم چاره‌ای جز سوزاندن مازوت‌های انبارشده‌شان ندارند: « چون ظرفیت پالایشگاه‌ها از مازوت پر شده و به واسطه تحریم‌های بین‌المللی کسی خریدارشان نیست، مجبور هستیم تن بدهیم این مازوت‌ها را در شهرها بسوزانند.» در این میان رئیس مرکز هوا و تغییر اقلیم در واکنش به این تردید‌ها و انتقادات گفته بود که «مراجع ذی‌ربط» در «شرایط فعلی کشور و بحران‌های به وجود آمده»، استفاده از سوخت مازوت را «در بعضی از مواقع» اجتناب‌ناپذیر دانسته‌اند. عضو هیات رئیسه شورای شهر تهران اما از اظهارات کلانتری که این روزها در فضای مجازی دست به دست می‌شود، انتقاد کرد: ایشان اعلام کردند که «آلایندگی ناشی از مازوت میزان مرگ‌ومیر ناشی از کرونا را تا ۶ برابر افزایش می‌دهد». در چنین شرایطی این پرسش مطرح می‌شود که با چه تدبیری به جای ساخت و ایجاد انبارهای جدید برای نگهداری مازوت، از ریه‌های شهروندان به عنوان انبار مازوت استفاده می‌شود؟

نژاد‌بهرام در پایان از وزیر نیرو و رئیس سازمان محیط‌زیست تقاضا کرد که باتوجه به اهمیت فوق‌العاده این مساله، هرچه سریع‌تر نسبت به این موضوع چاره‌اندیشی شود.

مه دود امان پایتخت را بریده است

پس از او آرش میلانی، رئیس کمیته محیط‌زیست و دیگر عضو هیات رئیسه شورای شهر تهران نیز نسبت به وضعیت آلودگی هوای تهران هشدار داد و از پدیده مه دود که سه روز است امان پایتخت را بریده خبر داد.

آرش حسینی‌میلانی در تذکری درخصوص منابع آلایندگی و منابع ثابت در اطراف تهران به اداره‌کل صنعت، معدن و تجارت و شرکت پخش فرآورده‌های نفتی استان تهران گفت: شاخص آلودگی هوای شهر تهران در یک هفته اخیر در بسیاری از مواقع در مرز ۱۵۰ (ناسالم برای همه گروه‌های حساس) قرار داشته و عملا شهر با وجود بارندگی در روز پنجشنبه به مدت سه روز متوالی دچار پدیده «مه‌دود» بوده که بسیار هشدار دهنده است.

او ادامه داد: باوجود برقراری قرنطینه نسبی در دو هفته اول آذر ماه ۹۹، همچنان ۹ روز ناسالم برای گروه‌های حساس و شش روز قابل قبول بوده است. در نیمه دوم آذر ماه نیز ۱۰ روز هوای ناسالم را برای گروه‌های حساس داشته‌ایم.

یکی از ترکیبات آلاینده هوای تهران اما گوگرد‌دی اکسید است، همان آلاینده‌ای که در چند روز گذشته احتمال داده می‌شود که مسبب بوی بد تهران نیز باشد، هرچند که این ادعا هنوز تایید نشد اما شاخص‌ها نشان از افزایش میزان گوگرد‌دی‌اکسید در چند منطقه می‌دهند. میلانی با اشاره با اشاره به وضعیت شاخص گوگرد‌دی‌اکسید در سه منطقه ۱۸، ۱۹ و ۲۰ گفت: غلظت گوگرد‌دی‌اکسید  در سه منطقه ۱۸، ۱۹ و ۲۰ در آذر ماه نسبت به مدت زمان مشابه در سال ۹۸ از هشت پی‌بی‌بی به ۱۱.۷ پی‌بی‌بی رسیده که به معنای افزایش ۴۵ درصدی است. علاوه بر این، در شهرری سه روز، در منطقه ۱۸ پنج روز و در منطقه ۱۹ به مدت هفت روز شاخص گوگرد‌دی‌اکسید در شرایط آلایندگی قرار داشته است.

استانداری جلسه هفتگی تشکیل دهد

او استفاده شرکت پخش فرآورده‌‌های نفتی تهران از مازوت را هم محتمل دانست و گفت: «با توجه به احتمال استفاده از گازوئیل آلوده یا مازوت، به متولیان موضوع، اداره صنعت، معدن و تجارت استان تهران و شرکت پخش فرآورده‌های نفتی تهران تذکر می‌دهم مراقبت و پایش لازم را برای تحول سوخت پاک انجام دهند».

او از استانداری نیز خواست تا جلسات مدام کارگروه آلودگی هوای استان را به صورت هفتگی برگزار کند: از شهرداری تهران نیز می‌خواهم شاخص وضعیت ترافیک (TQI) را برای اطلاع‌رسانی وضعیت ترافیک به تفکیک مرکز شهر، محدوده طرح کاهش و کل شهر به صورت منظم و ترجیحا روزانه منتشر کند تا آگاهی عمومی و حساسیت لازم در سطح اجتماعی ایجاد شود.

جلسات پی در پی تشکیل می‌شدند؟

ناهید خداکرمی دیگر عضو شورای شهر تهران در ادامه تذکری مشابه تذکرات اعضا نسبت به وضعیت آلوده کننده هوا داد. یکی دیگر از انتقاداتی که این روزها می‌شد اعلام نشدن شرایط اضطرار هوا بود،  سازمان حفاظت از محیط‌زیست اما در آن سوی ماجرا به عنوان یکی از متولیان اصلی کنترل کیفیت هوای تهران نسبت به این اتفاق به ایسنا واکنش نشان داد. درپی مطرح شدن برخی انتقادات نسبت به تشکیل نشدن کمیته اضطرار آلودگی هوا در پی تداوم آلودگی هوای تهران، معاون نظارت و پایش محیط‌زیست استان تهران گفت: کمیته اضطرار آلودگی هوا به‌صورت مجازی هماهنگی‌های لازم را انجام داده اما به‌دلیل همپوشانی تصمیمات و محدودیت‌های کرونایی با تمهیداتی که در شرایط اضطرار آلودگی هوا اتخاذ می‌شود نیاز به اتخاذ تصمیم یا اعمال محدودیت‌های جدیدی در این زمینه نبوده است.

محمد رستگاری ادامه داد: با این حال کمیته اضطرار آلودگی هوا به‌صورت مجازی هفته گذشته هماهنگی‌های لازم را انجام داد اما تمام تصمیمات و محدودیت‌هایی که ستاد ملی مقابله با کرونا اعمال کرده بود با تصمیماتی که در کمیته اضطرار آلودگی هوا گرفته می‌شود هم‌پوشانی داشت. از این رو هماهنگی‌های لازم با اداره کل بحران انجام شد و دیگر نیازی نبود تصمیم جدیدی در این زمینه گرفته شود چراکه بیشتر تمهیدات و محدودیت‌هایی که در شرایط اضطرار آلودگی هوا اتخاذ و اعمال می‌شود از پیش در محدودیت‌های کرونایی لحاظ شده بود.

او با اشاره به این‌که دبیرخانه کارگروه کاهش آلودگی هوای تهران و هم کمیته اضطرار آلودگی هوا در اداره حفاظت محیط‌زیست استان تهران است، گفت: اداره حفاظت محیط‌زیست استان تهران برای کارگروه کاهش آلودگی هوا یک سری دستور کار تهیه می‌کند و پیشنهاد برگزاری کارگروه را می‌دهد اما شرایط اضطرار زمانی اعلام و کمیته اضطرار آلودگی هوا موقعی تشکیل می‌شود که هواشناسی پیش‌بینی تداوم آلودگی هوا را به وزارت بهداشت اعلام کند و وزارت بهداشت تشخیص شرایط اضطرار را به محیط‌زیست اطلاع دهد. در این شرایط اداره حفاظت محیط‌زیست استان تهران هماهنگی‌های لازم را برای تشکیل کمیته اضطرار آلودگی هوا با استانداری انجام می‌دهد و معمولا محیط‌زیست و استانداری تهران در مواقع نیاز هماهنگ و همراه یکدیگر هستند.

تجمع آلاینده‌های هوا در پایتخت بیش از یک هفته است که نقشه را قرمز و آسمان را تیره کردند. هوای پایتخت بیش از یک هفته است که نفس کشیدن را برای شهروندان تهرانی سخت است. براساس اطلاعات شرکت کنترل کیفیت هوای تهران،  کیفیت هوای پایتخت طی ۱۲ روز گذشته از ۱۹ آذر ماه تاکنون ۱۱ روز در محدوده ناسالم برای گروه‌های حساس قرار داشته است. با این وجود به نظر می‌رسد آلودگی ها همچنان ادامه دارد.