عابد کوهپایه | پرندگان شکاری ایران به دلیل قاچاق به کشورهای عربی در آستانه انقراض قرار گرفته‌اند. قیمت این پرندگان شکاری در آن‌سوی آب‌های خلیج فارس و در کشورهای عربی از پانصد میلیون تومان تا چند میلیارد تومان تومان تخمین زده می‌شود. در حالی که قیمت پرندگان صید شده در ایران بین 2 میلیون تا 200 میلیون متغیر است.

کویت، قطر، بحرین، امارات و عربستان از بزرگ‌ترین واردکنندگان قاچاق پرندگان شکاری هستند و ایران به دلیل قرار گرفتن در مسیر مهاجرت شمال به جنوب پرندگان شکاری و هم‌چنین داشتن مرز آبی با کشورهای ثروتمند حاشیه خلیج فارس مسیر ترانزیت پرندگان قاچاق از سایر کشورها مانند عراق، افغانستان، هند و پاکستان است.

کشورهای ثروتمند عربی و شیوخ عرب علاقه وافری به پرندگان شکاری و «قوش‌بازی» دارند و پول زیادی بابت خرید این پرندگان کمیاب و ارزشمند پرداخت می‌کنند و بنابراین افراد بسیاری به ‌ویژه در استان‌های جنوبی به قاچاق پرنده‌های شکاری اشتغال دارند. استان‌های خراسان، مازندران، گلستان و گیلان در نیمه شمالی کشور و بوشهر، کرمان و هرمزگان در نیمه جنوبی، بیشتر نقاط درگیر این تجارت سیاه‌هستند. اما ناگفته نماند که سایر استان‌ها که زیستگاه این پرندگان به شمار می‌روند، از گزند شکارچیان در امان نمانده‌اند.

فصل شکار می‌رسد

هر ساله با ورود به شهریورماه و آخرین ماه فصل تابستان بسیاری از شکارچیان و صیادان غیرمجاز این پرندگان در سراسر کشور شروع به صید و زنده‌گیری پرندگان شکاری ارزشمند ایران می‌کنند. بیشتر صید این پرندگان در فصل مهاجرت این پرندگان در استان‌های جنوبی به ویژه استان بوشهر اتفاق می‌افتد. این پرندگان عمدتا بومی ایران هستند و تعداد معدودی از آن‌ها در فصل سرد از کشورهای اتحاد جماهیر شوروی به جنوب ایران مهاجرت می‌کنند. محل عمده صید بالابان در ایران استان خراسان و بوشهر بوده و بحری بیشتر در استان‌های شمالی کشور به ویژه مازندران، گیلان و گلستان صید می‌شود.

قاچاقچیان می‌گویند

قیمت پرندگان شکاری ایران بسته به گونه، سن، جنس، رنگ و سایز در محل فروش در ایران متفاوت و به‌طور متوسط از دو میلیون تا 200 میلیون تومان متغیر است.

گفت‌وگو با قاچاقچیان معلوم می‌کند که بالابان سفید ماده که با نام محلی چرخ شناخته می‌شود برای آن‌ها بیشترین ارزش را دارد و شاهین دودی، کم‌ارزش‌ترین پرنده در میان شاهین‌هاست. بنا به اعتقاد بومیان بالابان سفید ماده که جثه استاندارد آن 17 اینچ است قابلیت بالاتری در شکار دارد و از این رو ارزش بیشتری دارد و در مقابل بالابان سفید نر که با نام محلی روک در بین بومیان شناخته می‌شود و دارای جثه کوچک‌تر در حدود 16 اینچ است، ارزان‌ترین پرنده‌هاست و در بازارهای کشورهای عربی حاشیه خلیج‌فارس هم قیمت کمتری دارد.

بنا به اظهارات قاچاقچیان رنگ در قیمت این پرندگان تاثیر به سزایی دارد. به طور مثال وجود خال‌های رنگی نامنظم در بین پرهای این پرندگان که می‌تواند دلیل بر ناخالص بودن این پرندگان (در اثر اختلاط ژنتیکی بین گونه‌ها و زیر گونه‌های متفاوت این پرندگان) باشد، می‌تواند تا حدود زیادی از قیمت این پرندگان در بازارهای  خرید و فروش آنان بکاهد. سن پرنده‌ها نیز در بازارپسند بودن آن‌ها تاثیر زیادی دارد و پرندگان جوان معمولا خریداران بیشتری دارند. همان‌طور که در مورد بالابان‌ها گفته شد اندازه پرنده هر چه بزرگتر باشد قیمت بیشتری در بازارهای خرید و فروش دارند اما نباید فراموش کرد که پرندگان پرورشی که جثه آن‌ها نسبت به گونه‌های بزرگ شده در محیط طبیعی بزرگ‌تر است، ارزش بسیار پایینی در بین خریداران دارد. یکی از قاچاقچیان قدیمی پرنده در سیرجان می‌گوید: «قاچاقچیان جنوب به این پرندگان «جیر» می‌گویند. جیر شکارچی قابلی نیست و بیشتر در مسابقات سرعت در کشورهای حاشیه خلیج‌فارس استفاده می‌شود.» این پرنده‌ها به واسطه رنگ و جثه‌شان به راحتی از هم‌نوعان صید شده از طبیعت‌شان قابل تشخیص هستند.

شکارچیان متبحر، به وسیله تله‌های مویی و کوخه‌هایی که بومیان ساخته‌اند، پرندگان شکاری را به دام می‌اندازند و به دلیل سود بالای حاصل از این تجارت مخفیانه، زنان و کودکان هم به این کار روی آورده‌اند. این همه‌گیری می‌تواند زنگ خطری برای حفظ این گونه‌های ارزشمند در ایران باشد.

یک پرنده و ده واسطه

وجود این تجارت سیاه گاهی برای گونه‌های ارزشمند دیگر که قاچاقچیان و خریداران آن‌ها را «بی‌ارزش» می‌خوانند، می‌تواند خطرناک باشد. از آن جمله می‌توان به عقاب طلایی اشاره کرد که از دید صیادان و قاچاقچیان شاهین به عنوان یک مزاحم در روند صید شناخته می‌شود  و گاهی به همین دلیل کشته می‌شوند. این خود می‌تواند مسبب آسیب‌های جدی و جبران‌ناپذیر به طبیعت و حیات وحش ایران باشد.

گاهی اوقات پرندگان صید شده در شمال کشور بین بیش از ده واسطه دست به دست و خرید و فروش می‌شوند تا به محل اصلی برای قاچاق به بازارهای کشورهای حاشیه خلیج‌فارس برسند. بارانداز اصلی خرید و فروش این پرندگان استان‌های بوشهر و هرمزگان است و این امر به واسطه هم مرز بودن این استان‌ها به آب‌های تجاری و نزدیکی بندرگاه‌های این استان‌ها به کشورهای حاشیه خلیج‌فارس است.

پلک‌هایشان را می‌دوزند

پرندگان شکاری صیدشده در شرایط بسیار نامناسبی از  نظر  رفاهی در طول این مدت نگهداری می‌شوند. پلک‌های پرنده‌ها با  نخ‌های خیاطی دوخته می‌شود تا به خود و صیاد پرنده آسیبی وارد نکنند و آن‌ها را در کاورهای مقوایی می‌پیچند تا پرهایشان آسیبی نبیند، زیرا پرنده‌ای که پرهای ناسالم دارد، خریداری در بین شیوخ و واسطه‌های آن‌ها ندارد و باید حذف شود.

به گفته قاچاقچیان پرندگان یکی از دلایل پرطرفدار بودن بالابان‌ها و قیمت بیشتر آن‌ها مقاوم‌تر بودن آن‌ها در مسیر قاچاق است. این پرندگان به بیماری میخچه یا  BUMBLEFOOT  دچار می‌شوند که درمان آن بسیار سخت بوده و گاهی می‌تواند در طول یک فصل شکار پرنده را زمین‌گیر کند و گاهی به حذف پرنده می‌انجامد.

بومیان هم از قاچاق در امان نمی‌مانند

هوبره‌های بومی ایران از دستبرد قاچاقچیان حیات‌وحش در امان نمانده‌اند و برای تفریح و شکار توسط شاهین‌های آموزش‌دیده شیوخ عرب به بازارهای کشورهای حاشیه خلیج‌فارس قاچاق می‌شوند. نکته تکان‌دهنده این موضوع اینجاست که اعراب حاشیه خلیج‌فارس درست در ماه‌های شهریور و مهر که فصل تخم‌گذاری و جوجه‌آوری این پرندگان است، بیشترین پول را بابت خرید این پرندگان کمیاب و در معرض انقراض می‌پردازند. این موضوع می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری به جمعیت اندک این گونه ارزشمند در ایران وارد کند.  داستان هوبره‌های ایرانی به همین‌جا ختم نمی‌شود و گاها شیوخ عرب که با عنوان تاجر یا گردشگر به ایران سفر می‌کنند پرندگان آموزش دیده خود را به صورت قاچاق و از طریق لنج‌های تجاری وارد ایران کرده و در بیابان‌های ایران به شکار گونه‌های کمیاب و در معرض انقراض بومی ایران می‌پردازند که از آن جمله می‌توان به هوبره‌های بومی ایران اشاره کرد.

شاهین‌بازی با مجوز سازمان محیط‌زیست

کشورهای حاشیه خلیج‌فارس، قوانین مدون بین‌المللی برای جلوگیری از صید و خرید و فروش پرندگان کمیاب و در معرض خطر انقراض را نمی‌پذیرند و این یکی از دلایل مهم قاچاق و انقراض گونه‌های ارزشمند ایران است. چنان که در بیشتر کشورهای عربی حاشیه خلیج‌فارس بازارهای فروش پرندگان شکاری به صورت قانونی فعالیت می‌کنند و در تعدادی از آن‌ها شیوخ عرب فقط حق نگهداری پرندگان شکاری را دارند و این باز هم می‌تواند بستر شکار و قاچاق غیرقانونی پرندگان شکاری ایران را فراهم کند و هر ساله آسیب‌های جبران‌ناپذیری بر پیکر بی‌جان حیات وحش این سرزمین وارد آورد.