رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم در گفت‌وگو با «پیام ما»: امسال به دلیل شرایط خاصی که در آن هستیم هم به واسطه کرونا، هم تحریم‌ها و هم تخصیص نیافتن اعتبارات لازم سال الوده‌تری را خواهیم داشت.

پیام ما -آلودگی هنوز از آسمان کلانشهرها رخت نبسته است و هشدارها نشان از ادامه آن دارد. روز گذشته ۱۲ ایستگاه سنجش کیفیت هوا در کل کشور به رنگ قرمز درآمد و سازمان هواشناسی با هشدار زرد رنگ دیگری، آلوده‌شدن هوای ۹ استان را پیش‌بینی کرد. همزمان اراک ششمین روز آلوده خود را تجربه کرد و ایستگاه پیشوا در جنوب شرق استان تهران، با شاخص ۱۸۰ آلوده‌ترین نقطه کشور شد. دود خفه‌کننده این بار زودتر از موعد همیشه آسمان‌ها را تیره‌وتار کرده و رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم به «پیام ما» خبر می‌دهد که امسال به دلیل شرایط پیچیده‌ای که با شیوع کرونا همراه شده، سال آلوده‌تری خواهیم داشت.

بر اساس آمار سامانه پایش کیفی هوای کشور، روز گذشته دوازده ایستگاه سنجش، کیفیت هوا را ناسالم (قرمز) نشان می‌دادند؛ چهار ایستگاه در خراسان رضوی، سه ایستگاه در تهران و پنج ایستگاه در استان‌های قم، خوزستان، فارس، اصفهان و خراسان جنوبی. این آمار البته جدا از نقاط زرد رنگی است که در نقشه پایش کیفی هوا از ناسالم‌بودن هوا برای گروه‌های حساس خبر می‌داد. هشدار تازه سازمان هواشناسی اما این است که از فردا (اول آبان) هوای ۹ استان آلوده خواهد شد. در اعلامیه سازمان هواشناسی آمده است: «در پی پایداری هوا و سکون نسبی جو افزایش غلظت آلاینده‌ها از صبح پنج‌شنبه (اول آبان ماه) تا پیش از ظهر دوشنبه (۵ آبان ماه) برای استان‌های تهران، مرکزی، البرز، اصفهان، قزوین، قم، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و خوزستان پیش بینی می‌شود.» بر اساس این گزارش، با حاکمیت این شرایط جوی و در صورت افزایش ترددهای درون شهری به ویژه در کلانشهرها افزایش نسبی آلاینده‌ها تا حد ناسالم برای گروه‌های حساس رخ خواهد داد. سازمان هواشناسی  توصیه کرده است که ترددهای غیرضروری در سطح شهر کاهش یابد، به ویژه برای کودکان، افراد مسن و بیماران قلبی و تنفسی.

کرونا الگوی ترافیک را عوض کرد

تغییر الگوی ترافیکی به دلیل شیوع کرونا و استفاده از مازوت در سوخت کارخانه‌ها؛ محمد مهدی میرزایی قمی، رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم این موارد را از دلایل آلودگی هوا در شهرها و استان‌های مختلف می‌داند. او درباره ادامه روند آلودگی به «پیام ما» می‌گوید: «ما هر سال بر استفاده بیشتر از حمل‌و‌نقل عمومی تاکید می‌کردیم اما امسال به دلیل شیوع کرونا الگوهای ترافیکی هم تغییر کرد و وزارت بهداشت هم در دستورالعمل خود استفاده حداقلی از سیستم حمل و نقل عمومی را توصیه کرد. در نتیجه شاهد این هستیم که استفاده از مترو حدود ۵۰ درصد کاهش داشته و شمار مسافران بی‌آر‌تی هم به نصف رسیده. کاهش مسافران به معنای از بین رفتن آنها نیست بلکه این افراد به سیستم حمل‌و‌نقل فردی منتقل شده‌اند. با این همه توصیه‌ها مطابق با شرایط است و خلاف نیست و لاجرم مردم مجبور به استفاده از خودروی شخصی شده‌اند و این روند الگوهای ما را برعکس کرده و در نتیجه آلودگی هوا هم افزایش یافته است.»

در حالی که دو روز گذشته صحبت از این بود که ازن موجود در هوای تهران برای نخستین‌بار به کمترین میزان رسیده اما تابستان امسال ازن بیشتری در هوای تهران بود و این بار هم ویروس مرموز کرونا مقصر شناخته شد، چنانکه رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم هم تایید می‌کند: «تغییر الگوی ترافیکی در تابستان از جمله دلایل اصلی وجود ازن بود.»

سال آلوده‌تری را تجربه می‌کنیم

«رابطه مستقیم» میان شیوع ویروس کرونا و آلودگی هوا موضوع دیگری است که میرزایی به آن اشاره می‌کند. این مسئله در روزهای آلوده سبب نگرانی بیشتر شده است:‌ «بر اساس مطالعات انجام شده در دانشگاه جان هاپکینز آمریکا که دانشگاه هاروارد آن را منتشر کرده است، اعلام شده که افزایش یک واحد ذرات معلق پی‌ام ۲.۵ باعث افزایش هشت درصدی ناشی از ویروس کووید-۱۹ می‌شود. یعنی اگر نتوانیم آلودگی هوا را کاهش دهیم و یا کنترل کنیم، اثرات زیادی بر روی کرونا هم خواهد داشت و هشت درصد مرگ‌ومیر را افزایش می‌دهد.» میرزایی با این ادله می‌‌گوید امسال شرایط آلودگی حادتر خواهد بود و ادامه می‌دهد:‌ «امسال به دلیل شرایط خاصی که در آن هستیم سال آلوده‌تری را خواهیم داشت؛ هم به واسطه کرونا و تحریم‌ها و هم به دلیل تخصیص نیافتن اعتبارات لازم. اینها عواملی است که امسال را سال دشواری می‌کند. ما برای سال ۹۹ با توجه به دستورالعمل‌های جهانی شاخص‌ها را سختگیرانه‌تر کردیم و همین هم دلیلی بود که روزهای آلوده بیشتری در آمار باشد اما در مقایسه با همان استاندارد قبلی وضعیت بهتری را تجربه کردیم.» وضعیت در شهرهای دیگر نگران‌کننده‌تر است، چنان که او می‌گوید: «کلانشهرهایی که نیروگاه و پالایشگاه دارند و از سوخت مازوت استفاده می‌کنند، وضعیتشان حاد است؛ مانند اراک، اصفهان و مشهد. اما این میان کلانشهری که در این وضعیت اولویت دارد، تهران است.» بر اساس همین شرایط خاص است که سازمان حفاظت محیط زیست برنامه‌های کوتاه‌مدتی تدوین کرده و به ستاد ملی کرونا داده؛ جلوگیری از تردد خودروهای دیزلی، استفاده‌نکردن از سوخت مازوت، نظارت کافی بر معاینه فنی و نظارت مکانیزه بر تردد خودروها و نظارت بر معاینه فنی آنها.

چرا آلودگی زود به تهران رسید؟

شینا انصاری، مدیر کل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران علت افزایش آلودگی هوا در پایتخت را افزایش تردد خودروهای شخصی در زمان شیوع کرونا می‌داند. او درباره علت آلودگی زودهنگام به ایلنا توضیح داد: «امسال روزهای سرد زودتر آغاز شد و در نتیجه زودتر شاهد سکون دما و عدم وزش باد بودیم، از طرفی افزایش تردد خودروهای شخصی نیز به دلیل شیوع کرونا بیشتر شده است، در نتیجه زودتر شاهد آلودگی هوا بودیم.» به گفته او بارگذاری جمعیت و خدمات در تهران بیشتر از ظرفیت زیست‌پذیری آن است و با یک تغییر در شرایط اقلیمی چنین شرایطی در محدوده کلانشهر تهران رخ می‌دهد. انصاری همچنین گفت: «برای از رده خارج کردن خودروهای فرسوده، وزارت کشور و برای ارتقای خودروهای نو، وزارت صمت و همچنین برای بهبود کیفیت سوخت، وزارت نفت مسئولیت دارد؛ این مساله چند وجهی است و با پیش قدم شدن یک سازمان و مطالبه از یک مجموعه راه به جایی نمی‌برد.»

با طولانی‌شدن آلودگی هوای تهران و همزمانی آن با کرونا، رییس شورای شهر تهران پیشنهاد تعطیلی دو هفته‌ای شهر تهران را مطرح کرد اما یکی از رامین عزتی، کارشناس آلودگی هوا به ایسنا گفت که در حالی که تعطیلی دو هفته‌ای شهر تهران به‌منظور جلوگیری از احتمال ابتلا به بیماری کووید – ۱۹ راه حلی خوبی است اما در کاهش آلودگی هوای تهران تاثیر چندانی نخواهد داشت. او با استناد به نقشه‌های جغرافیایی آلودگی هوا توضیح داد: «با وجود اینکه بخشی از آلودگی هوای شهرهای بزرگ ایران ناشی از مصرف بنزین‌ بی‌کیفیت است اما همانطور که در نقشه‌های جغرافیایی آلودگی هوا مشخص است، گرد و غبار و ذرات معلق همراه با توده‌های هوا از صحرای بزرگ آفریقا به سمت ایران در حال حرکت هستند و میزان گرد و غبار به قدری زیاد است که باعث ایجاد آلودگی در شهرهایی از جمله تهران، تبریز، زنجان و کرج شده است.» این کارشناس از سوی دیگر به ارتباط شیوع ویروس کرونا و افزایش ذرات گردوغبار هم اشاره کرد. به گفته او بررسی‌ها نشان می‌دهد که همزمان با افزایش گرد و غبار و ذرات معلق به‌طور جدی شیوع ویروس کرونا میان افراد نیز افزایش پیدا می‌کند. اینطور که او گفته، همچنین طبق کشش‌هایی که بین سطوح خارجی ویروس کرونا و ذرات معلق وجود دارد، کرونا می‌تواند همراه این ذرات معلق منتقل شود و در مکان‌های دیگری نشست کند.