سیب آذربایجان غربی در دست‌انداز صادرات

ایران با تولید سالانه ۴٫۲ تا ۴٫۴ میلیون تن سیب درختی، جایگاه ویژه‌ای در میان تولیدکنندگان جهانی دارد و در این میان، آذربایجان غربی با تولید سالانه یک تا ۱٫۴ میلیون تن، پیشران اصلی این صنعت در کشور است.

صادرات این میوه هم‌اکنون به بازارهای منطقه قفقاز، ترکیه، کشورهای حوزه خلیج فارس، پاکستان، افغانستان و عراق انجام می‌شود. بازارهای جدیدی نیز به گفته مسئولان در حال شکل‌گیری است که نویدبخش بهبود و ارتقای روند صادرات است. داشتن هزار کیلومتر مرز مشترک با چندین کشور همسایه در شمال‌غرب، یکی از مزیت‌های این استان برای صادرات سریع سیب درختی در کنار سایر محصولات کشاورزی است؛ مزیتی که موجب اشتغال‌زایی، توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی و افزایش درآمد سرانه کشاورزان شده است. با این حال، مشکلات تولیدکنندگان و باغداران سیب در این استان بسیار است.

«اسحاق بندانی»، رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق ایران، سیب را یکی از مهم‌ترین محصولات کشاورزی صادراتی ایران می‌داند که بار ارزآوری آن بر دوش باغداران آذربایجان غربی است. به گفته او، سالانه حدود چهار میلیون تن سیب در کشور تولید و حدود ۹۰۰ هزار تن از این محصول صادر می‌شود. با این حال، شرایط منطقه‌ای و مشکلات ایجادشده در مسیرهای دریایی، صادرات محصولات کشاورزی را با مشکلات متعددی مواجه کرده و نفس صادرات را گرفته است. او می‌گوید: «بنابراین باید از ابتدای سال زراعی برای مدیریت این شرایط برنامه‌ریزی کنیم. در صورت بی‌توجهی به مشکلات موجود، در ابتدای سال آینده با حجم بالایی از سیب در مزارع و سپس دپوی گسترده محصول در سردخانه‌ها مواجه خواهیم شد.»

نیاز به رفع تعهدات ارزی

بندانی یکی از مهم‌ترین موضوعات نیازمند اصلاح را پیمان‌سپاری ارزی عنوان می‌کند و می‌گوید: «کشور به منابع ارزی نیاز دارد، اما سیاست‌گذار ارزی نباید برای محصولات کشاورزی همان نگاهی را داشته باشد که نسبت به صنایع پتروشیمی دارد، چراکه شرایط تولید در این دو بخش متفاوت است و باغدار نه از خوراک ارزان پتروشیمی و نه از انرژی ارزان استفاده می‌کند. حداقل در مورد سیب باید رفع تعهد ارزی مورد توجه قرار گیرد، زیرا اگر این موضوع را پیگیری نکنیم، مشتری و بازار صادراتی را از دست خواهیم داد و در نتیجه، ارز حاصل از صادرات نیز کاهش پیدا می‌کند.»

رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق ایران با اشاره به هزینه‌های صادرات می‌گوید: «هزینه حمل یک کانتینر بین ۸ تا ۱۲ هزار دلار است و زمانی که پیمان‌سپاری ارزی در کنار افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل قرار گیرد، فشار مضاعفی به صادرکننده وارد می‌شود. در صورت تشدید این مشکلات، احتمال دپوی محصول و از بین رفتن بخشی از سیب وجود دارد. در حوزه دیپلماسی اقتصادی باید ضمن صیانت از بازارهای گذشته، برای ایجاد بازارهای جدید و گشودن مسیرهای تازه صادراتی نیز برنامه‌ریزی شود. نباید با این تصور که به‌دلیل فشارهای خارجی امکان فعالیت وجود ندارد، از یافتن مقاصد جدید صادراتی غافل شویم.»

او توضیح می‌دهد: «با توجه به نرخ تورم حدود ۱۲۴ درصدی در بخش مواد غذایی، باید دید کشاورز و باغدار تا چه میزان توان تحمل این شرایط را دارد. بانک‌ها باید یک خط اعتباری برای بخش کشاورزی ایجاد کنند تا تولید پایدار بماند. باید برای محصول سیب که یکی از محصولات استراتژیک آذربایجان غربی است، لایحه‌ای به دولت ارائه و مصوبه‌ای اخذ شود تا موضوع پیمان‌سپاری ارزی در مورد سیب در سال جاری تعیین تکلیف شود. باید به بازرگانانی که به هر دلیل نتوانستند به تعهدات ارزی خود عمل کنند، فرصت داده شود. باید برای این دسته از فعالان فرصت و زمان بیشتری در نظر گرفته شود تا بتوانند تعهدات خود را ایفا کنند. این اقدام می‌تواند کمک مهمی به بخش صادرات باشد.»

بندانی درباره اهمیت دریاچه ارومیه و وابستگی کشاورزان حوزه ارومیه به آن نیز می‌گوید: «عناصر تمدنی در جهان تنها ساختمان‌ها و بناها نیستند، بلکه عناصر طبیعی نیز نقش بزرگی در شکل‌گیری خاطره تمدنی ملت‌ها دارند و پیونددهنده نسل‌ها هستند. دریاچه ارومیه فقط متعلق به ارومیه نیست، بلکه یکی از رگ‌های حیاتی ایران‌شهر است و اگر عناصر طبیعی از بین بروند، ممکن است این خاطره در ذهن فرزندان ما نیز محو شود. بنابراین باید برای تداوم این خاطره بین‌نسلی تلاش کنیم.»

صادرات سیب نیازمند حمایت از بخش کشاورزی است

«رضا بابان‌زاده»، نایب‌رئیس مجمع ملی خبرگان کشاورزی کشور، نیز در همایش روز ملی سیب در استان آذربایجان غربی درباره وضعیت این محصول مهم استان می‌گوید: «فصل تابستان بیش از ۳۵ درصد شاغلان در بخش کشاورزی فعالیت دارند و در ماه‌های مهر و آبان نیز در شهرهایی که باغ‌های سیب دارند، نیاز به نیروی انسانی افزایش می‌یابد و بخشی از نیروی کار از سایر شهرها تأمین می‌شود. هزینه تولید هر کیلوگرم سیب تاکنون حدود ۵۰ هزار تومان بوده است و اگر تولید یک میلیون تن سیب را در نظر بگیریم، رقم قابل‌توجهی برای تولید این محصول هزینه می‌شود. اگر این حجم محصول در سردخانه نگهداری شود، گردش مالی قابل‌توجهی ایجاد خواهد کرد و می‌تواند حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار میلیارد تومان و حتی نزدیک به ۲۰۰ هزار میلیارد تومان به اقتصاد استان تزریق کند. بنابراین، این بخش بیش از هر زمان دیگری نیازمند حمایت در سطح ملی است.»

بابان‌زاده با اشاره به افزایش تولید سیب نسبت به میانگین مصرف داخلی توضیح می‌دهد: «با توجه به میزان تولید و مصرف، نیازمند توسعه صادرات هستیم، اما صادرات بدون حمایت از بخش کشاورزی امکان‌پذیر نیست و باید حداقل برای سال جاری، معافیت‌های صادراتی و به‌ویژه معافیت از تعهدات ارزی برای این محصول در نظر گرفته شود. سال گذشته در همین مقطع، قیمت سیب صنعتی حداقل ۲۰ هزار تومان و نرخ دلار حدود ۹۲ هزار تومان بود، اما امسال قیمت سیب صنعتی به حدود ۱۶ هزار تومان رسیده و نرخ دلار به ۲۳۴ هزار تومان افزایش یافته است. این شرایط با منطق اقتصادی سازگار نیست. از سویی، بازار سیب به‌شدت تحت‌تأثیر مسائل روانی قرار دارد و لازم است برای مدیریت این بازار و حمایت از تولیدکنندگان، سیاست‌گذاری دقیق‌تری انجام شود.»

او یکی دیگر از مشکلات سالانه تولیدکنندگان را موضوع حق‌الحفاظ سردخانه‌ها عنوان می‌کند و می‌گوید: «هزینه حق‌الحفاظ سردخانه‌ها باید پیش از تولید و در زمان برنامه‌ریزی برای نگهداری محصول اعلام شود و اینکه پس از دپو و ورود محصول به سردخانه، هزینه اعلام شود، قابل‌قبول نیست. مهم‌تر از بحث سیب، تغییر نگرش نسبت به این بخش است. سیب یکی از مهم‌ترین محصولات کشاورزی آذربایجان غربی است و باید شرایطی فراهم شود تا باغداران و کشاورزان بتوانند بیش از پیش در توسعه اقتصادی استان نقش‌آفرینی کنند. حمایت از تولیدکننده، تسهیل صادرات و ایجاد سازوکارهای شفاف برای بازار و نگهداری محصولات می‌تواند زمینه پایداری تولید و افزایش نقش بخش کشاورزی در اقتصاد استان را فراهم کند.»

گرانی حمل‌ونقل

«بهنام تاج‌الدینی»، رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی ارومیه، ابعاد دیگری از مشکلات تولید سیب استان را نیز مطرح می‌کند: «آذربایجان غربی با تولید بیش از ۶ میلیون تن محصولات غذایی، نقش مهمی در تأمین غذای کشور دارد. تولید سیب درختی به‌عنوان یکی از محصولات استراتژیک، نقش مهمی در درآمد و معیشت مردم و کشاورزان دارد و برای ارتقای فروش این محصول و بهبود معیشت تولیدکنندگان باید موانع موجود در مسیر صادرات برطرف شود.»

او یکی از مهم‌ترین مشکلات صادرکنندگان را تعهدات ارزی عنوان می‌کند و می‌گوید: «با توجه به حجم بالای تولید و کیفیت مطلوب محصولات، موضوع تعهدات ارزی مشکلات عدیده‌ای برای فعالان این حوزه ایجاد کرده است؛ بنابراین باید تعهدات ارزی صادرات این محصول حذف یا تمهیداتی اتخاذ شود تا صادرکنندگان بتوانند ارز حاصل از صادرات را در صرافی‌های مجاز عرضه کنند.»

تاج‌الدینی با تأکید بر ضرورت توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل ادامه می‌دهد: «تأمین و راه‌اندازی لجستیک دریایی و حمل‌ونقل دریایی یکی از نیازهای اساسی صادرات محصولات کشاورزی است، چراکه افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل در شرایط فعلی، صادرات را با مشکل مواجه کرده و ایجاد ناوگان لجستیکی می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی در توسعه فروش و صادرات محصولات داشته باشد.»

او اضافه می‌کند: «در بسیاری از کشورهای دنیا، دولت‌ها از بخش کشاورزی حمایت می‌کنند، چراکه کشاورزی اساس پایداری اقتصادی کشور است؛ بنابراین باید مشوق‌ها و یارانه‌های حمل‌ونقلی برای صادرات محصولات کشاورزی در نظر گرفته شود.»

نیاز به دیپلماسی فعال‌تر اقتصادی

رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی ارومیه تأمین نهاده‌های کشاورزی و اعتبار برای توسعه سیستم‌های نوین آبیاری را از دیگر اولویت‌های بخش کشاورزی استان می‌داند: «تأمین نهاده‌های مورد نیاز تولیدکنندگان و اختصاص اعتبارات لازم برای راه‌اندازی سیستم‌های نوین آبیاری باید مورد توجه قرار گیرد. همچنین تمدید پروانه‌های صادرکنندگان از دیگر موضوعات مهم فعالان این حوزه است و باید با تسهیل فرایندها، زمینه فعالیت صادرکنندگان و رفع مشکلات مربوط به تعهدات ارزی فراهم شود.»

او با هشدار درباره احتمال دپوی گسترده سیب ایران در سال جاری، دیپلماسی اقتصادی را یکی از اولویت‌های توسعه صادرات می‌داند: «رایزنان اقتصادی سفارتخانه‌ها باید فعال‌تر عمل کنند و زمینه شناسایی بازارهای جدید صادراتی را فراهم کنند. بخش خصوصی نیز آمادگی دارد هیئت‌های تجاری خارجی را پذیرفته و ظرفیت‌های تولیدی و صادراتی استان را معرفی کند.»

تاج‌الدینی بر این باور است که تأمین سرمایه در گردش یکی از نیازهای اصلی صادرکنندگان و فعالان بخش کشاورزی است: «صادرکنندگان برای ادامه فعالیت و توسعه بازارهای صادراتی به سرمایه در گردش نیاز دارند و رفع این مشکل می‌تواند در حل بخشی از موانع پیش روی صادرات مؤثر باشد.»