لنگر؛ لنگرگاه عارفان

روستای لنگر در بخش ماهان قرار دارد. لنگر یک روستای تاریخی است که تعدادی جاذبه طبیعی و تاریخی را در خود جمع کرده است. آن گونه که از نام این روستا بر می آید، محل تجمع صوفیان بوده است.
«واژه لنگر که در فارسى در معانى وسیله توقف و نگاهدارى کشتى، ضریح، تربت بزرگان و غیره به کار رفته گاه به جاى خانقاه و دیر قلندران به کار رفته است. این واژه ابتدا در بخش شرقى ایران و هند رایج بوده، سپس به نواحى غربى از جمله ترکیه نیز راه یافته است. در میان صوفیان شبه قاره، به محل طبخ و توزیع روزانه طعام خیراتى، لنگر گفته شده است. (لغتنامه دهخدا)
لنگر، جایی را گویند که در آن جا همه روزه طعام به مردم دهند. (جهانگیری ). جایی که آنجا طعام به فقرا دهند. (غیاث ). خانقاه . محل اجتماع یا خوردنگاه صوفیان . جایی که هر روز از آنجا به مردم طعام برسد. از این است که خانقاه را نیز لنگر گویند. چنانکه لنگر شیخ جام و لنگر شاه قاسم انوار در خراسان شهرت دارد.(آنندراج )
***
کار بیداران نباشد خوابگاه آراستن
بستر درویش خواب آلود جای لنگر است(امیرخسرو دهلوی)
***
در لنگر نهاده باز فراخ
کرده ریش دراز را به دوشاخ (اوحدی)
***
لنگر و خانقاه او [نعمت ا… کوهستانی] حالا مقصد اکابر و فقراست. (تذکره دولتشاه در ترجمه نعمت اﷲ کوهستانی). و سلطان حسین بن سلطان اویس جلایر در خطه تبریز جهت شیخ [کمال خجندی] منزلی ساخت به غایت نزه و بر لنگر شیخ و قفها کرد. (تذکره دولتشاه در ترجمه کمال خجندی). و از آن جمله لنگر غیاثیه، لنگر باباخاکی، لنگر شیخ زاده بایزید نیز مشهور است.(حبیب السیر).»
در کتاب «فتوت و اصناف» بخش فتوت نامه عبدالعظیم خان قریب، لنگر را خانقاهی در حاشیه آبادی که محل تجمع صوفیان شهر نشین بوده، معرفی کرده است.
««فتوت‌خانه» یا محل تجمع شبانه فتیان که «زاویه» یا «لنگر» خوانده می‌شده است تا حدی به منزله خانقاه صوفیه بوده است و در قرن هشتم در اکثر بلاد آسیای صغیر و ایران فتوت‌خانه‌ها وجود داشت.» (پایگاه اطلاع رسانی فرق و ادیان و مذاهب)
«منطقه یزد و کرمان از مراکز فعال صوفیان بوده و با سقوط خلافت بغداد و انتقال بخش مهمى از فعالیت هاى دینى به کانون هاى خانقاهى، براى مدت سه قرن این مناطق، شاهد فعالیت هاى گسترده ساخت و ساز خانقاه بود و به ویژه مشایخ داداییه در این زمینه فعال بودند. (کیانى، ص 219). در دوره تیموریان نیز خانقاه ها در این منطقه گسترش یافت. از قرن پنجم به بعد، ساخت خانقاه در کرمان رونق داشت (کیانى، ص 227ـ228). محرابى کرمانى، از خاندان مشایخ باخرزى، تعداد پرشمارى از خانقاه هاى کرمان در قرن دهم را نام می برد. که معروفترین آن، خانقاه شاه نعمت اللّه ولى در ماهان است.»(کتابخانه مدرسه فقاهت)
علاوه بر روستای لنگر کرمان مناطق دیگری در ایران نیز«لنگر» نامیده می شود. از جمله«دهی در دهستان کاریز نو از بخش تربت جام شهرستان مشهد واقع در 64 هزار گزی شمال باختری تربت جام ، کنار راه شوسه عمومی مشهد به تربت جام قرار دارد. این محل در گذشته به خرجرد جام معروف بوده و امروز لنگر نامیده می شود و گویند شاه قاسم انوار (عارف نامدار) پس از آنکه احمد لر شاهرخ را در هرات زخم کارد زد، از هرات رنجیده خاطر بیرون شد و در خرجرد جام لنگر انداخت و آنجا به «لنگر» نامیده شد. مزار وی نیز آنجاست. و هاتفی خواهرزاده جامی در لنگر چهار باغی داشته و شاه اسماعیل صفوی در 921 ه. ق به دیدن او رفته است.(مجمل التواریخ گلستانه)
برخی از بناهای تاریخی لنگر عبارتند از:
یخچال لنگر
یخچال قدیمی روستای لنگر اثر دیدنی آن است که با توجه به هوای گرم منطقه در نوع خود جالب توجه است. یخچال لنگر در شرق روستا قرار گرفته و تاریخ ساخت آن به حدود 250 سال پیش می‌رسد. در گذشته و در زمانی که هنوز تکنولوژی‌های بشری وسایلی مانند یخچال را نساخته بود، مردم مناطق گرمسیر ایران با استفاده از هوش خود و به‌کارگیری طبیعت برای روزهای گرم سال یخ ذخیره می‌کردند. روش کار بیشتر یخچال‌ها به این صورت بود که پس از ساختن آن با دیوارهای قطور که اجازه کمترین انتقال انرژی را می‌داد، در شب‌های سرد زمستان مقداری آب تمیز به آن هدایت می‌کردند تا یخ بزند و شب بعد روی این لایه یخ‌زده یک لایه دیگر اضافه می‌شد و سرانجام در پایان زمستان حجم بزرگی از یخ در یخچال آماده استفاده بود.
یخدان لنگر
یخدان لنگر مربوط به دوره قاجار است. این اثر در روستای لنگر به نشانی خیابان ولیعصر، کنار قبرستان واقع شده و در تاریخ ۲۲ مرداد ۱۳۸۴ با شماره ثبت ۱۳۲۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.