خطر نابودی کامل آبخوان اصفهان طی ۱۰ تا ۱۵ سال آینده

به گزارش پیام ما به نقل از ایرنا، علی بیت‌اللهی، رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، با اشاره به نتایج مطالعات اخیر درباره وضعیت فرونشست زمین در استان اصفهان اعلام کرد: بر اساس پایش‌های انجام‌شده، در صورت استمرار نرخ کنونی افت آب‌های زیرزمینی، زمان باقی‌مانده تا تخلیه و خشکی کامل آبخوان اصفهان بین ۱۰ تا نهایتاً ۱۵ سال خواهد بود.

وی با تأکید بر اینکه پدیده فرونشست تا زمان خشکیدگی کامل آبخوان پیشروی می‌کند و پایان آن به‌معنای «مرگ آبخوان» است، تصریح کرد: طرح این موضوع برای ایجاد هراس نیست، بلکه یک هشدار زودهنگام کارشناسی است تا پیش از اتمام مهلت، فرصت مداخله، جبران و اصلاح الگوی مدیریت منابع آب فراهم باشد. ضخامت آبخوان در محدوده شهری اصفهان ناچیز و کم‌عمق بوده و هرچه به سمت مناطقی چون حبیب‌آباد و دولت‌آباد پیش می‌رویم، عمق آن افزایش می‌یابد.

سهم باغات بالادست و ۵ هزار حلقه چاه در بی‌آبی زاینده‌رود

رئیس بخش خطرپذیری مرکز تحقیقات مسکن، توسعه غیراصولی باغات در بالادست سد زاینده‌رود را از عوامل اصلی کاهش ورودی مخزن دانست و گفت: آب مصرفی این باغات همان سهمی است که باید پشت سد ذخیره می‌شد تا امکان برقراری جریان دائمی و حداقلی در زاینده‌رود وجود داشته باشد. در شرایط فعلی، اولویت تأمین آب شرب مانع از رهاسازی پیوسته آب در بستر رودخانه شده است.

بیت‌اللهی همچنین به استقرار حدود ۵ هزار حلقه چاه در حریم ۵۰۰ متری زاینده‌رود اشاره کرد و افزود: جریان زاینده‌رود موجب تغذیه سفره‌های مجاور می‌شود، اما پمپاژ بی‌رویه این چاه‌ها آب نفوذی را تخلیه می‌کند. تعیین تکلیف این چاه‌ها، بازنگری در الگوی کشت و شیوه آبیاری و همچنین ساماندهی چاه‌های درون‌شهری همراه با تزریق آب‌های سطحی، از فوریت‌های مدیریت این بحران است.

جایگزینی کشاورزی پرمصرف با توسعه گردشگری پایدار

این کارشناس مخاطرات طبیعی، جایگزینی فعالیت‌های اقتصادی کم‌مصرف را راهکاری کلیدی برشمرد و اظهار داشت: به‌جای اصرار بر باغات کم‌بازده، می‌توان در اراضی حاشیه زاینده‌رود ظرفیت‌های غنی گردشگری را فعال کرد. این تغییر الگو نه‌تنها هدررفت منابع آب را مهار می‌کند، بلکه از نظر اقتصادی و مدیریتی جایگزینی پایدار برای معیشت بومیان منطقه خواهد بود.

تجربه جهانی مهار فرونشست؛ از دشت توکیو تا دشت برخوار

بیت‌اللهی با استناد به تجارب موفق بین‌المللی خاطرنشان کرد: در سال ۱۹۶۵، دشت توکیو در ژاپن وضعیتی مشابه اصفهان با نرخ فرونشست ۱۲ سانتی‌متر در سال داشت؛ اما دولت ژاپن با سلسله اقدامات مدیریتی توانست تا سال ۲۰۰۲ این نرخ را به صفر برساند. تجارب مشابهی در شانگهای و تیانجین چین و همچنین ایالت تگزاس آمریکا وجود دارد که اثبات می‌کند مهار این چالش به فناوری پیچیده‌ای وابسته نیست، بلکه نیازمند عزم قاطع مدیریتی و هماهنگی بین‌بخشی است.

وی راهکارهای عملیاتی مهار فرونشست را شامل موارد زیر دانست:

• تغییر الگوی کشت و ارتقای شیوه‌های آبیاری.
• حفر چاه‌های جذبی و هدایت هدفمند آب‌های سطحی به سفره‌ها.
• مکان‌یابی دقیق صنایع و استفاده از پساب و آب‌های خاکستری.
• بازسازی شبکه‌های فرسوده توزیع آب و فاضلاب شهری.
• مدیریت تجهیزات مصرفی و کاهش تلفات آب شرب در کلانشهرها.

گفتنی است نرخ فرونشست در اصفهان تا ۱۵ سانتی‌متر در سال ثبت شده و طبق داده‌های سازمان زمین‌شناسی، وسعت مناطق درگیر در سال ۱۴۰۳ نسبت به ۱۳۹۵ حدود ۱۰ برابر شده است. ورود فرونشست به بافت شهری اصفهان، خطری جدی برای سکونت ۲.۵ میلیون نفر جمعیت، سازه‌های تاریخی و زیرساخت‌های حیاتی به شمار می‌رود و تنها راه نجات آن، احیای جریان پایدار زاینده‌رود و توقف اضافه‌برداشت از دشت اصفهان-برخوار است.