دانش بومی و محیط زیست

تحریریه پیام ما

دانش بومی و میراث ناملموس؛ کلید طلایی برای حفاظت از محیط زیست

24 شهریور 1405، 13:18

رئیس مرکز آموزش و تربیت محیط‌بان سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر اهمیت «میراث ناملموس»، دانش بومی را ظرفیتی مغفول برای مقابله با بحران‌های زیست‌محیطی دانست. وی معتقد است تبدیل دانش به رفتار، تنها از طریق پیوند با فرهنگ و سنت‌های دیرینه جوامع محلی امکان‌پذیر است.

میراث ناملموس؛ پلی میان دانش و رفتار محیط زیستی

محمد مدادی، رئیس مرکز آموزش و تربیت محیط‌بان، در نشست تخصصی «میراث زنده و محیط زیست» با حضور کارشناسان برجسته، بر نقش حیاتی مشارکت جوامع محلی تأکید کرد. وی اظهار داشت که میراث ناملموس و دانش بومی، حاصل قرن‌ها تعامل هوشمندانه انسان با طبیعت، اقلیم و تنوع زیستی است که نباید تنها در قالب ادبیات یا سنت‌ها محدود شود.

به گفته مدادی، چالش اصلی در حوزه حفاظت از محیط زیست، نبود شکاف میان «دانش» و «رفتار» است. وی افزود: «امروزه بسیاری از مردم از بحران‌هایی مانند انقراض یوزپلنگ یا تغییر اقلیم آگاه هستند، اما این آگاهی هنوز به فرهنگ و رفتار روزمره تبدیل نشده است.»

چالش مشارکت در برنامه‌های حفاظتی

در این نشست با بررسی ریشه‌ای بحران‌ها، مشخص شد که صرفِ ارائه آمار و اطلاعات علمی (مانند ذوب یخچال‌ها یا افزایش دما) برای تغییر سبک زندگی کافی نیست. رئیس مرکز آموزش محیط‌بان تصریح کرد:

آموزش سنتی: صرفاً اطلاعات را منتقل می‌کند.
آموزش مبتنی بر فرهنگ: دانش را به نگرش و مسئولیت‌پذیری تبدیل کرده و در نهایت منجر به مشارکت می‌شود.

او تأکید کرد که زمانی که دانش محیط زیستی با میراث ناملموس یک منطقه (مانند فرهنگ غذایی وابسته به اقلیم) گره می‌خورد، به بخشی از هویت و فرهنگ عمومی تبدیل شده و پایداری بیشتری در حفاظت از منابع طبیعی خواهد داشت.

پیشنهاد تشکیل کمیته تخصصی میراث و دانش بومی

با توجه به پتانسیل‌های گسترده در سراسر ایران، مدادی پیشنهاد کرد که برای شناسایی و بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها، یک کمیته تخصصی با محوریت «میراث ناملموس، دانش بومی، محیط زیست و منابع طبیعی» تشکیل شود.

وی هدف از این اقدام را ایجاد زیرساختی برای شناسایی ظرفیت‌های منطقه‌ای و استفاده از آن‌ها در برنامه‌های عملیاتی حفاظتی دانست. همچنین از همکاران خواست تا تجربیات خود را در زمینه پیوند فرهنگ و محیط زیست در سامانه مدیریت دانش ثبت کنند تا بستری برای سیاست‌گذاری‌های مبتنی بر توسعه پایدار فراهم شود.

دانش بومی و میراث ناملموس؛ کلید طلایی برای حفاظت از محیط زیست