بحران در زنجیره حیات: چرا مدیریت تک‌بعدی شکست می‌خورد؟

در مواجهه با چالش‌های زیست‌محیطی، مدیریت باید فراتر از مشاهده یک موجود زنده باشد. حامد یوسف‌زاده، متخصص حوزه اکولوژی، معتقد است که تاب‌آوری هر موجود زنده مستقیماً به فراهم بودن حداقل نیازهای اکولوژیک آن بستگی دارد. او هشدار می‌دهد که در عصر تغییر اقلیم، گونه‌هایی که وابستگی شدید به شرایط محیطی خاص دارند، در معرض خطر انقراض قرار گرفته‌اند.

گسست میان رویشگاه و زیستگاه؛ چالش ساختاری در ایران

یکی از اصلی‌ترین چالش‌های موجود در مدیریت منابع طبیعی ایران، عدم هماهنگی میان دستگاه‌های متولی «رویشگاه» (محیطی که گیاه در آن رشد می‌کند) و «زیستگاه» (محیطی که حیوان در آن زندگی می‌کند) است.

یوسف‌زاده با مثال یوزپلنگ آسیایی، این گسست را تبیین کرد:«برای حفظ یوزپلنگ، نباید تنها به خود حیوان نگریست؛ یوزپلنگ به طعمه نیاز دارد، طعمه به پوشش گیاهی و پوشش گیاهی به رویشگاه مناسب. اگر زنجیره رویشگاه قطع شود، زیستگاه یوزپلنگ از بین می‌رود.»

پیوست فرهنگی و هویت ملی در حفاظت از تنوع زیستی

حفاظت از تنوع زیستی تنها یک موضوع علمی و محیط‌زیستی نیست؛ بلکه با هویت ملی ایران گره خورده است. بسیاری از گونه‌های گیاهی و جانوری کشور، در ادبیات، شعر و تمدن ایرانی جایگاه ویژه‌ای دارند. از این منظر، از بین رفتن یک گونه، تنها از دست رفتن یک موجود بیولوژیک نیست، بلکه بخشی از حافظه فرهنگی جامعه نیز از بین می‌رود.

خطای برنامه‌ریزی کوتاه‌مدت در احیای اکوسیستم‌ها

یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات در مدیریت محیط‌زیست، انتظار نتایج سریع از طبیعت است. یوسف‌زاده تأکید می‌کند که بازسازی یک اکوسیستم تخریب‌شده، فرآیندی زمان‌بر (۱۰ تا ۱۵ سال) است و نباید تحت فشار رسانه‌ها یا فشارهای اجتماعی، از برنامه‌ریزی‌های بلندمدت چشم‌پوشی کرد.

او همچنین با انتقاد از کاشت گونه‌های غیربومی و مهاجم، بر اهمیت استفاده از گونه‌های سازگار با اقلیم تأکید کرد:

• تاکید بر گونه‌های بومی: استفاده از گونه‌هایی نظیر «افرای مازندرانی» در جایگزینی درختان با رشد سریع اما سازگاری کم.
• تطابق اقلیمی: ضرورت بررسی میزان بارندگی و شرایط خاک پیش از کاشت گسترده در مناطق شهری و جنگلی.

منبع  :ایرنا