اگر ثبت جهانی، آغاز فصل تازه‌ای برای روستاهای ایران باشد، پرسش اصلی این است که بعد از دریافت این عنوان چه اتفاقی می‌افتد؟ آیا یک نشان بین‌المللی به‌تنهایی می‌تواند توسعه پایدار را تضمین کند یا چالش‌های واقعی تازه از همین نقطه آغاز می‌شوند؟

مصطفی فاطمی، مدیرکل توسعه گردشگری داخلی، معتقد است ارزش این روستاها بیش از گرفتن یک نشان بین‌المللی، در توانایی ماندن در همان استانداردهایی است که به آن رسیده‌اند. در نگاه او، گردشگری روستایی فقط برای افزایش عدد گردشگران تعریف نشده؛ قرار است گردشگر به بخشی از زندگی روستا تبدیل شود، نه یک بازدیدکننده گذری.

فاطمی تأکید می‌کند رعایت شاخص‌های پایداری محیط‌زیستی، اجتماعی و اقتصادی شرط ورود به این رقابت است، اما کافی نیست: «هر روستا باید دست‌کم سه اقدام عملی و قابل سنجش در حوزه نوآوری توسعه پایدار داشته باشد؛ اقداماتی که نشان دهد برنامه‌ها از سطح کاغذ فراتر رفته‌اند. در کنار آن، زیرساخت‌هایی مانند راه دسترسی مناسب، اینترنت، امنیت، خدمات درمانی و حمل‌ونقل، حداقل‌های حضور در این رقابت جهانی هستند.»

درباره تجربه روستاهای ثبت‌شده ایران، نگاه او محتاطانه است؛ می‌گوید هنوز برای قضاوت نهایی زود است، اما همین حالا هم نشانه‌هایی از اثرگذاری دیده می‌شود؛ از جمله بیشتر دیده شدن نام این روستاها در میان آژانس‌ها و فعالان گردشگری جهان، هرچند محدودیت‌های گردشگری ورودی اجازه نداده این ظرفیت‌ها به‌طور کامل بالفعل شود.

او درباره روستاهای نامزد امسال توضیح می‌دهد که هرکدام مسیر متفاوتی را دنبال کرده‌اند: «درک در سیستان و بلوچستان به سراغ هم‌جواری کویر و دریا و ژئوتوریسم رفته، گیسوم در گیلان جنگل و دریا را کنار هم نشانده، پامنار در خوزستان روی صنایع‌دستی و هویت روستایی ایستاده، موئیل در اردبیل زندگی عشایری را محور قرار داده، قلعه‌بالا در سمنان حفاظت از یوزپلنگ آسیایی را برجسته کرده، ریاب در خراسان رضوی با مسئله آب درگیر است، مصر در اصفهان گردشگری کویری و آسمان شب را دنبال می‌کند و شانه‌تراش در مازندران بوم‌گردی و اقتصاد محلی را پیش برده است.»

به گفته فاطمی، این تنها بخشی از مسیر است و حدود ۲۰ روستای دیگر نیز در حال آماده‌سازی قرار دارند. هنوز هیچ‌یک از این روستاها به‌طور کامل به استانداردهای سازمان جهانی گردشگری نرسیده‌اند، اما طی کردن همین مسیر، بخشی از دستاورد محسوب می‌شود.

از نگاه مدیرکل توسعه گردشگری داخلی، خطر اصلی جایی است که گردشگری از کنترل خارج می‌شود. او می‌گوید نمی‌توان برای همه روستاها یک نسخه واحد پیچید؛ هر روستا ظرفیت خودش را دارد و باید متناسب با همان مدیریت شود.

فاطمی کندوان را مثال می‌زند: «این روستا با بافت صخره‌ای، هم محدودیت‌های جدی در ساخت‌وساز دارد و هم مدل متفاوتی از مدیریت گردشگر را تجربه می‌کند.» به باور او، ظرفیت هر روستا باید با مطالعه و با مشارکت مردم همان منطقه تعیین شود، نه از پشت میز.

او در ادامه بر یک نکته دیگر هم تأکید می‌کند: «بدون مشارکت مردم و آموزش گردشگران، مدیریت این روستاها ممکن نیست؛ چون اگر «سفر مسئولانه» شکل نگیرد، حتی بهترین برنامه‌ها هم دوام نمی‌آورند.»
فاطمی تأکید می‌کند: «ثبت جهانی پایان مسیر نیست. هر سه سال یک‌بار، این روستاها دوباره ارزیابی می‌شوند؛ نه برای تنبیه، بلکه برای حفظ کیفیت. همین ارزیابی‌هاست که مدیران محلی را وادار می‌کند نگاهشان را از «ثبت شدن» به «ماندگار ماندن» تغییر دهند.»