هشدار درباره گسترش آلودگی‌های ناشی از حملات اخیر به آب‌های جنوبی خلیج‌فارس

صمد حمزه‌ئی، مشاور محیط زیست استاندار هرمزگان و رئیس مرکز اقیانوس‌شناسی هرمزگان، نسبت به پیامدهای زیست‌محیطی حملات اخیر به تأسیسات انرژی و صنعتی ایران هشدار داد و اظهار کرد: حمله به نفتکش‌ها، پتروشیمی‌ها، اسکله‌ها، شناورها، آب‌شیرین‌کن‌ها و نیروگاه‌ها موجب ورود حجم قابل توجهی از آلاینده‌های خطرناک به محیط دریایی شده است.

وی افزود: تصاویر منتشر شده از آلودگی‌های نفتی در برخی جزایر و سواحل خلیج‌فارس تنها بخشی از واقعیت را نشان می‌دهد و ابعاد واقعی این آلودگی‌ها گسترده‌تر از آن چیزی است که تاکنون مشاهده شده است.

رئیس مرکز اقیانوس‌شناسی هرمزگان با اشاره به نشت نفت خام و فرآورده‌های نفتی در آب‌های منطقه گفت: این آلودگی گسترده تنها محدود به آب‌های ایران نخواهد ماند و با توجه به الگوی جریان‌های دریایی، طی هفته‌ها و ماه‌های آینده به سواحل جنوبی خلیج‌فارس نیز منتقل خواهد شد.

حمزه‌ئی درباره نوع آلاینده‌های وارد شده به محیط دریایی توضیح داد: طیف گسترده‌ای از ترکیبات سمی وارد خلیج‌فارس شده است که از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای (PAHs) موجود در نفت خام اشاره کرد؛ ترکیباتی پایدار و دارای خاصیت سرطان‌زایی که در بافت آبزیان تجمع یافته و می‌توانند سال‌ها در محیط باقی بمانند.

وی ادامه داد: در پی آسیب به واحدهای پتروشیمی، ترکیباتی مانند بنزن، تولوئن، فنول، استایرن و وینیل کلراید نیز آزاد شده‌اند که بسیاری از آن‌ها دارای اثرات شدید عصبی و خونی هستند. همچنین تخریب تأسیسات و غرق شدن شناورها می‌تواند موجب ورود فلزات سنگینی مانند سرب، جیوه، کادمیوم و نیکل به محیط دریایی شود؛ موادی که در رسوبات کف دریا تجمع پیدا می‌کنند و برای سال‌ها منبع آلودگی مزمن باقی می‌مانند.

مشاور محیط زیست استاندار هرمزگان با اشاره به شرایط پیشین خلیج‌فارس تصریح کرد: این پهنه آبی پیش از این نیز تحت فشار شدید زیست‌محیطی قرار داشته است. ماهیت نیمه‌بسته خلیج‌فارس، گردش کند آب، تمرکز صنایع نفت و گاز، فعالیت پتروشیمی‌ها، آب‌شیرین‌کن‌ها و تردد گسترده نفتکش‌ها، این اکوسیستم را سال‌ها در معرض تنش‌های مزمن قرار داده است.

وی اضافه کرد: پساب آب‌شیرین‌کن‌ها، تخلیه آب توازن کشتی‌ها، شست‌وشوی مخازن نفتکش‌ها، فاضلاب‌های صنعتی و شهری تصفیه‌نشده و فعالیت سکوهای نفت و گاز از مهم‌ترین منابع آلودگی مزمن خلیج‌فارس در سال‌های گذشته بوده‌اند.

حمزه‌ئی با اشاره به تجربه جنگ اول خلیج‌فارس گفت: در آن دوره حدود ۸۰۰ تا ۹۰۰ هزار تن نفت وارد دریا شد که به عنوان بزرگ‌ترین نشت نفتی تاریخ شناخته می‌شود. در نتیجه این حادثه، بخش‌هایی از جنگل‌های حرا در نایبند، قشم و خمیر آسیب جدی دیدند و ده‌ها هزار پرنده دریایی تلف شدند.

وی افزود: مطالعات بعدی نشان داد آثار برخی ترکیبات سرطان‌زا برای سال‌ها در بافت مرجان‌ها باقی مانده است. اکنون نیز با توجه به تجمع آلاینده‌های پیشین و ورود حجم زیادی از آلاینده‌های جدید، توان خودپالایی خلیج‌فارس به حداقل رسیده و این پهنه آبی به سمت یک بحران اکولوژیک حرکت می‌کند.

رئیس مرکز اقیانوس‌شناسی هرمزگان همچنین درباره گسترش منطقه‌ای آلودگی‌ها هشدار داد و گفت: با توجه به گردش غالب آب در خلیج‌فارس که عمدتاً خلاف جهت عقربه‌های ساعت است، آلودگی‌ها به تدریج به سمت سواحل جنوبی از جمله قطر، بحرین، امارات متحده عربی، عربستان، کویت و عمان منتقل خواهد شد.

وی خاطرنشان کرد: این وضعیت می‌تواند آبسنگ‌های مرجانی منطقه را در معرض آلودگی ثانویه قرار دهد و حتی عملکرد آب‌شیرین‌کن‌ها را که منبع اصلی تأمین آب شرب بسیاری از کشورهای منطقه هستند، با اختلال مواجه کند.

حمزه‌ئی در پایان بر ضرورت اقدام فوری منطقه‌ای و بین‌المللی تأکید کرد و گفت: تشکیل کمیته فنی مشترک میان کشورهای حاشیه خلیج‌فارس برای پایش غلظت آلاینده‌ها در آب، رسوبات و آبزیان، آغاز عملیات مشترک پاکسازی و ایجاد سامانه پایش مستمر جریان‌های دریایی و آلودگی‌ها از اقدامات ضروری برای جلوگیری از گسترش این بحران است.

کلمات کلیدی: خلیج‌فارس، آلودگی دریایی،