چرا فلرسوزی هنوز در صنعت نفت و گاز ما ادامه دارد؟

به نظر من یکی از اصلی‌ترین دلایل، مسئله تکنولوژی و هزینه‌های بالای به‌روزرسانی تجهیزات است. بسیاری از شرکت‌های نفت و گاز ما هنوز نتوانسته‌اند از گازهای همراه نفت بهره‌برداری بهتری داشته باشند و تجهیزات آن‌ها معمولاً قدیمی و غیرقابل‌استفاده برای فناوری‌های جدید هستند. به همین دلیل، آن‌ها به روش‌های سنتی و ساده برای مدیریت این گازها متکی هستند و تحرک چندانی در به‌روزرسانی‌ها مشاهده نمی‌شود. علاوه بر این، این مسئله ریشه‌های تاریخی نیز دارد. در گذشته، جوامع محلی اطراف میادین نفتی، فلرها را به‌عنوان فضایی اجتماعی می‌دیدند. در خوزستان، مردم دور فلرها جمع می‌شدند، اسب‌سواری می‌کردند و حتی جشن می‌گرفتند. در آن زمان، دانش جامعه محلی از اثرات زیست‌محیطی فلرها بسیار کم بود. امروز با افزایش آگاهی، ما می‌دانیم که فلرها اثرات منفی قابل‌توجهی بر روی سلامت انسان، آب‌وهوا و حتی محصولات غذایی دارند، اما به‌رغم این آگاهی، صنعت نفت و پتروشیمی هنوز نتوانسته است خود را با این دانش و فناوری‌های جدید تطبیق دهد.

مسئولیت شرکت‌های نفتی و مهم‌تر از آن وزارت نفت در این زمینه چیست؟

اگر بخواهیم به‌عنوان یک صنعت مسئول و پایدار به این موضوع نگاه کنیم، فلرسوزی نمونه‌ای از آثار منفی این صنعت است. تعهد سازمان‌ها و مدیران باید فراتر از الزامات قانونی باشد. برخی تفاوت قائل می‌شوند بین مسئولیت اجتماعی نرم و حقوق جامعه محلی، اما در اینجا حق جامعه محلی بر سلامت، محیط‌زیست سالم و غذای سالم مسئولیت جدی و قانونی بر دوش مدیران و شرکت‌ها ایجاد می‌کند.

اولین و اصلی‌ترین تعهد باید توقف فلرسوزی باشد. اگر به هر دلیلی متوقف کردن آن ممکن نباشد، اقدامات حداقلی باید شامل انتقال داوطلبانه جامعه محلی، انجام آزمایش‌های دوره‌ای سلامت، آموزش‌های بهداشتی و کنترل مواد غذایی باشد. البته این اقدامات ثانویه هستند؛ ولی توقف فلرسوزی باید هدف اصلی باشد.

نقش جامعه محلی و سازمان‌های مردم‌نهاد چیست؟

سازمان‌های محلی و انجمن‌ها می‌توانند اطلاعات و مستندات جمع‌آوری کنند، با افراد جامعه محلی ارتباط برقرار کنند و سلامت آن‌ها را رصد نمایند. به‌علاوه، موجودات زنده دیگر در محیط مانند پرندگان و حیوانات نیز باید در این تعریف جامع از جامعه محلی لحاظ شوند.

یکی از مشکلات اصلی، تعارض منافع وزارت نفت است؛ چرا که هم مجری است و هم ناظر. برای رفع این مشکل، فعالان مدنی و مشاوران پایداری می‌توانند نقش مؤثری ایفا کنند و تمرکز خود را بر سلامت جوامع محلی بگذارند، نه صرفاً پروژه‌های تبلیغاتی مانند مدرسه‌سازی.

چگونه می‌توان بین توسعه اقتصادی و حفاظت محیط‌زیست تعادل ایجاد کرد؟

توسعه اقتصادی از میادین نفت و گاز بسیار مهم است، اما تا زمانی که سلامت جامعه محلی و حفاظت از محیط‌زیست تأمین نشود، سایر حقوق و توسعه‌ها امکان‌پذیر نخواهند بود. سال‌هاست که سهم درآمدهای نفتی به مناطق نفتی تخصیص یافته، اما عمدتاً در حوزه‌های آموزشی و اجتماعی صرف شده و توجه کافی به محیط‌زیست و سلامت نشده است. اولویت باید بر سلامت و محیط‌زیست باشد، حتی می‌توان گفت که این اولویت باید بالاتر از اشتغال باشد. جامعه محلی باید آموزش ببیند و ابزارهایی در اختیار داشته باشد که بتواند بر سلامت و محیط زندگی خود نظارت کند. بدون این بستر، توسعه اقتصادی کامل نخواهد بود.

آیا ابعاد فرهنگی فلرسوزی هم اهمیت دارد؟

بله، این شعله‌ها در حافظه جمعی مردم مناطق نفتی نقش فرهنگی و اجتماعی داشته‌اند. به عبارتی آتش فلرها در گذشته بخشی از هویت محلی بوده و فضای اطراف آن‌ها را شکل می‌داده است. اما امروزه اثرات منفی آن به‌مراتب بیشتر است و اولویت باید به کنترل و کاهش این آثار منفی داده شود.

فلرسوزی یک معضل صنعتی، اجتماعی و زیست‌محیطی است که تأثیر مستقیم بر سلامت، محیط‌زیست و جامعه محلی دارد. توقف آن باید اولویت اصلی باشد و اقدامات ثانویه نظیر آموزش، آزمایش‌های سلامت و حفاظت از محصولات غذایی در صورت عدم امکان توقف کامل، باید موردتوجه قرار گیرد. جامعه محلی، سازمان‌های مردم‌نهاد و مشاوران پایداری نیز نقش مؤثری در پیگیری و نظارت به عهده دارند و توسعه اقتصادی بدون رعایت این ابعاد نمی‌تواند پایدار باشد.