تاریخچه هتل در ایران از کاروان‌سراهای شهری و بین‌راهی شروع می‌شود؛ اما هتل به معنای مدرن و امروزی آن از اواخر دوره قاجار آغاز شد. در آغاز این هتل‌ها، مانند گرندهتل‌های تهران، قزوین، تبریز و بندر انزلی به سبک‌وسیاق نمونه‌های اروپایی ساخته می‌شد. در دوران پهلوی اول و دوم و در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ شمسی ساخت هتل در ایران رونق بیشتری گرفت و در این زمان هتل‌های رامسر، آزادی تهران، لاله و بسیاری از هتل‌های دیگر یکی پس از دیگری تأسیس شدند؛ حتی کاروان‌سراهای قدیمی نیز بازسازی شده و به‌عنوان هتل‌هایی مدرن به کار گرفته شدند.

این تاریخچه کوتاه نشان می‌دهد که ایران در صنعت هتلداری فعال بوده است. بااین‌حال، در ده سال گذشته این صنعت ضربه‌های پیاپی و سنگینی متحمل شده است: نخست با خروج آمریکا از برجام، قطع سوئیفت و بازگشت تحریم‌ها، گردشگران خارجی و سرمایه‌گذاران ناپدید شدند، سپس پاندمی کرونا ضریب اشغال هتل‌ها را به صفر رساند و به تعدیل گسترده نیروها انجامید. این صنعت پس از دوران کرونا توانست تا حدی از این چالش‌ها جان سالم به در ببرد؛ اما در طی یک سال گذشته و با از سر گذراندن دو جنگ، دوباره وضعیت این صنعت بحرانی شده است.

فقط در تهران ۸ هزار نفر در این صنعت بیکار شده‌اند

مدیریت «هتل ابیانه هرمزگان» درباره شرایط کاری به «پیام ما» می‌گوید: «چند سال است که وضعیت گردشگری در ایران خوب نیست. چهار سال است که ما اصلاً گردشگر خارجی نداشته‌ایم و این اوضاع به جنگ ربطی نداشته است. تا چند سال پیش ده دوازده نفر در هتل ما کار می‌کردند؛ اما حالا تمام کارها را خودم و همسرم انجام می‌دهیم.»

خبرگزاری ایلنا هم در ۲۶ فروردین‌ماه گزارشی منتشر کرده که از وضعیت بد «هتل لاله» در تهران خبر داده است: «هتل لاله با آنکه یکی از باسابقه‌ترین هتل‌های پنج‌ستاره تهران است و بودجه آن در نهایت توسط دولت تأمین می‌شود هم در آستانه تعدیل ۶۰ نفر از نیروهایش است.»

همچنین روزنامه «دنیای اقتصاد» در گزارشی درباره اثر جنگ بر صنعت هتلداری و گردشگری به‌خصوص در تهران نوشته: «از جمله صنایعی که در تهران از جنگ ۱۲روزه تاکنون دچار انحطاط شده و رسماً در مرحله فروپاشی بوده، صنعت هتل‌داری و گردشگری است. به دلیل اینکه نوع مهمان استان تهران غالباً تجاری است و نه توریستی و آسیب به زیرساخت‌های اقتصادی، تعطیلی صنایع و خطوط پروازی به تهران و بالعکس، قطعی سراسری اینترنت و نبود حمایت‌های دولتی از این صنعت، شاهد فروپاشی این حوزه اقتصادی در استان تهران هستیم و حدس زده می‌شود حدود ۸ هزار نیروی هتل‌داری در استان تهران بیکار شده باشند.»

هتل‌ها دچار مشکلات اقتصادی گسترده‌اند

«پیام فهیمی»، مدیر بوتیک «هتل صارم‌الدوله ونوشک» در کرمانشاه هم در گفت‌وگو با «کردپرس» از آسیب‌های گسترده اقتصادی که طی یک سال گذشته به صنعت گردشگری وارد شده می‌گوید: «طی یک سال اخیر، اغلب مجموعه‌های اقامتی و پذیرایی، از جمله مجموعه هتل رستوران‌های ونوشک در کرمانشاه، تهران و ساری دچار مشکلات اقتصادی بسیار گسترده‌ای شدند.» البته او در ادامه توضیح می‌دهد که هتل رستوران ونوشک ساری به دلیل نزدیکی به تهران و مصون‌ماندن از بمباران‌ها، از وضعیت بهتری برخوردار بود.

به گفته او این مجموعه به دلیل رکود گردشگری و کاهش شدید درآمدها مجبور شده است تا ۱۶ نفر از نیروهای خود را تعدیل کند و اگر این رکود شدید ادامه یابد شاید کار به تعطیلی کل مجموعه و بیکاری باقی کارکنان هم بکشد. «بسیاری از مراکز اقامتی امسال به دلیل شرایط جنگی تعطیل بودند، مجموعه‌هایی مانند ما هم که از اول فروردین به امید جذب گردشگران بازگشایی شد، عملاً ۸۰درصد اتاق‌ها خالی ماند.»

فهیمی درباره افزایش حقوق ۶۰درصدی می‌گوید: «باتوجه‌به رکود اقتصادی موجود ما از پرداخت حقوق سال قبل هم عاجز بودیم و توان پرداخت این اضافه‌حقوق را نداریم. مگر اینکه دوباره تعدیل نیرو کنیم و یا دولت به ما کمکی کند.»
او معتقد است صنعت گردشگری ایران با یکی از جدی‌ترین چالش‌های خود روبه‌روست و اگر بخش دولتی به آن کمکی فوری نکند، بسیاری از واحدها و مجموعه‌های فعال در این حوزه تعطیل خواهند شد.

«محمدجواد جهان‌پوری»، مدیر «هتل کپری قلعه‌گنج» کرمان درباره وابسته بودن کار خود به پروازها به «پیام ما» می‌گوید: «کار ما بیشتر به تعداد پروازهایی بود که به شهر می‌شد. با بسته‌شدن حریم هوایی کشور و ممنوعیت پروازها کار ما هم دچار سکون و کاهش شدید مسافر شد.»

به گفته او منطقه‌ای که این هتل در آن قرار دارد منطقه‌ای نیست که امکانات رفاهی فراوانی داشته باشد. «با اینکه این منطقه در دوران جنگ منطقه امنی بود؛ اما افراد ترجیح می‌دادند به مناطقی که دارای خدمات رفاهی بیشتر است پناه ببرند. برای همین کمتر مسافری به اینجا مراجعه کرد.» او البته از رونق نسبی پس از جنگ و در دوران آتش‌بس می‌گوید که باعث شده کسب‌وکار از حالت سکون خارج شود.

جهان‌پوری درباره وضعیت کارکنان می‌گوید: «خوشبختانه هنوز نیازمند تعدیل نیرو نشده‌ایم و همه افراد مشغول به کارند. در دوران جنگ خانم‌ها به‌صورت دورکار مشغول بودند و آقایان هم شیفتی به سرکار می‌آمدند تا کار سرپا بماند.»
تمام اخبار حوزه هتلداری و گردشگری خبر از بحرانی گسترده می‌دهند که اگر هرچه زودتر به داد آن نرسند ممکن است افراد بیشتر و بیشتری معیشت خود را از دست بدهند و گستره صنعت هتلداری ایران محدود و محدودتر شود.