تغییر شاخص‌های سفر در نوروز ۱۴۰۵

برای بررسی دقیق‌تر وضعیت گردشگری داخلی، «مصطفی فاطمی»، معاون گردشگری داخلی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، در گفت‌وگو با «پیام ما» از تغییرات معنادار در الگوی سفرهای نوروزی خبر می‌دهد.

به گفته فاطمی، از ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۵ فروردین ۱۴۰۵، حدود ۲۹ میلیون و ۷۰۳ هزار سفر در کشور ثبت شده است؛ این در حالی است که این رقم در مدت مشابه سال گذشته به بیش از ۳۶ میلیون و ۲۶۸ هزار سفر می‌رسید. مقایسه این دو عدد، کاهش ۱۷ درصدی سفرهای نوروزی را نشان می‌دهد.

بااین‌حال، کاهش تعداد سفرها تنها بخشی از ماجراست. آن‌طور که فاطمی توضیح می‌دهد، نوروز امسال با تغییراتی جدی در شاخص‌های مختلف سفر همراه بوده است؛ از مدت‌زمان و مقصد سفر گرفته تا هدف، نوع اقامت، شیوه برنامه‌ریزی، وسیله نقلیه و حتی الگوی هزینه‌کرد.

به گفته او، مهم‌ترین تغییر، «امنیت‌محور» شدن سفرها در سایه شرایط جنگی بوده است. برخلاف سال‌های گذشته که سفرها عمدتاً با هدف تفریح و گذران اوقات فراغت انجام می‌شد، امسال بسیاری از مسافران، مقصد خود را بر اساس سطح امنیت انتخاب کردند و به سمت مناطق دورتر از درگیری‌ها حرکت کردند.

این تغییر نگاه، در انتخاب مقصد نیز خود را نشان داد؛ جایی که روستاها و شهرهای کوچک بیش از کلان‌شهرها موردتوجه قرار گرفتند. در سال‌های گذشته، مقاصد پرجمعیت و شهری سهم بیشتری از سفرها داشتند، اما امسال ترجیح به فضاهای خلوت‌تر و امن‌تر بود.
از سوی دیگر، الگوی برنامه‌ریزی سفر نیز دستخوش تغییر شد. اگر پیش‌تر سفرهای نوروزی با برنامه‌ریزی قبلی انجام می‌شد، امسال تصمیم‌ها بیشتر به‌صورت ناگهانی و کوتاه‌مدت گرفته شد.

در حوزه هزینه‌کرد نیز تغییر محسوسی دیده می‌شود. درحالی‌که در سال‌های گذشته بخش عمده هزینه‌ها صرف تفریح و خدمات رفاهی می‌شد، امسال تمرکز بیشتر بر تأمین نیازهای ضروری در طول سفر بوده است.

همچنین آمارها نشان می‌دهد که بیشترین حجم سفرها با استفاده از خودروی شخصی انجام شده؛ موضوعی که می‌تواند به دلیل تمایل به کنترل بیشتر مسیر، کاهش هزینه‌ها و همچنین ملاحظات ایمنی باشد.

افت اقامت رسمی و تغییر الگوی ماندگاری

در نوروز ۱۴۰۵، الگوی اقامت مسافران نیز دستخوش تغییرات قابل‌توجهی شد. برخلاف سال‌های گذشته، سهم عمده اسکان به شکل غیررسمی انجام گرفت؛ از اقامت در خانه اقوام و آشنایان گرفته تا استفاده از خانه‌های استیجاری و حتی مدارس.
در مقابل، اقامت در مراکز رسمی از جمله هتل‌ها و اقامتگاه‌های بوم‌گردی با کاهش محسوسی همراه بود. اقامتگاه‌های سنتی نیز از این روند مستثنی نبودند و با افت چشمگیر تقاضا مواجه شدند؛ به‌طوری‌که ضریب اشغال این مراکز به پایین‌ترین سطح خود، مشابه دوران همه‌گیری کرونا رسید.

آمارها نیز این تغییر را به‌خوبی نشان می‌دهد: تنها ۴ درصد از مسافران نوروزی در اقامتگاه‌های رسمی مانند هتل‌ها اقامت داشته‌اند، ۹ درصد از اقامتگاه‌های غیررسمی استفاده کرده‌اند و در مقابل، ۸۷ درصد ترجیح داده‌اند در خانه اقوام و بستگان ساکن شوند.
از سوی دیگر، مدت‌زمان سفر نیز افزایش‌یافته است. میانگین اقامت که در سال‌های گذشته حدود ۴.۵ روز بود، در نوروز امسال به ۶.۸ روز رسیده است؛ تغییری که می‌تواند ناشی از تلاش برای کاهش دفعات جابه‌جایی و مدیریت هزینه‌ها باشد.

همچنین الگوی تکرار سفر به یک مقصد نیز تغییر کرده است. سهم سفرهایی که افراد بیش از یک‌بار به یک مقصد مشخص انجام داده‌اند، از ۶ درصد در سال‌های گذشته به ۳۴ درصد در نوروز امسال افزایش یافته؛ نشانه‌ای از تمایل به انتخاب مقاصد آشنا و کم‌ریسک در شرایط نامطمئن.

این آمار به این معناست که در بسیاری از موارد، یک یا چند عضو خانواده بیش از یک‌بار بین مبدأ و یک مقصد مشخص در رفت‌وآمد بوده‌اند؛ رفتاری که نشان‌دهنده تمرکز بر مقاصد ثابت و آشنا در شرایط پرریسک است.

نکته قابل‌توجه دیگر، افزایش سفر به استان‌های «مهاجرفرست» است. بر اساس تعریف آماری، سفر افرادی که در شش ماه گذشته در محل دیگری ساکن بوده‌اند و به موطن خود بازمی‌گردند، نیز در آمار سفرها محاسبه می‌شود. به‌این‌ترتیب، بخش قابل‌توجهی از سفرهای نوروزی امسال، در واقع بازگشت به خانه‌های شخصی در شهرهای کوچک‌تر یا دیدار با اقوام و بستگان بوده است.

فاطمی در ادامه به تغییر شکل اسکان نیز اشاره می‌کند و می‌گوید: «برخلاف سال‌های گذشته، تمایل به کمپینگ و چادرزدن کاهش‌یافته و اقامت در مدارس جایگزین آن شده است.» به گفته او، این الگو به‌ویژه در استان‌های مازندران، گیلان و اردبیل و همچنین شهرهای اطراف تهران بیش از سایر مناطق مشاهده شده است.

او همچنین از کاهش قابل‌توجه میزان شکایت‌ها در این دوره خبر می‌دهد؛ موضوعی که به گفته وی، تا حد زیادی به تغییر نوع اقامت و کاهش استفاده از مراکز رسمی بازمی‌گردد. درعین‌حال، طی تعطیلات نوروزی حدود ۲۲ هزار بازدید نظارتی از مراکز اقامتی، آژانس‌ها، دفاتر خدمات مسافرتی و سایر واحدهای گردشگری برای ارزیابی کیفیت خدمات انجام شده است.

بررسی آماری سفرهای نوروزی

آمارهای رسمی از توزیع سفرهای نوروزی نشان می‌دهد که همچنان استان‌های شمالی در صدر مقاصد پرمسافر قرار دارند، هرچند الگوی کلی سفر دستخوش تغییر شده است.

در نوروز ۱۴۰۵، استان مازندران با ثبت حدود ۴ میلیون و ۴۸۰ هزار مسافر، در رتبه نخست قرار گرفت. پس از آن، گیلان با ۳ میلیون و ۲۱۲ هزار نفر و خراسان با یک میلیون و ۸۱۵ هزار نفر بیشترین حجم سفر را به خود اختصاص دادند. استان‌های آذربایجان شرقی با یک میلیون و ۶۶۴ هزار نفر و همدان با یک میلیون و ۳۸۹ هزار نفر نیز در رتبه‌های بعدی مقاصد پرمسافر قرار گرفتند.

در بررسی‌های استانی، آمارها از تغییرات قابل‌توجه در حجم جابه‌جایی‌ها و الگوی سفر حکایت دارد. در استان کرمانشاه، طی بازه زمانی ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ تا ۹ فروردین ۱۴۰۵، مجموعاً ۴۸ هزار و ۲۱ مسافر در محورهای برون‌شهری جابه‌جا شده‌اند. در این میان، محور بیستون به کرمانشاه پرترددترین مسیر استان گزارش شده است.

در استان همدان نیز کاهش چشمگیر اقامت مسافران نوروزی ثبت شده است. مدیرکل میراث‌فرهنگی این استان با اشاره به تغییر الگوی سفر از «تفریح‌محور» به «بحران‌محور» اعلام کرده است که تمرکز اصلی بر آمادگی برای اسکان اضطراری بوده است.
بر اساس این آمار، از ابتدای طرح نوروزی تا ۱۴ فروردین ۱۴۰۵، تعداد ۶۳ هزار و ۹۰۱ نفر در مراکز اقامتی همدان اسکان یافته‌اند؛ این در حالی است که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۱۳۲ هزار و ۸۲۱ نفر بوده و کاهش ۵۲ درصدی را نشان می‌دهد. بخش عمده‌ای از اقامت‌ها نیز خارج از مراکز رسمی و در منازل اقوام و آشنایان انجام شده است.

اصفهان؛ اقامت بیش از یک میلیون گردشگر نوروزی

معاون گردشگری اداره کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان از اقامت بیش از یک میلیون گردشگر در این استان طی تعطیلات نوروزی خبر داد.

«دکتر داود آبیان» با اشاره به آمار تجمیعی اقامت مسافران از ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۳ فروردین ۱۴۰۵ اعلام کرد: «در این مدت ۱۴۴ هزار و ۵۵۵ نفر در اقامتگاه‌های رسمی شامل هتل‌ها و مهمان‌سراها، ۷۵۳ هزار و ۵۹۶ نفر در اقامتگاه‌های غیررسمی مانند بوم‌گردی‌ها و منازل استیجاری و ۱۸۹ هزار و ۳۹ نفر نیز در مراکز اسکان اضطراری استان اقامت داشته‌اند.»

ایلام؛ اسکان بیش از ۲۵ هزار مسافر نوروزی

استاندار ایلام با اعلام آمار رسمی اسکان نوروزی گفت: «از ۲۲ اسفند سال گذشته تا ۵ فروردین، بیش از ۲۵ هزار نفر در هتل‌ها، اقامتگاه‌های بوم‌گردی، مدارس و سایر مراکز مصوب ستاد خدمات سفر اسکان یافته‌اند. به گفته او، این آمار نشان‌دهنده ظرفیت بالای استان در جذب گردشگر است.»

سیستان و بلوچستان؛ ورود حدود ۵۰۰ هزار مسافر نوروزی

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی سیستان و بلوچستان از ورود حدود ۵۰۰ هزار مسافر نوروزی به این استان در ایام نوروز امسال خبر داد.

«محمدهادی طهرانی‌مقدم» اعلام کرد: «از آغاز فعالیت ستاد خدمات سفر تا ۱۵ فروردین، حدود ۵۰۰ هزار مسافر این استان را به‌عنوان مقصد سفر خود انتخاب کرده و وارد استان شده‌اند.»

خراسان شمالی؛ بازدید ۱۶۴ هزار نفر از جاذبه‌های گردشگری

دبیر ستاد اجرایی خدمات سفر خراسان شمالی اعلام کرد: «از ابتدای تعطیلات نوروز تا ۱۴ فروردین، حدود ۱۶۴ هزار نفر از مسافران نوروزی از جاذبه‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی این استان بازدید کرده‌اند.»

در بخش اقامت نیز، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان شمالی از اسکان ۷۹ هزار و ۱۳۶ نفر در بازه زمانی ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۴ فروردین ۱۴۰۵ خبر داد. بر اساس این آمار، ۳۲ هزار و ۵۴۳ نفر در مراکز اقامتی رسمی شامل هتل‌ها و مهمان‌پذیرها، ۴۵ هزار و ۳۱ نفر در اقامتگاه‌های غیررسمی و هزار و ۵۶۲ نفر در مراکز اضطراری اسکان یافته‌اند.

همچنین مدیرکل آموزش‌وپرورش استان اعلام کرد: «در قالب طرح نوروزی، ۳ هزار و ۷۶۷ مسافر در مدارس استان اسکان داده شده‌اند که از این میان ۲ هزار و ۹۹۰ نفر فرهنگی و مابقی مسافران عادی بوده‌اند.»

درآمد رو به افول صنعت گردشگری

در مجموع، کاهش جمعیت مسافران و تغییر الگوی سفر در نوروز ۱۴۰۵، تأثیر مستقیمی بر کاهش درآمد در بخش‌های مختلف صنعت گردشگری داشته است. این روند نزولی، به‌ویژه در شرایط بحران‌های متوالی، نگرانی‌هایی را درباره آینده این صنعت ایجاد کرده است.
کارشناسان معتقدند ادامه این وضعیت می‌تواند به خروج تدریجی نیروی انسانی متخصص و باتجربه از این حوزه و کاهش انگیزه سرمایه‌گذاران منجر شود؛ روندی که بازگشت سرمایه‌های انسانی و مالی به چرخه گردشگری را دشوارتر خواهد کرد.

در این شرایط، انتظار می‌رود دولت باتوجه‌به فشارهای اقتصادی ناشی از شرایط موجود، بسته‌های حمایتی مشخصی را برای بخش‌های مختلف صنعت گردشگری تدوین و اجرا کند تا از تعمیق این رکود جلوگیری شود.