بهار گنجشک‌ها شاد می‌خوانند

ساعت ۹ صبح یکشنبه، هفدهم اسفند، است و هوا هنوز روشن نشده. باران می‌بارد. شب گذشته مخازن سوخت تهران مورد هدف دشمن قرار گرفته و دود غلیظی آسمان ابری را فراگرفته است. ابرها آن‌چنان از دود سیاه شده‌اند که اجازه روشن‌شدن هوا را نمی‌دهند. تنفس دشوار است و بوی سوختگی به مشام می‌رسد. به حیاط می‌روم تا آب و دانه‌ای را که برای پرندگان شهری گذاشته‌ام، عوض کنم؛ روی ظرفشان لایه‌ای از چربی و دوده سیاه گرفته. رادیو به‌نقل از مسئولان می‌گوید ماسک بزنید و از خانه بیرون نیایید. اما آیا درخت‌ها، گربه‌ها، گنجشک‌ها و گل‌های زیبای بهاری که باغچه‌ها را فرش کرده‌اند، می‌توانند از خود محافظت کنند؟
آلودگی تأثیری مشابه آنچه بر انسان می‌گذارد، بر گیاهان و جانوران دارد، چربی و دوده و باران اسیدی که متأسفانه هم‌زمان با آتش‌سوزی بر تهران می‌بارد، آلودگی را مستقیماً بر روی گیاهان و جانوران می‌ریزد و هوا و خاک و آب‌های زیرزمینی را مسموم می‌کند. آلودگی هم در کوتاه‌مدت بر زندگی موجودات زنده تأثیرگذار خواهد بود و هم در درازمدت آثار خود را بر زندگی خواهد گذارد. درختان این روزها در حال جوانه زدن‌اند و آثار آلودگی بر فضای سبز شهری شکننده تهران که به‌سبب خشکسالی و ریزگردها سال‌ها در معرض آسیب بود، تأثیرگذار است. این آسیب‌ها به‌صورت افزایش بیماری‌های قارچی و ویروسی و میکروبی، کاهش رشد و ریزش برگ‌ها ظهور می‌کنند؛ چربی و دوده منافذ تنفس گیاهان را مسدود می‌کند و توانایی آنان برای جذب ریزگردها و آلودگی‌ها را کاهش می‌دهد.
جانوران نیز از این آلودگی آسیب خواهند دید، به نظر می‌رسد سیستم تنفسی ضربه اول را دریافت خواهد کرد؛ ولی جذب سموم در بدن جانوران باعث آسیب‌های دائمی به کبد و کلیه‌ها می‌شود و ممکن است تأثیرات مخربی بر سیستم ایمنی و تولیدمثل جانوران بر جای بگذارد.
چه‌ باید بکنیم؟ به نظر می‌رسد اولین کاری که می‌توانیم در این شرایط انجام دهیم، مدیریت استرس است. حیوانات شهری و خانگی از اخبار اطلاعی ندارند و صدای انفجار و دود و آتش‌سوزی در آنان استرس ایجاد می‌کند، به‌ویژه در فصل تولیدمثل این شرایط آثار بدتری از خود بر جای می‌گذارد. در کنار حیوانات خانگی بمانیم و در فضای خانه برایشان نقاط کم‌آسیب‌تری را انتخاب کنیم و اگر در فضای شهری حیوان آسیب‌دیده‌ای دیدیم، کمکش کنیم.
در مرحله بعدی آگاهی ما از وضعیت می‌تواند کمک شایسته‌ای باشد، اطلاع از هشدارهای آلودگی و دورماندن از منشأ آن می‌تواند هم ضامن سلامتی ما و هم موجودات زنده‌ای باشد که در اطراف ما زندگی می‌کنند. پس راجع‌به آثار آلودگی و راه‌های مقابله با آن بیشتر بخوانیم و به دیگران بیاموزیم.
کار دیگری که از دست ما ساخته است، تمیزکاری است. من امروز ظرف آب و غذای پرندگان شهری را شستم و دوباره پر کردم و تا جایی که برایم امکان داشت، پس از بهترشدن هوا دوده را از روی گیاهان پاک کردم. شما هم می‌توانید زمانی را به این کار اختصاص دهید تا چربی و دوده بیشتر از این وارد خاک گلدان‌ها نشود؛ حتی با یک دستمال نم‌دار گیاهان را تمیز کنید. غذادادن به حیوانات شهری کار درستی نیست؛ ولی این روزها و در این شرایط حتی یک ظرف آب کوچک و تمیز امکان دارد در دسترسشان نباشد و به‌سبب خلوتی شهر دسترسی به غذا هم ندارند، پس شاید اشکالی نداشته باشد اگر چند روزی توصیه‌ها را نادیده بگیریم به امید آنکه بهار امسال جوجه‌گنجشک‌های شاد را روی شاخه درختان زیبا در صلح و آرامش ببینیم.