به دنبال اعلام رسمی انحلال ۵۵ نهاد شورایی و ساماندهی ۱۱۳ شورای دیگر در چارچوب اصلاح ساختار اداری دولت، نام «کمیته ملی طبیعت‌گردی و اکوتوریسم» نیز در فهرست شوراهایی قرار گرفت که بر اساس تصویب‌نامه شورای عالی اداری، ذیل شورای عالی گردشگری ساماندهی می‌شوند. موضوعی که واکنش جامعه تخصصی محیط‌زیست و طبیعت‌گردی کشور را در پی داشته است.

«علاالدین رفیع‌زاده» معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور، پیش‌تر اعلام کرده بود که انحلال ۵۵ شورای غیرضروری، مرحله نخست اصلاحات ساختاری دولت چهاردهم است و در مرحله بعد، ۱۱۳ نهاد شورایی دیگر با هدف تجمیع و جانمایی مجدد ساماندهی می‌شوند. اقدامی که به گفته مسئولان، با هدف چابک‌سازی ساختار حکمرانی، افزایش بهره‌وری و جلوگیری از موازی‌کاری انجام می‌شود.

در همین چارچوب، بر اساس تصویب‌نامه شورای عالی اداری، «کارگروه توسعه گردشگری و کمیته ملی طبیعت‌گردی و اکوتوریسم» ذیل شورای عالی میراث فرهنگی و گردشگری قرار گرفته‌اند. تصمیمی که از سوی فعالان محیط‌زیست، به‌منزله تغییر ماهیت و تضعیف نقش فرابخشی این کمیته تلقی شده است.

در واکنش به این مصوبه، جمعی از کنشگران و متخصصان حوزه محیط‌زیست و طبیعت‌گردی با نگارش نامه‌ای خطاب به «مسعود پزشکیان» رئیس‌جمهور، نسبت به پیامدهای این تصمیم هشدار داده و خواستار بازنگری و ابطال آن شده‌اند. آنان معتقدند که کمیته ملی طبیعت‌گردی از زمان شکل‌گیری در سال ۱۳۸۴، نقش مهمی در ایجاد توازن میان توسعه گردشگری و حفاظت از منابع طبیعی ایفا کرده و انتقال آن به یک ساختار صرفاً بخشی، می‌تواند نگاه حفاظتی را به حاشیه براند.

امضاکنندگان این نامه تأکید کرده‌اند که ایران به‌دلیل تنوع کم‌نظیر اکوسیستم‌های طبیعی، ظرفیت بالایی برای توسعه طبیعت‌گردی دارد، اما بهره‌برداری از این ظرفیت، بدون حکمرانی علمی، محتاطانه و مبتنی بر حفاظت، می‌تواند به تخریب سرمایه‌های طبیعی و تضعیف منافع اقتصادی پایدار منجر شود.

متن کامل این نامه به شرح زیر است:

«در پی انتشار خبر مربوط به «ساماندهی کمیته ملی طبیعت‌گردی (اکوتوریسم) ذیل شورای عالی میراث فرهنگی و گردشگری» بر اساس تصویب‌نامه شماره ۷۹۷۷۹ شورای عالی اداری مورخ ۱۴۰۴/۰۸/۲۸ در چارچوب «نحوه ساماندهی نهادهای شورایی»، نگرانی عمیق جامعه کارشناسی، دانشگاهی و حرفه‌ای حوزه طبیعت‌گردی و حفاظت محیط‌زیست کشور برانگیخته شده است.

این مصوبه، در عمل به معنای تغییر ماهیت و تضعیف جایگاه فرابخشی کمیته ملی طبیعت‌گردی و انحلال عملی آن است؛ نهادی که از سال ۱۳۸۴ با هدف ایجاد مرجع هماهنگی بین‌بخشی در توسعه مسئولانه و پایدار طبیعت‌گردی شکل گرفته و نقشی کلیدی در تدوین سیاست‌ها، ایجاد توازن میان بهره‌برداری گردشگری و حفاظت از منابع طبیعی ایفا نموده است.

ترکیب تعیین‌شده برای اعضای این کمیته ـ شامل نمایندگان عالی‌رتبه نهادهای متولی مدیریت و حفاظت منابع طبیعی و نیز دستگاه مسئول گردشگری ـ خود گواهی روشن بر ماهیت توازن‌ساز، بین‌بخشی و راهبردی آن بوده است؛ ویژگی‌ای که با انتقال آن به ساختار صرفاً بخشی متولی گردشگری، به‌طور جدی تضعیف می‌گردد.

همان‌گونه که مستحضرید، کشور ایران به‌واسطه تنوع کم‌نظیر اکوسیستم‌های طبیعی، در زمره مستعدترین کشورهای جهان برای توسعه صنعت طبیعت‌گردی قرار دارد. تحقق منافع اقتصادی این ظرفیت عظیم، منوط به برنامه‌ریزی علمی، محتاطانه و پایدار است. عرصه‌های اصلی طبیعت‌گردی شامل اکوسیستم‌های حساس، میراث طبیعی ملی و جهانی و مناطق تحت حفاظت بوده که هرگونه مداخله در آن‌ها مستلزم دانش تخصصی محیط‌زیستی و مدیریتی دقیق است.

واگذاری کامل وظایف این کمیته به نهاد متولی گردشگری، خطر یک‌جانبه‌نگری توسعه‌محور و کاهش وزن ملاحظات حفاظتی را به‌همراه دارد؛ امری که در نهایت نه‌تنها به تخریب سرمایه طبیعی کشور می‌انجامد، بلکه پایداری منافع اقتصادی حاصل از طبیعت‌گردی را نیز با تهدید جدی مواجه می‌سازد. بدیهی است که منافع پایدار اقتصادی طبیعت‌گردی تنها در چارچوب رویکرد جامع مبتنی بر حفاظت از طبیعت و با مشارکت واقعی تمام نهادهای مسئول مدیریت منابع طبیعی تحقق می‌یابد.

ما امضاکنندگان این نامه، با عنایت به تأکیدات مکرر جنابعالی بر اولویت حفظ محیط‌زیست و توسعه پایدار، مؤکداً تقاضا داریم دستور فرمایید تصویب‌نامه شورای عالی اداری در خصوص ادغام کمیته ملی طبیعت‌گردی در ساختار شورای عالی گردشگری مورد بازنگری و ابطال قرار گیرد و جایگاه فرابخشی این کمیته به‌عنوان نهادی راهبردی در حکمرانی طبیعت‌گردی کشور حفظ و تقویت شود.

بی‌تردید استمرار فعالیت این کمیته با ساختار مستقل و بین‌بخشی، نقش مؤثری در توسعه خردمحور طبیعت‌گردی پایدار و بهره‌مندی کشور از منافع اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی آن، در شرایط شکننده کنونی اکولوژیکی و اقتصادی ایران خواهد داشت.

امضاکنندگان 

مجید مخدوم، استاد پیش کسوت دانشگاه تهران

هوشنگ ضیایی، کارشناس پیشکسوت محیط زیست

نغمه مبرقعی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی و عضو شورای عالی محیط زیست

نصرت الله صفائیان، استاد بوم شناسی عمومی و کاربردی دانشگاه مازندران

مریم شکری، استاد بوم شناسی گیاهی دانشگاه مازندران

محمد درویش عضو هیئت علمی بازنشسته موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشورورییس کمیته محیط‌زیست در کرسی سلامت اجتماعی یونسکو 

مریم شهبازی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

هادی سلطانی فرد، عضو هیئت علمی دانشگاه حکیم سبزواری

آزاده عتباتی ، عضو هیئت علمی دانشگاه حکیم سبزواری

پوریا سپهوند، حفاظتگر محیط زیست

سید مهدی مجتهدی، دکترای آموزش محیط‌زیست، مدیر عامل انجمن مردم نهاد دامون

مهدی کلاهی ، عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد

رسول خسروی ، عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز

اعظم الهامی، کارشناس محیط زیست دانشگاه حکیم سبزواری

محمد رضا اشرف زاده، عضو هیئت علمی دانشگاه شهرکرد

فاطمه محمدیاری، عضو هیات علمی دانشگاه شهرکرد

رسول زمانی، عضو هیات علمی دانشگاه شهرکرد

علیرضا محمدی، عضو هیات علمی دانشگاه جیرفت

فاطمه باباخانی، روزنامه‌نگار

اشکان اشعریون ، کنشگر محیط زیست

محمود همامی، عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان

سید محمود قاسمپوری، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس

حمیدرضا میرزاده ، کارشناس محیط زیست و روزنامه‌نگار

فرید جواهرزاده ، رییس انجمن علمی طبیعت گردی ایران ( دوره اول و دوم)

پورنگ پورحسینی ، دانشگر آینده پژوهی و فعال طبیعت گردی

روشنا بهباش، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی اهواز

ناهید احمدی ، حفاظتگر محیط زیست

علیرضا میکائیلی ، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

عباس پهلوانی ، عضو هیئت علمی دانشگاه حکیم سبزواری

حجت الله خدری، عضو هیات علمی دانشگاه شهرکرد

محمد جهانشاهی ، عضو سابق انجمن جهانی اکوتوریسم (TIES)

نیما آذری، مدرس گردشگری پایدار و اجتماع محور و مدیر موسسه آموزشی آوای طبیعت پایدار

حنیف رضاگلزار، کارشناس ارشد خاک و آب

علی زارعی، عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند

سولماز عظیم زاده ، کنشگر محیط زیست

زهرا قلیچی پور، عضو هیئت علمی دانشگاه حکیم سبزواری