«محسن طرزطلب»، معاون وزیر نیرو و رئیس ساتبا، در نشست خبری ۲۱ آبان در «پانزدهمین نمایشگاه بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق» ریشه اصلی کندی طرح‌ها را در «مشکلات فرایندی میان ساتبا و صندوق توسعه ملی» دانست. به‌گفته او، تأمین مالی پروژه‌های تجدیدپذیر به نیابت از صندوق توسعه ملی پیگیری می‌شود و به‌ همین دلیل، سرمایه‌گذاران ناچارند مراحل پیچیده و طولانی‌ای را طی کنند. همین سؤال باب صحبت درباره این مسائل با سایر کارشناسان را باز کرد.

سنگ‌اندازی در مسیر تجدیدپذیرها با وثیقه‌های سنگین

«علیرضا پرنده‌مطلق»، معاون فنی و مهندسی ساتبا، با تأیید صحبت‌های رئیس ساتبا به «پیام ما» می‌گوید: «براساس مصوبه‌ شورای اقتصاد، صندوق توسعه برای هفت هزار مگاوات تأمین مالی کرده است. به همین دلیل، قرار است پنج هزار مگاوات نیروگاه احداث و دو هزار مگاوات تجهیزات وارد کنیم. این تجهیزات در اختیار سرمایه‌گذاری قرار می‌گیرد که بتواند تا پیک بار ۱۴۰۵ نیروگاهش را وارد مدار کند. صندوق توسعه و بانک عامل برای واگذاری این تجهیزات به سرمایه‌گذار به تضامینی نیاز دارد. این تضمین‌ها در واقع یکی از مشکلاتی است که با آن مواجه‌ایم.»

«داوود مددی»، رئیس هیئت‌دیره انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر نیز دراین‌باره می‌گوید: «یکی از چالش‌ها در حوزه تجدیدپذیرها تأمین ارز است که واقعاً در کشور با مشکل روبه‌روست. تنها منبعی که می‌تواند ارز مورد نیاز را تأمین کند، صندوق توسعه ملی است. صندوق توسعه ملی هم تمامی امور خود را به بانک‌های عامل واگذار کرده و بانک‌های عامل برای تضمین، وثایق بسیار سنگینی مطالبه می‌کنند که از عهده هیچ سرمایه‌گذاری برنمی‌آید. علاوه‌براین، وثیقه‌گذاری خود هزینه‌بر است و پروژه‌ها را گران‌تر می‌کند.»

اقتصاد انرژی بیمار است

«بابک امیری»، قائم‌مقام مدیرعامل شرکت کرچنر سولار ایرانیان، ساختار اقتصاد انرژی را دچار مشکل می‌داند و تأکید می‌کند راه‌حل مشکلات حوزه تجدیدپذیرها در اصلاح آن است: «اگر بتوانیم اقتصاد انرژی را از وضعیت بیمار فعلی خارج کنیم و سرمایه‌گذاری در این حوزه توجیه اقتصادی پیدا کند، دیگر نیازی نیست صندوق توسعه ملی را با دستور از بالا وادار به پرداخت وام به فعالان حوزه تجدیدپذیر کنیم. مشکل اصلی در نظام یارانه‌ای برق است؛ دولت یارانه سنگینی به تولید برق می‌دهد، به‌جای آنکه این یارانه مستقیماً به مردم برسد و مصرف و تولید به‌شکل واقعی مدیریت شود.»

ریسک‌های سرمایه‌گذاری برطرف نشده، اما آینده روشن است

ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر تا اواسط مهرماه به حدود ۲۵ هزار مگاوات رسیده است. با اینکه این عدد نسبت به پارسال رشد داشته، اما فعالان این صنعت، سرمایه‌گذاری در حوزه تجدیدپذیرها را از لحاظ اقتصادی، توجیه‌پذیر نمی‌دانند. مددی معتقد است هزیته‌های مالی در کشور بسیار بالاست: «هر سرمایه‌گذاری برای محاسبه هزینه‌های مالی خود باید با نرخ حدود ۴۶ درصد کار کند و این موضوع قیمت پروژه‌ها را بالا می‌برد. امیدوارم فکری اساسی شود تا امور از انحصار نهادهای دولتی خارج شود.»

او در ادامه از اختاپوس بروکراسی که در نظام ما چنبره زده است و اجازه نمی‌دهد کارها با سرعت پیش برود می‌گوید: «مسئولان می‌گویند طی یک هفته باید زمین واگذار شود، اما در عمل این روند معمولاً بین هفت تا ۹ ماه طول می‌کشد و در این مدت بسیاری از سرمایه‌گذاران دلسرد می‌شوند. در نظام اداری ما به زمان توجه نمی‌شود؛ درحالی‌که زمان هزینه دارد و متأسفانه هزینه آن در کشور ما محاسبه نمی‌شود.»

باوجوداین، «مهدی مسائلی»، دبیر سندیکای صنعت برق، معتقد است شرایط رو بهبود است. او به «پیام ما» می‌گوید: «کار با دولتی که اقتصادش پر از تورم است و تکلیفش با بخش خصوصی معلوم نیست، پر از ریسک است. البته بخش خصوصی پای کار و مسئله تجدیدپذیرها با تابلوی برق آزاد پیش‌بینی‌شده، آینده بهتری خواهد داشت.»

مسائلی معتقد است آهنربای جذب سرمایه در این صنعت در حال تقویت است: «الزامات قانونی، حمایت‌های دولت و وضعیت خریدوفروش برق در تابلوی آزاد و تابلوی سبز، سرعت افزایش بازگشت سرمایه را بالا می‌برد و انگیزه‌ها را افزایش می‌دهد. مصداق آن همین نمایشگاه است که می‌بینیم از انرژی خورشیدی استقبال خوبی شده. آینده اقتصاد، برق و کسب‌وکار برق از همین مسیر می‌گذرد.»

اینها درحالی‌است که معاون فنی و مهندسی ساتبا سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر را دارای کمترین ریسک می‌داند، جایی‌که سرمایه‌گذار مطمئن است به منافع مالی می‌رسد. پرنده‌مطلق می‌گوید: «تا پایان آبان‌ماه ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر به سه هزار و ۱۰۰ مگاوات می‌رسد. همین الان هم سرمایه‌گذار برای ۹۶ هزار مگاوات درخواست سرمایه‌گذاری داده است. البته آنها انتظار دریافت تسهیلات دارند، اما به‌هیچ‌وجه وارد مسیری پرریسک نمی‌شوند.»

در شرایطی که ناترازی‌ برق در تابستان و زمستان، بخش صنعت و خانگی را درگیر خود کرده و نارضایتی‌های فراوانی در پی داشته است، به‌نظر می‌رسد حل مشکلات بخش تجدیدپذیر و توسعه آن می‌تواند جان تازه‌ای در کشور بدمد.