کشکول خودیاری در جابلقا

کتاب«راهنمای رستگاری در جابلقا؛ خودیاری خوشدلی و رضایت برای خاورمیانه‌‌ای‌ها» اثری است در حوزه‌ خودیاری که با هدف ارائه راهکارها و تأملات برای زندگی در بستر جغرافیایی خاورمیانه نوشته شده است. گرایش نویسنده در کتاب طرز نگاه یک خاورمیانه‌ای به مسائل زندگی، خوشبختی، رضایت و زیستن معنادار در شرایط خاص این منطقه است. شرایطی که به‌واسطه بحران‌های سیاسی، تاریخی، اقتصادی و فرهنگی زندگی در این منطقه را به‌شکلی متفاوت و پرچالش تبدیل کرده است. در این کتاب آیا نویسنده واقعاً زندگی در خاورمیانه به‌ناچار باید همراه با رنج، اضطراب و نارضایتی باشد؟ آیا امکان دارد در این جغرافیا رضایت، خوشبختی و آرامش درونی یافت؟  

رونمایی و جشن امضای کتاب «راهنمای رستگاری در جابلقا» با صحبت‌های «امید مرجمکی»، مجری و کارشناس آغاز شد. او کتاب را کشکولی معرفی کرد که سه تهدید بزرگ در آن وجود دارد و ممکن است باعث بدخوانی کتاب شود.

مرجمکی درباره این سه تهدید گفت: «نخست انتخاب اسم کتاب با عنوان جابلقاست که هدف نویسنده در انتخاب آن، نشانی از بازگشت به خویشتن و هویت‌جویی ندارد. دوم کتاب‌های با محور خودشناسی در بازار بسیار است و اینکه کتاب را نباید با محتوای بعضاً سطحی آنها مقایسه کرد و این سنجش خطر دیگری است که برای این کتاب می‌توان متصور شد.»

او درباره خطر سومی که کتاب با آن مواجه است، گفت: «ممکن است به این کتاب انگ سفیدشویی و عادی‌سازی بزنند. به‌عنوان مثال، در صفحه ۱۵۳ که در مورد حجاب نوشته شده، اگر کمی با بدبینی به مؤلف خوانده شود، می‌توان او را به سفیدنمایی و عادی‌سازی شرایط جامعه متهم کرد.»

او همچنین افزود: «اگر بخواهم در یک جمله این کتاب را معرفی کنم، می‌گویم کتاب تردید است. کتاب‌هایی که قبلاً می‌خواندیم، نوعی روشنفکری پیامبرانه درخود داشتند؛ یعنی به‌وجودآورنده نوعی اصلاحات و تغییر در ذهنیت خواننده بودند، اما این کتاب فقط دریچه نگاه خودش را بیان می‌کند.»

خاورمیانه‌ شاد یا غمگین؟

«فاطمه علی‌‌اصغر»، نویسنده و سردبیر روزنامه «پیام ما»، این کتاب را برآمده از تجربه زیست‌شده هرروزه ما در ایران دانست و گفت: «تمرکز کتاب بر دوره گذار جوامع شرقی از اندوه و شکست به‌سوی شادی و امید به پیروزی است. یکی از نقاط قوت کتاب ایجاز آن در عین گستردگی مطالبش است. برای مثال بخشی که راجع‌به خاورمیانه نوشته شده، به‌طور مختصر تاریخ آن را در برمی‌گیرد.»

او در ادامه گفت: «نویسنده به انزوا، تنهایی و افسردگی آدم‌های غمگین شرقی اشاره می‌کند و راه خروج از آن را رسیدن به مشارکت اجتماعی می‌داند. من نیز معتقدم این مشارکت جمعی همان چیزی است که سال‌ها از جامعه ایران دریغ شد.»

نکته دیگری که در کتاب به آن اشاره شده، کولی‌وار زیستن است. علی‌اصغر گفت: «نویسنده اشاره می‌کند این فرهنگ کولی‌وار زیستن به‌ظاهر غربی است، اما منشأ این موضوع طبق پژوهش‌های باستانی انجام‌شده به ۲۵۰۰ سال پیش و به عصر آهن برمی‌گردد. درواقع، نخستین کولیان آهنگرانی بودند که برای ساختن ابزار به نقاط مختلف سفر می‌کردند و یکجانشین نبودند. آثار این گروه در کاوش‌های قیطریه کشف شده است.»

او به بخشی از کتاب اشاره کرد که پرهیز از چپ‌اندیشی است و این بخش جای بحث دارد؛ چراکه نویسنده نظرات خود را به‌طور جزمی و با قطعیت بیان کرده و بلافاصله هم از آن گذر کرده است. این در‌حالی‌است که نمی‌توان تأثیر اندیشه‌های چپ در ایران را نادیده گرفت.

تراژدی-کمدی هستندگی

«گیتی صفرزاده»، روزنامه‌نگار و سردبیر سابق نشریه «گل‌آقا»، به موضوع رندی در کتاب اشاره کرد که می‌توان آن را معادل واژه آیرونی در نظر گرفت. «در کتاب عبارت «تراژدی-کمدی هستندگی در خاورمیانه» استفاده شده که عبارتی رندانه است. به‌علاوه، فصلی از کتاب در مورد رندی و مفهوم آن است.»

او در ادامه افزود: «رندی درواقع ابزاری است که بقای ما را در خاورمیانه تأمین کرده است. نویسنده خود رندانه این موضوع را بیان کرده که زیستن در خاورمیانه چندان هم دشوار است، اما ابزار مخصوص به خود را می‌طلبد که همانا رندی است.»